II SA/Kr 1725/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.F. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.F. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 8 października 2012r., znak [...] w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych postanawia : odmówić zwolnienia od kosztów sądowych W dniu 15 stycznia 2013 roku J.F, złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sadowych w sprawie swojej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia z dnia [...] października 2012r., znak [....] wydaną w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych. Wniosek ten w rubrykach od 7 do 11 nie zawiera żadnych danych. W związku z brakami wniosku, uniemożliwiającym jego merytoryczne rozpoznanie, zarządzeniem z dnia 21 stycznia 2013 roku referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie, gdzie skarżący aktualnie mieszka i czyją własność stanowi ta nieruchomość, kto ponosi koszty jej utrzymania i jaka jest ich wysokość, podanie stanu majątkowego skarżącego oraz osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym; wykazanie nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości wyższej niż 3000 euro, wyjaśnienie z jakich źródeł i w jakiej wysokości rodzina skarżącego uzyskuje dochody na bieżące utrzymanie, czy korzysta z pomocy społecznej, a także czy żona skarżącego uzyskuje dochody, udokumentowania aktualnymi rachunkami/fakturami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę) i określenia wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubrania, leczenie, telefon, edukacje dzieci itp., przedstawienia zeznania podatkowego za 2010r. i 2011r. oraz przedłożenia wszystkich wykazów posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy. Przedmiotowe braki należało uzupełnić w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie uzupełnił wniosku. Natomiast pismem z dnia 07.02.2013 J.F., wniósł o przedłużenie terminu ze względu na swoje obowiązki przez które nie jest w stanie dostarczyć w terminie wszystkich wymienionych w wezwaniu dokumentów. Zarządzeniem z dnia 12.02.2013r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządził przedłużyć termin o 7 dni. Mimo upływu terminu skarżący nie uzupełnił braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu 27.02.2013r. syn skarżącego M.F. poinformował Sąd, że J.F. znajduje się za granicą i nie jest w stanie uzupełnić brakujących dokumentów w wyznaczonym terminie. Z tego względu wnosi on o dalsze przedłużenie terminu do złożenia wymaganych dokumentów o 7 dni. W związku ze złożonym wnioskiem referendarz sądowy wezwał M.F. do złożenia oświadczenia czy działa on jako pełnomocnik J.F. , a jeśli tak, przedłożenie w terminie 7 dni od otrzymania wezwania odpowiedniego pełnomocnictwa. W piśmie z 20 marca 2013r. M.F. oświadczył, że został przez ojca – J.F. upoważniony do odbioru korespondencji i do wnioskowania o przedłużenie terminów do dokonania czynności procesowych. M.F. nie został natomiast umocowany do składania oświadczeń o stanie majątkowym i z tego względu koniecznym było przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do pisma załączono pełnomocnictwo udzielone przez J.F. w dniu 18.03.2012 r. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 27 marca 2013 roku po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym pozostawiono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania na podstawie art. 257 w zw. z art. 258 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270). Zarządzenie to wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w terminie 7 dni od daty doręczenia orzeczenia doręczono skarżącemu w dniu 2.04.2013r. W dniu 11 kwietnia 2013r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw wniesiony przez J.F. od przedmiotowego zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Pismo to zostało nadane przesyłką pocztową w dniu 8.04.2013r. W sprzeciwie tym skarżący podniósł, iż zarządzenie jest niesłuszne i krzywdzące. Korespondencja została odebrana przez pełnoletniego domownika, lecz nie mógł on zastąpić skarżącego w złożeniu wymaganych dokumentów, a złożone przez syna pismo należało uznać za informację dla Sądu wskazującą na uzasadnioną konieczność przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku. Postanowieniem z 25 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku J.F., o przyznanie prawa pomocy pozostawił wniosek bez rozpoznania na podstawie art. 252, art. 257 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270). Postanowienie wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o przysługującym zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego doręczono Skarżącemu w dniu 30 kwietnia 2013 r. Pan J.F., złożył zażalenie na powyższe postanowienie za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zażalenie to wpłynęło 9 maja 2013 r. W zażaleniu wskazano, iż w ocenie Skarżącego postanowienie Sądu I instancji jest krzywdzące i niesłuszne. Akta przekazano do Naczelnego Sądu Administracyjnego 13 maja 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 6 czerwca 2013r., sygn. akt II OZ 403/13 uchylił zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Z wniosku złożonego na urzędowym formularzu wynika, że J.F. domaga się przyznania mu pomocy prawnej w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sadowych. Zgodnie z art.243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a). według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16.12.2003 r. w sprawie określania wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003r., nr 227, poz. 2245). Wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art.252 § 1 p.p.s.a.) Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona, na wezwanie sądu jest zobowiązana złożyć w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.) Zauważyć należy, że zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązującej zasady ponoszenia kosztów przez tą stronę postępowania, która wnosi pisma wszczynające postępowanie sądowe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak słusznie zauważa Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu wydanym w niniejszej sprawie w dniu 6 czerwca 2013r. sygn. akt II OZ 403/13 "podkreślić należy, że pozostawienie bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy może nastąpić zgodnie z art. 257 p.p.s.a., tylko wówczas, gdy nie został złożony na urzędowym formularzu lub gdy strona nie usunęła formalnych braków takiego wniosku. Odmienna natomiast jest sytuacja, gdy Sąd uznał informacje wynikające z wniosku za niewystarczające i na podstawie art. 255 p.p.s.a. zażądał dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego lub dochodów strony. Niezłożenie takich dowodów nie pozwala na pozostawienie wniosku bez rozpoznania, lecz jest równoznaczne z niewykazaniem przez stronę podstaw do przyznania prawa pomocy i uzasadnia oddalenie wniosku. Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 listopada 2006r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79; 31 lipca 2008r., I FZ 272/08; 16 lipca 2008r., II GZ 141/08; 5 czerwca 2008r., I FZ 236/08; 31 marca 2005r., II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13, a także B. Dauter, Prawo pomocy, "Przegląd Podatkowy" z 2007, nr 1, s. 41; M. Grzymisławska-Cybulska, Rozpoznawania wniosków o przyznanie prawa pomocy osobom fizycznym w praktyce sądów administracyjnych, "Administracja" z 2006 r., nr 3, s. 81). Oznacza to, że skoro w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku (art. 49 § 1 p.p.s.a.), lecz do jego uzupełnienia poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń (art. 255 p.p.s.a) to brak było podstaw do pozostawienia wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 257 p.p.s.a. (...) Odmiennie należy ocenić pozostawienie niewypełnionej rubryki, co uzasadniania skierowanie do strony wezwania o uzupełnienie braku formalnego wniosku, a odmiennie wykreślenie rubryki, co jest jednoznaczne z oświadczeniem przez stronę, że nie posiada określonego składnika majątkowego, o którym mowa w formularzu (dochodu, nieruchomości, oszczędności etc.)." Wnioskodawca J.F. nie podał zatem żadnych danych dotyczących jego sytuacji finansowej umożliwiających merytoryczne rozpoznanie jego wniosku. Mając na uwadze powyższe, na gruncie niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że już sam fakt, że wniosek J.F. o zwolnienie go od kosztów sądowych nie zawiera żadnej informacji o jego stanie majątkowym, powoduje z oczywistych względów brak możliwości uzyskania zwolnienia. Wnioskodawca nie podał żadnych informacji dotyczących jego dochodów, ani nie wskazał na jakikolwiek majątek będący własnością jego lub innych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Z użycia w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bezsprzecznie, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (tak postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II GZ 5/10, opub. w LEX Nr 663546). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 84/11, opub. w Lex Nr 783925). W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym wnioskodawcy. Przepis art. 252 § 1 p.p.s.a. nakłada właśnie taki obowiązek w celu możliwości pełnego wglądu sądu w sytuację finansową wnioskodawcy. Tylko i wyłącznie taki ogląd może pozwolić na prawidłową ocenę, czy wnioskodawca jest (i w jakim stopniu) zdolny partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (postanowienie NSA z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 158/10, opub. w LEX Nr 663316). Sąd nie daje w konsekwencji wiary twierdzeniom J.F., zawartym w urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy, iż nie osiąga on żadnych dochodów, nie ma żadnego majątku i nie jest w stanie ponosić jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny – a tak zgodnie z zaleceniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie należy interpretować wykreślenie przez wnioskodawcę stosownych rubryk we wniosku o udzielenie prawa pomocy. Wiadomo jest też Sądowi z urzędu, na podstawie danych uzyskanych w innym postępowaniu do sprawy o sygn. akt II SA/Kr 51/12, że J.F., jest współwłaścicielem kilku nieruchomości w K. oraz samochodów. Nie jest więc prawdą podana w formularzu przez skarżącego informacja o braku prawa przez skarżącego do jakichkolwiek nieruchomości. J.F. l jest osobą zamożną i posiada znaczny majątek w postaci nieruchomości gruntowych oraz samochodów, co stanowczo przemawia za tym, że może ponieść koszty sądowe w sprawie, zwłaszcza, iż domaga się zwolnienia od ponoszenia opłaty od zażalenia w kwocie 100 zł. Wbrew twierdzeniom skarżącego zawartych we wniosku nie spełnia on warunków do przyznania prawa pomocy w oparciu o przedstawiony wniosek. Wykreślenie (niewypełnienie) rubryk we wniosku o prawo pomocy nie jest równoznaczne z przedstawieniem rzeczywistego stanu faktycznego (majątkowego) skarżącego uzasadniającego przyjęcie spełnienia przesłanek pozwalającego na przyznanie prawa pomocy. Co więcej, nie sposób dać wiary, że czteroosobowa rodzina (skarżący, jego żona i dwójka dzieci) utrzymuje się bez żadnych dochodów. Oznaczałoby to, że wobec braku jakichkolwiek dochodów i majątku wnioskodawca wraz z rodziną nie żywi się i nie mieszka w domu, lecz korzystają z np. noclegowni. Dlatego też WSA w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 243, art. 244 art. 245 oraz art.246 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak na wstępie.