II SA/Kr 1362/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "M." sp. z o.o. spółka komandytowa od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 7 kwietnia 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w zakresie dotyczącym rozpoznania odwołania w sprawie zwrotu nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 7 kwietnia 2017 r. W dniu 27 stycznia 2017 r. "M." sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w K. – dalej spółka, wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w zakresie dotyczącym rozpoznania odwołania w sprawie zwrotu nieruchomości. Zarządzeniem z dnia 15 lutego 2017 r. wezwano spółkę o wypełnienie przesłanego urzędowego formularza "PPF" w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (art. 252 i 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej "P.p.s.a."). W zakreślonym terminie spółka złożyła na urzędowym formularzu "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W treści wniosku spółka oświadczyła, że jej kapitał zakładowy wynosi 1.610.000,00 zł. Nie podała wartości środków trwałych ani wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy. Wskazała dwa rachunki bankowe tj. w Banku [...] w [...] oraz [...] S.A., którymi dysponuje i na których zgromadzono łącznie kwotę 14.871 zł. Poinformowała również o zaciągniętym kredycie hipotecznym, który na koniec 2016 r. wynosił 375.000,00 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazał, że jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie budownictwa. W chwili obecnej wszystkie posiadane środki pieniężne przeznaczane są na bieżącą działalność deweloperską, co uniemożliwia pokrycie kosztów związanych z obroną swoich uzasadnionych interesów w przedmiotowym postępowaniu. Podkreśliła, że przedmiotem skargi do sądu jest decyzja Wojewody [...] o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę. Sprawa dotyczy zatem skomplikowanych kwestii co wskazuje na konieczność reprezentowania spółki przez profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2017 r. Referendarz Sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Referendarz Sądowy wskazał, że spółka dysponuje środkami pieniężnymi, dzięki którymi może zadośćuczynić obowiązkowi wniesienia stosownej opłaty sądowej oraz ewentualnych innych kosztów postępowania a także ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Bowiem na wskazanym przez spółkę koncie zgromadzone zostały środki pieniężne w łącznej wysokości 14.871 zł. Podkreśliła również, że spółka prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą. Ponadto wykazuje zobowiązanie kredytowe w wysokości 375,000 zł, nie informując o zaległościach w spłacie kredytu, które uzasadniałyby trudną sytuację finansową. Nadto spółka nie wyjaśniła dlaczego ze środków zgromadzonych na wskazanych kontach nie może uiścić kosztów sądowych i ustanowić pełnomocnika z wyboru. Tym samym, nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia Referendarza Sądowego, spółka wniosła w terminie sprzeciw. W uzasadnieniu wniosku spółka powieliła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniosła również, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy – o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego spółka nie jest uprawniona do dysponowania kwotami zgromadzonymi na otwartym mieszkaniowym rachunku powierniczym na cele prowadzonych postępowań sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). W ocenie sądu referendarz sądowy prawidłowo ocenił sytuację majątkową spółki i na tej podstawie odmówił przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim zgodzić się należy z oceną zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu, że spółka, wykazując zobowiązanie kredytowe na kwotę 375,000 zł, nie wskazała na żadne zaległości w spłacie kredytu, co uzasadniałoby trudną sytuację finansową spółki. Nadto wnioskodawca zadeklarował w formularzu "PPF" zgromadzone środki pieniężne na koncie w wysokości 14.871 zł. Ponadto zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego utrwalonym zresztą w orzecznictwie, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. (por. postanowienia NSA: z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14, LEX nr 1519078, z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, LEX nr 1282921, z dnia 20 października 2014 r., sygn. akt I FZ 186/14, LEX nr 1528739). Należy również stwierdzić, że spółka nie jest w stanie likwidacji, ani też w stanie upadłości. Brak jest tym samym jakichkolwiek podstaw do obciążania ogółu podatników kosztami postępowania sądowego, a spółka winna na ten cel wygospodarować własne środki. Sąd podziela przy tym reprezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że aktualnie nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. orzeczenie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX nr 794951, z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II OZ 1399/16 i z dnia 21 września 2015 r., I FZ 287/15 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast spółka nie wykazała, że z tego obowiązku się wywiązała. Zauważyć ponadto należy, że spółka także na etapie sprzeciwu nie przedstawiła argumentacji (ani nie załączyła wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2017 r. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie jest niewystarczający do wydania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia, tj. przyjęcia, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż spółce prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Spółka nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Należy w tym miejscu dodać, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.