II SA/Kr 1153/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Spółka z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi J. G. na decyzję Wojewody z dnia 20 lipca 2016r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie projektu budowlanego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 23 listopada 2016r. [...] Spółka z o.o. z siedzibą w K., złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi J. G. na decyzję Wojewody z dnia 20 lipca 2016r. Spółka domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku, strona wskazuje, iż wszystkie posiadane przez Spółkę środki pieniężne przeznaczane są na bieżącą działalność deweloperską, ponadto sprawa jest bardzo skomplikowana co wskazuje na konieczność reprezentowania Spółki przez profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca – [...] Spółka z o.o. prowadzi działalność deweloperską. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego Spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę : [...]zł. Nie wykazano innych danych. Po wezwaniu Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona nadesłała dokumenty i oświadczenia. Wykazano, iż w roku obrotowym 2015r. spółka osiągnęła zysk w kwocie [...] zł, natomiast w 2014r. był to zysk rzędu [...] zł. Spółka posiada rachunek bankowy, na których wykazano kwotę [...] zł wg. stanu na dzień 14 listopada 2016r. Spółka wezwana została do uzupełnienia swego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia o aktualnych obrotach spółki i rodzaju prowadzonej działalności, określenie wysokości zysku i strat za 2015r., przedstawienie wykazu nieruchomości, ruchomości będących własnością spółki, oświadczenie ilu pracowników zatrudnia spółka i z jakich źródeł finansowane jest ich wynagrodzenie, przedstawienie zeznania podatkowego za 2015r, przedstawienie wyciągów z kont bankowych. W odpowiedzi na powyższe – jak wskazano - strona przesłała również pismo informujące, iż Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie realizacji inwestycji budowlanej przy ul. [...] w K., a obroty Spółki na dzień 31 października 2016r. wyniosły [...] zł. Zysk wg. rachunku zysków i start za 2015r. zysk za ten rok wyniósł [...] zł. Spółka na dzień 29 listopada 2016r. zatrudnia 6 osób na umowy o pracę. Wynagrodzenia pracowników finansowane są z firmowych i prywatnych środków (wpływy ze sprzedaży, pożyczek od udziałowców). Strona nie określa i nie przedstawia, mimo wezwania, spisu nieruchomości i ruchomości będących własnością Spółki. Strona dołącza natomiast szereg dokumentów (wyciągi bankowe, rachunek zysków i start, zeznanie podatkowe za 2015r. ). Dołącza zeznanie podatkowe a 2015r., z którego wynika, iż przychody Spółki wynosiły [...] zł, koszty uzyskania [...] zł, dochód za 2015r wyniósł [...] zł. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek strony w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538) W ocenie orzekającego, strona wnosząca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych. [...] Spółka z o.o. nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą, deklaruje bowiem obroty za I półrocze 2016r. w wysokości [...] zł. Spółka funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Równocześnie Spółka wykazuje zysk za 2015 rok, dochody wg. PIT to [...] zł. Oznacza to, iż Spółka prowadząc działalność gospodarczą obraca na bieżąco środkami finansowymi. Spółka posiada zatem możliwość zgromadzenia środków na pokrycie ew. kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pelnomocnika. Skoro Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. Pomimo sygnalizowanych problemów i faktu przeznaczania środków bieżących na aktualne inwestycje Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Tak więc koszty sądowe czy koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, które strona będzie obowiązana ew. ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Szczególnie, iż regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający rozpatrując wniosek bierze pod uwagę jedynie sytuację materialno – bytową ubiegającego się o pomoc w takiej formie. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać – jak to już wskazano powyżej - że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Spółka w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, skoro deklaruje przychody za I półrocze 2016r., a przychód za rok 2015 wyniósł 1 556 728,79 zł. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Podnieść należy, że w doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że kwota należnego ew. wpisu sądowego od skargi kasacyjnej może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących, z uwagi na przedmiot prowadzonej działalności, dużo większe wartości. Szczególnie, iż w chwili obecnej do żadnych kosztów Spółka – jako uczestnik postępowania – nie jest zobligowana. Powyższa teza znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Jak wynika natomiast z przedłożonego zeznania podatkowego w roku 2015 Spółka osiągnęła przychód w wysokości [...] zł. Wypracowany w latach ubiegłych roku malejący dochód nie był spowodowany nierentownością prowadzonej działalności gospodarczej, lecz wysokością ponoszonych wydatków. W takiej sytuacji należy uznać, że uiszczenie ew. przyszłych kosztów czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącej Spółki. Jak wskazano, wnioskodawca na bieżąco prowadzący działalność winien zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych ( art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana na podstawie danych zawartych w formularzu wniosku oraz dosłanych dokumentów analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie oraz opłat ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).