I SA/Kr 845/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 listopada 2017 r. sprzeciwu W. G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 5 maja 2016 r., nr [...], w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 845/16 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 7 lipca 2017 r. oddalił wniosek W. G. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący), o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. postanowienia referendarz wskazał, że dane przedstawione przez Skarżącego były niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Po wniesieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 18 stycznia 2017 r., referendarz sądowy wezwał Wnioskodawcę, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, m.in.: - spisu miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, - swojego zeznania podatkowego za 2016 r. lub odpowiedniego zaświadczenia o uzyskanych przez niego dochodach w 2016 r., - wyciągów z kont bankowych i lokat M. G., - zeznania podatkowego M. G. lub odpowiedniego zaświadczenia o uzyskanych przez nią dochodach w 2016 r., - dowodu przekazu lub przelewu emerytury M. G., - dowodu przelewu lub przekazu raty kredytu, za ostatni miesiąc, - oświadczenia określającego czyją własnością jest lokal - dom, w którym mieszka Wnioskodawca wraz z numerem księgi wieczystej tej nieruchomości. W ustawowym terminie Wnioskodawca złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Po wezwaniu przez Sąd Wnioskodawca uzupełnił braki formalne sprzeciwu przez jego podpisanie. Skarżący we wniesionym sprzeciwie zakwestionował nieprzyznanie mu prawa pomocy, zarzucając, że wbrew wnioskom referendarza, wykazał nadzwyczaj trudną sytuację finansową i brak wniosków na opłatę. Podniósł, że nie może być obciążany niedostarczeniem dokumentów małżonki, z którą jest w separacji, z którą nie prowadzi gospodarstwa domowego. Wskazał, że nie ma możliwości dostarczyć jej rachunków bankowych, lokat i zeznań podatkowych w sytuacji, gdy nie wyraża ona zgody na wgląd do tych dokumentów. Podniósł, że powyższe nie ma żadnego wpływu na jego sytuację. Jak wynika z uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów, Skarżący mieszkał w domu należącym do córki, aktualnie nie ma stałego miejsca zamieszkania. Twierdzi, że jest w faktycznej separacji z żoną i że gospodaruje sam. Otrzymuje emeryturę w wysokości 928,23 zł miesięcznie. Emerytura jest pomniejszana o alimenty egzekwowane przez żonę w wysokości 1700 zł oraz należności z tytułu egzekucji w wysokości 849,47 zł. Wnioskodawca cierpi na cukrzycę typu II, chorobę niedokrwienną serca, napadowe migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, marskość wątroby. W miesiącu maju 2017 r. na leki wydał 520 zł. Oświadczył, że nie posiada: oszczędności, nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, pojazdów, rachunków bankowych oraz że nie ma wglądu w sytuację żony. Z zaświadczenia o dokonaniu wpisu z dnia 23 lutego 2015 r. wynika, iż Skarżący został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych KRS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 P.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Ustawodawca ustanawiając przesłankę udzielenia wsparcia w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych) wskazał, że można udzielić pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OZ 792/13 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia opublikowane są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja przyznania prawa pomocy - zwolnienia od kosztów sądowych - osobie fizycznej ma charakter fakultatywny. Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10, z dnia 30 września 2011 r., sygn. II FZ 409/11). Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Zatem udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Trafnie wskazał referendarz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej orzekający musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, przedmiotów wartościowych i oszczędności. Brak danych w tym zakresie lub niepełne dane skutecznie uniemożliwiają taką analizę. To z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy i stwierdzenie czy strona skarżąca jest w stanie ponieść dane koszty postępowania sądowoadministracyjnego, które w niniejszej sprawie sprowadzają się w chwili obecnej do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 P.p.s.a., a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1474/13). Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie, trzeba wskazać, że przyczyną odmowy udzielenia prawa pomocy Skarżącemu było nieprzedłożenie części dokumentów, o które wzywał referendarz, odnoszących się w części do jego żony, a w części do jego samego (spis miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, swojego zeznania podatkowego za 2016 r. lub odpowiedniego zaświadczenia o uzyskanych przez niego dochodach w 2016 r. oraz oświadczenia określającego czyją własnością jest lokal - dom, w którym mieszka wnioskodawca wraz z numerem księgi wieczystej tej nieruchomości). Słusznie przy tym referendarz podkreślił, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Pozostawanie przez małżonków w rozdzielności majątkowej czy też separacji faktycznej nie znosi bowiem z nich obowiązku wzajemnej pomocy. Konieczność podawania tego typu informacji wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (por. postanowienia NSA z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt I FZ 50/15, z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FZ 114/15). Zatem nie mógł odnieść zamierzonego skutku podnoszony przez Skarżącego argument faktycznej separacji i braku wglądu w sytuację żony, a także prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych. Z całą pewnością zatem, dane finansowe dotyczące żony W. G. były w sprawie jak najbardziej potrzebne do oceny jego wniosku. Należy przy tym podkreślić, jak wskazano wyżej, że nie została należycie i dokładnie wyjaśniona sytuacja finansowa samego Skarżącego dotycząca jego wszystkich miesięcznych wydatków, wysokości rocznych dochodów, czy kredytu, który do niedawna był przez niego spłacany. Biorąc więc powyższe pod uwagę Sąd stwierdza, że słusznie stwierdził referendarz, że Skarżący nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawił swoją sytuację rodzinną i finansową. W konsekwencji wskazanych okoliczności, zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych pozbawione jest w niniejszej sprawie podstaw. Zatem, mimo przedłożenia przez Wnioskodawcę części dokumentów, o które wzywał referendarz, a także szeregu faktur i dokumentacji medycznej Skarżącego, należy stwierdzić, że brak było w sprawie wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GZ 151/14). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy ("prawa ubogich") jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom fizycznych o znikomych przychodach, które nie są wstanie ponieść kosztów sądowych. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, nie wykazał, by w takiej sytuacji się znajdował i co mogłoby uzasadnić przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.