I SA/Kr 795/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z 31 października 2017r. sygn. akt: I SA/Kr 795/17 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 8 czerwca 2017r. nr: [...] w przedmiocie w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od listopada 2013r. do lutego 2014r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie J. P., działająca przez radcę prawnego R. R., zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem L. P. oraz córką A. P. ur. 2001r. Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza w formie spółki cywilnej przynosząca dochód w wysokości ok. 8.000 zł miesięcznie, który przeznaczany jest na bieżące wydatki związane z prowadzoną działalnością. Miesięcznie wydatki strony przedstawiają się następująco: leasing samochodów ok. 6.600 zł, koszty paliwa ok. 24.000 zł, koszty ubezpieczenia samochodu ok 4.400 zł, przegląd samochodów ok 1.100 zł, prąd ok. 300 zł, woda i ścieki ok. 250 zł, wyżywienie ok. 1.000 zł, koszty leczenia córki ok. 100 zł, środki czystości ok. 100 zł, zobowiązania kredytowe ok. 11.000 zł, dodatkowo podatek od nieruchomości ok. 112 zł rocznie i wywóz śmieci ok. 135 zł kwartalnie. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni 131 m˛ o wartości ok. 600.000 zł. Mąż skarżącej jest wspólnikiem w spółce T. , nie uzyskuje z tego tytułu dochodów. Zarówno w stosunku do spółki, jak i L. P., prowadzonych jest szereg postępowań egzekucyjnych. W uzasadnieniu wniosku J. P. podniosła, że z uwagi na sytuację finansową nie ma możliwości uiszczenia opłaty od skargi bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. W roku 2016 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca poniosła stratę w wysokości 50.134,70 zł. W roku 2017 spółka osiągnęła dochód w wysokości 110.113,16 zł, a zatem dochód skarżącej wyniósł 55.056,58 zł, jednakże ze względu na fakt rozliczania strat z lat poprzednich, dochód strony jest zerowy, a nadto z dochodu z bieżącej działalności pokrywane są koszty jej prowadzenia. Na utrzymaniu skarżącej pozostaje córka oraz mąż, który pomaga w prowadzeniu działalności gospodarczej. Córka jest [...] w związku z czym strona ponosi koszty jej leczenia. Mąż cierpi na [...], jednak nie leczy się z uwagi na brak możliwości finansowych. Spółka P. B. P., J. P. S.C. prowadziła sklep spożywczo – przemysłowy oraz świadczy usługi transportowe. Sklep spożywczy został w sierpniu 2017 r. zlikwidowany, spółka nadal prowadzi działalność transportową. Z dniem 1 września 2017 r. zatrudnienie w spółce spadło z 11 do 3 osób, a zatem sytuacja majątkowa skarżącej w ostatnim czasie uległa dodatkowemu pogorszeniu. Koszty prowadzenia działalności gospodarczej są bardzo wysokie. Z tytułu leasingu trzech samochodów strona uiszcza miesięcznie ok 6.600 zł. Koszty paliwa to ok. 24.000 zł miesięcznie. Ubezpieczenie samochodów to wydatek ok. 4.400 zł miesięcznie, a przegląd ok. 1.100 zł miesięcznie. Skarżąca ponosi też wydatki związane z utrzymaniem domu oraz spłatą kredytów (raty w wysokości 11.000 zł miesięcznie). Jednakże w związku z likwidacją sklepu nie będzie ona w stanie uiszczać tej należności. Skarżąca jest współwłaścicielką domu o powierzchni 131 m˛ położonego w miejscowości G., jednakże nieruchomość ta w związku z zadłużeniem spółki męża skarżącej obciążona jest hipoteką w wysokości ok. miliona zł. Z dołączonych do wniosku kserokopii dokumentów źródłowych wynika, że w roku 2016 łączny przychód J. P. wyniósł 2.041.238,75 zł przy kosztach jego uzyskania 2.091.373,45 zł, co dało stratę w wysokości 50.134,70 zł (według PIT-36L). Za okres od stycznia do lipca 2017 r. przychód spółki P. S.C. wyniósł 1.609.803,18 zł, łączna wartość zakupu towarów handlowych i materiałów wyniosła 1.020.094,43 zł, wysokość wynagrodzeń to 125.743,86 zł, a pozostałe wydatki zamykały się kwotą 402.338,58 zł. Przychody L. P. z pozarolniczej działalności gospodarczej według [...] za 2016 r. wyniosły 5.235,77 zł przy kosztach jego uzyskania 6.240,32 zł, co dało stratę 1.004,55 zł. Za okres od stycznia do lipca 2017 r. przychód "T. " Spółka Jawna L.. P., A.. M. wyniósł 3.500 zł, a wydatki zamknęły się sumą 3.768,26 zł. Skarżąca potwierdziła wydatki z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2017 w kwocie 112 zł, za energię elektryczną 338,75 zł miesięcznie, za odpady 135 zł kwartalnie, za wodę 180,71 zł i ścieki 213,38 zł. Z tytułu ubezpieczenia pojazdów opłaty roczne wynoszą 4.273 zł, 4.219 zł i 4.109 zł, z tytułu ubezpieczenia budynku 1.089,14 zł, zaś opłaty leasingowe wynoszą 1.726,31 zł, 1.783,80 zł i 1.783,80 zł netto miesięcznie. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącej przesłał wyciągi z księgi przychodów i rozchodów z prowadzonej działalności gospodarczej za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2017 r., zapisy w rejestrach zakupów i sprzedaży do rozliczenia deklaracji VAT za maj, czerwiec i lipiec 2017 r., listę środków trwałych, deklaracje VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2017 r., umowy kredytowe, umowy leasingu oraz zestawienie operacji na rachunku bankowym za okres od maja do lipca 2017 r. Postanowieniem z 31 października 2017r. sygn. akt: I SA/Kr 795/17, Starszy Referendarz Sądowy oddalił wniosek skarżącej. W pisemnych motywach postanowienia wskazano, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W literaturze przedmiotu zwrócono również uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak - Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi w wysokości 2.946 zł. W ocenie orzekającego uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości mieści się w możliwościach finansowych wnioskodawczyni. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów źródłowych sytuacja majątkowa J. P. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką, a rodzina posiada stałe źródła utrzymania w postaci prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej. Z przedłożonego zeznania PIT-36L wynika, że przychód skarżącej za 2016 rok wyniósł 2.041.238,75 zł, przy kosztach jego uzyskania 2.091.373,45 zł, co dało stratę w wysokości 50.134,70 zł. Należy jednak podkreślić, iż w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Wykazana za ostatni rok strata nie musi oznaczać utraty przez stronę płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt I GZ 92/11). Istotnym jest, że J. P. nadal jest aktywnym przedsiębiorcą. Przedłożone deklaracje podatkowe VAT-7 potwierdzają, że skarżąca w ostatnich trzech miesiącach przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy podejmowała czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług, jak i ich nabycia. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług w miesiącu maju 2017 r. wyniosła łącznie 231.645 zł, w czerwcu 2017 r. 236.875 zł, a w lipcu 2017 r. 247.212 zł. Kwoty obrazujące nabycie towarów i usług przedstawiają się następująco: 181.525 zł za maj 2017 r., 17.766 zł i 180.815 zł za czerwiec 2017 r. i 174.219 zł za lipiec 2017 r. Wysokość obrotów potwierdzają zapisy w księdze przychodów i rozchodów za podany okres. Dane te obrazują wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności. Nie można zatem uznać, że skarżąca nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych kosztów w prowadzonym przez nią postępowaniu sądowym. Z zestawienia operacji na rachunku bankowym spółki "P. s.c. wynika, że w miesiącu maju 2017 r. suma uznań wyniosła 44.970,95 zł, a suma obciążeń 44.970,95 zł, w czerwcu 2017 r. uznania 36.223,09 zł, obciążenia 36.223,09 zł, a w lipcu 2017 r. uznania 37.964,80 zł, obciążenia wyniosły 37.964,80 zł. Powyższe dane potwierdzają, że skarżąca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej obraca środkami pieniężnymi w kwotach znacznie przekraczających należne w sprawie koszty sądowe. Również fakt spłaty rat kredytowych z tytułu zaciągniętych zobowiązań na znaczne kwoty w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (umowa kredytowej linii hipotecznej na kwotę 350.000 zł i umowa o kredyt obrotowy na kwotę 250.000 zł) nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę możliwości płatniczych strony skarżącej. Należy bowiem podkreślić, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienia NSA: z dnia 28 czerwca 2005 roku, sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 7 października 2005 roku, sygn. akt II FZ 624/05). Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05). Wnioskodawczyni nie wykazała również, aby ponosiła szczególnego rodzaju wydatki związane z koniecznym utrzymaniem rodziny, które uniemożliwiłyby jej opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przedłożone potwierdzenia opłat ponoszonych na media mieszczą się w granicach jej możliwościach płatniczych. Biorąc pod uwagę powyższe orzekający uznał, że sytuacja materialna J. P. pozwala na opłacenie we własnym zakresie kosztów sądowych bez uszczerbku w środkach zabezpieczających konieczne utrzymanie wnioskodawczyni i jej rodziny. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05, prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej posiada, bądź mogła zabezpieczyć, odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. stronie będzie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., oddalono wniosek. W sprzeciwie z 17 listopada 2017r. pełnomocnik skarżącej zakwestionował rozstrzygnięcie referendarza domagając się przyznania pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. Pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 246§1 pkt 2 p.p.s.a Motywując sprzeciw podniósł, że sytuacja skarżącej uzasadnia udzielenie pomocy. Skarżąca przedstawiła swoją sytuację niczego nie ukrywając. Posiadanie domu czy też kredytów nie może być okolicznością dyskredytującą skarżącą jako osobę, której należałoby udzielić pomocy. Skarżąca musi mieć ,,dach nad głową" i regulować kredyty. Wyłożenie kosztów sądowych jest wprawdzie czasowe ale nie można przewidzieć rozstrzygnięcia Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246§1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Podstawą rozważania przyznania Stronie prawa pomocy jest pełne wykazanie jej sytuacji finansowej i życiowej. Sąd wskazuje nadto, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246§1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Fakty te powinny być zatem uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane) tak, aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 2.946,00 zł Wbrew argumentacji zawartej w sprzeciwie, Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie pozyskać środków w szczególny sposób. Pełnomocnik Skarżącej nie przedstawił żadnych nowych dowodów ani argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku Skarżącej. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, uregulowana w art. 243 - art. 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W pierwszej kolejności wnioskodawca winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (postanowienie z 20 kwietnia 2017r., I Fz 69/17, CBOSA). Z powyższych względów uznać więc należało, iż Skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji