I SA/Kr 751/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Przedsiębiorstwa G. Sp. z o.o. w K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 czerwca 2014 r. oddalającego wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 31 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od gier za lipiec 2012 r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 15 maja 2014 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek Przedsiębiorstwa G. Sp. z o.o. w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 31 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od gier za lipiec 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku skarżąca prowadzi głównie działalność związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że kapitał zakładowy skarżącej spółki wynosi 1.000.000 zł. Wartość środków trwałych strony skarżącej według bilansu za ostatni rok wyniosła natomiast 300.155,92 zł. W ostatnim roku obrotowym osiągnęła zysk w wysokości 713.731,90 zł. Natomiast na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na rachunku bankowym w Deutsche Banku posiadała środki pieniężne w wysokości 180.334,29 zł. Spółka podniosła, że obecnie toczy się wiele analogicznych postępowań przed sądami administracyjnymi w całym kraju, co wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisów stosunkowych, niejednokrotnie o znacznej wartości. Podała również, że posiada w swoim majątku automaty o niskich wygranych, które ze względu na przewidziane w ustawie o grach hazardowych i realizowane przez organy celne stopniowe eliminowanie z rynku działalności podmiotów urządzających tego typu gry, nie przedstawiają obecnie realnej wartości. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014 r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek skarżącej spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia strona skarżąca wskazała, że opiera się ono na błędnych ustaleniach, orzeczenie winno uwzględniać fakt, ze działalność skarżącej ze swej istoty wymaga posiadania zasobów obrotowych, które tylko pozornie wydają się znaczne. W praktyce spółka musi mieć możliwość, by regulować na bieżąco i bez opóźnień zobowiązania względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacać wygrane graczom, opłacać serwis i obsługę urządzeń, a także uiszczać podatek od gier niezależnie od tego, czy działalność przynosi pozytywny wynik finansowy. Podniesiono również, że wartość bilansowa aktywów nie odzwierciedla wartości rzeczywistej, a jedynie księgową. Z uwagi na obecną sytuacje prawną automaty do gry mają niską realną wartość. Zresztą spieniężanie środków trwałych w celu opłacenia kosztów wielu postępowań sądowych oznaczałoby brak możliwości dalszego prowadzenia działalności i byłoby nieracjonalne. Wskazano również, że Sąd powinien mieć na względzie, że przedmiotowe postępowanie nie stanowi typowego elementu działalności skarżącej spółki, a jedynie próbę ochrony przed agresywną polityką państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku strony w przedmiocie przyznania prawa pomocy uznał, że nie istnieją podstawy do jego uwzględnienia. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Na wstępie należy podnieść, że na gruncie obowiązującego prawa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (innej jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej) zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 246 § 2 cytowanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co oznacza, że to na podmiocie ubiegającym się o uzyskanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek wynikających z art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oczywiście nie jest to uznanie dowolne. Sąd nie będzie mógł odmówić przyznania prawa pomocy, jeśli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do sądu (tak: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, str. 319). Niemniej jednak podnosi się, że nawet spełnienie przesłanki braku środków na poniesienie kosztów sądowych nie powoduje obowiązku udzielenia prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11, LEX nr 948952). Wskazać także należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z prowadzoną działalnością podmioty, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r., I ACz 393/92, Wokanda z 1993 r., nr 2, str. 32). Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Tak więc strona jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel, niezależnie od celu i przedmiotu postępowania (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, niepublikowane). Z dołączonego do akt sprawy wniosku oraz dokumentów wynika, że strona – pomimo niezbyt korzystnej obecnie koniunktury dla branży hazardowej - cały czas prowadzi działalność gospodarczą generującą spore zyski. Za ostatni rok bilansowy wykazano bowiem zysk w kwocie 713.731,90 zł, spółka na bieżąco reguluje wszelkie zobowiązania, a to świadczy o tym, że nie utraciła płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, LEX nr 898871). Na gruncie niniejszej sprawy spółka nie wykazała nie tylko, że utraciła płynność finansową i zmaga się z groźbą niewypłacalności, ale wyniki jej działalności wskazują, że nie ma żadnych kłopotów finansowych, skoro osiąga niemałe zyski. Ponadto, z analizy dostępnych danych wynika, że strona skarżąca dysponuje środkami trwałymi wycenianymi na sumę 300.155,92 zł. Nawet jeżeliby przyjąć, że – jak twierdzi – automaty do gier stanowiące jej majątek nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości i realny spadek ich wartości, to nie można tracić z pola widzenia, że strona skarżąca musi w swojej działalności posiadać i inne składniki majątku. Z przedstawionych danych nie wynika, aby środki te nie mogły być w części spieniężone lub nie mogły stanowić zabezpieczenia pod udzielone kredyty. Na rachunku skarżącej zalega też znaczna kota środków pieniężnych. Zaznaczyć nadto należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków, czego w niniejszej sprawie zabrakło (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX 794951, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 267/11, LEX nr 948891). Z kolei wskazane przez stronę koszty – jak konieczność regulowania bez opóźnień zobowiązań względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacania wygranych graczom, opłacanie serwisu urządzeń, opłacania podatku od gier – są normalnymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej i fakt ich ponoszenia nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt II FZ 878/13, czy postanowienie NSA z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 260/14 - dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2014 r., II FZ 1268/13, dostępne j.w.). Obecna sytuacja majątkowa strony nie uzasadnia więc przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nawet przy przyjęciu, że spółka prowadzi szereg postępowań sądowych. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.