II SA/Kr 354/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: starszy referent sądowy Paulina Filipek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2025 r. sprawy ze skarg: K. T. i P. J. na czynność Prezydenta Miasta Krakowa w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego – budynku przy ul. K. w K. do gminnej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Gminy Miejskiej K. na rzecz skarżącego K. T. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. zasądza od Gminy Miejskiej K. na rzecz skarżącego P. J. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. K. T. i P. J., działający przez radcę prawnego, dnia 3 marca 2025r. wnieśli (nadając Pocztą) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie dwie jednobrzmiące skargi na czynność Prezydenta Miasta Krakowa w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego - budynku przy ul. K. w Krakowie do gminnej ewidencji zabytków, (dalej też: "GEZ"). Wskazanej czynności zarzucili naruszenie: 1. prawa materialnego, a to: - art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 22 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 25.06.2010 r. - dalej U.O.Z. polegające na: a) niewłaściwym ich zastosowaniu poprzez dokonanie włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Krakowa obiektu znajdującego się na działce nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. przy ul. K. w Krakowie, bez zapewnienia właścicielom nieruchomości czynnego udziału w takim postępowaniu, a ponadto brak przeprowadzenia postępowania dowodowego, które uzasadniałoby zasadność uznania obiektu za zabytek podlegający włączeniu do Gminnej Ewidencji Zabytków Krakowa, co zostało uznane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku P12/18 z 11 maja 2023 r. (wyrok opublikowany w Dzienniku Ustaw dnia 18 maja 2023 r. poz. 951) za sprzeczne z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stanowi podstawę do skutecznego zakwestionowania włączenia obiektu do Gminnej Ewidencji Zabytków Krakowa; b) włączeniu karty adresowej przedmiotowego budynku do Gminnej Ewidencji Zabytków Krakowa bez przeprowadzania odpowiednich czynności wyjaśniających, czy przedmiotowy budynek spełnia przesłanki definicji legalnej zabytku, a w szczególności nienależyte i niewystarczające zbadanie istotnych okoliczności sprawy oraz brak stosownego udokumentowania przez organ okoliczności uzasadniających objęcie budynku szczególną formą ochrony ze względu na posiadane przez niego ponadprzeciętne wartości historyczne, zabytkowe lub artystyczne w sytuacji, gdy przedmiotowy obiekt wartości tych nie realizuje; c) niewłaściwym ich zastosowaniu i uznaniu, że w myśl powyższych przepisów obiekt będący przedmiotem postępowania stanowi obiekt kwalifikujący się jako zabytek nieruchomy i podlega ochronie bez względu na stan jego zachowania, podczas gdy budynek, wobec udokumentowanego stanu, nie prezentuje wartości historycznych, artystycznych lub naukowych i jako taki nie podlega ochronie, nie posiada bowiem cech zabytku w myśl art. 3 pkt 112 u.o.z., a tym samym powinien podlegać wyłączeniu z Gminnej Ewidencji Zabytków Krakowa; - § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56) - dalej "Rozporządzenie" poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy stan obiektu oraz zakres, w jakim konieczna jest wymiana substancji i konstrukcji budynku świadczy o utracie przez obiekt wartości zabytkowej, która uzasadniałaby utrzymanie ochrony poprzez włączenie do gminnej ewidencji zabytków; - § 17 pkt 8, 9, 11 Rozporządzenia poprzez brak zawarcia w Karcie adresowej zabytku informacji na temat jego historii, opisu i wartości, stanu zachowania, postulatów dotyczących konserwacji zabytku oraz braku informacji o zatwierdzeniu (podpisu pod Kartą); 2. przepisów postępowania: poprzez niezawiadomienie właścicieli nieruchomości przez organ o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, a następnie niezawiadomienie o włączeniu tej karty do ewidencji, które to uchybienia w konsekwencji doprowadziły do naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegającego na nieuzasadnionym i nieproporcjonalnym ograniczeniu prawa własności skarżących do nieruchomości poprzez objęcie budynku przy ul. K. w Krakowie ochroną konserwatorską wynikającą z włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego do Gminnej Ewidencji Zabytków Krakowa bez zapewnienia tym właścicielom gwarancji prawa do ochrony i obrony przed dokonaniem takiego ograniczenia, w tym naruszenie art. 10, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego - znajdującego w tym przypadku odpowiednie zastosowanie - polegające na przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie włączenia karty zabytku do gminnej ewidencji zabytków Krakowa w sposób wadliwy, bez podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, takich jak ocena stanu technicznego obiektu, w tym jego konstrukcji, podczas gdy mając na względzie ww. wyrok TK, tego typu postępowanie niezapewniające właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia polegającego na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków, jest niezgodne z Konstytucją RP. Wobec powyższego skarżący wnieśli o: stwierdzenie bezskuteczność zaskarżonej czynności i zasądzenie od organu na rzecz każdego skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W kwestii terminu do złożenia skargi, skarżący wskazali na zachowanie terminu do złożenia skargi, gdyż dowiedzieli się o wydaniu Karty adresowej budynku (zabytku) przy ul. K. w Krakowie z chwilą doręczenia K. T. - w dniu 11 grudnia 2024 r, przez Miejskiego Konserwatora Zabytków - pisma z dnia 5 grudnia 2024 r. (znak KZ- 02.4120.173.2024.MB), do którego Karta została dołączona, a zatem zachowali termin czternastu dni uprawniający do wystosowania wezwania do usunięcia naruszenia prawa, o którym mowa w art, 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed jego nowelizacji dokonanej na mocy ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017, poz. 935), zgodnie z art. 17 ust. 2 tej ustawy (ostatni dzień terminu przypadał 27 grudnia - gdyż 25 i 26 grudnia są dniami wolnymi od pracy). Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa zostało nadane przesyłką poleconą dnia 27 grudnia 2024 r. i zostało odebrane 2 stycznia 2025 r. zatem sześćdziesięciodniowy termin do złożenia skargi upływa 3 marca 2025 r. Skarżący wskazali, że stosownie do treści art. 50 § 1 p.p.s.a. posiadają interes prawny do wniesienia skarg, poprzedzonej wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, ponieważ są współwłaścicielami nieruchomości zabudowanej budynkiem, którego kartę adresową włączono do Gminnej Ewidencji Zabytków Krakowa. Niewątpliwie z chwilą włączenia budynku do gminnej ewidencji zabytków powstają obowiązki obciążające właścicieli nieruchomości, takie jak opieka nad zabytkiem - art. 5 u.o.z. czy też obowiązki informacyjne - art. 28 ust. 1 u.o.z. Dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków istnieje obowiązek uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków w razie braku obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu na mocy art. 53 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 64 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), a także decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę budynku na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 751/24). W uzasadnieniu skarg rozwinięto powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargi Prezydent Miasta Krakowa wniósł o ich oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał między innymi, że budynek pod adresem ul. K. w Krakowie jest ujęty w gminnej ewidencji zabytków jako kamienica wzniesiona w 1 poł. XX w. Ponadto podlega ochronie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obszaru "Stare Podgórze - Mateczny", przyjętym uchwałą Rady Miasta Krakowa z dnia 04.12.2013 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "Stare Podgórze - Mateczny" (Dz. Urz. Woj. Małop. z 2013 r. poz. 7586). W ewidencji gminnej budynek został ujęty w związku z ustawą z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 75, poz.474), która nałożyła na gminę obowiązek założenia nowej ewidencji zabytków w oparciu o wykaz zabytków znajdujących się w ewidencji wojewódzkiej. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków wykaz zabytków nieruchomych z terenu Gminy Miejskiej Kraków figurujących dotychczas w wojewódzkiej ewidencji zabytków przekazał za pismem znak OZKr.DW.440-4/11 z dnia 16 lutego 2011 r. W wykazie tym kamienica przy ul. K. (poz. 2335), była już ujęta. Na podstawie wyżej wymienionego wykazu, po przeprowadzeniu weryfikacji, została założona aktualna gminna ewidencja zabytków. Wykaz obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków został zatwierdzony przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który pismem znak OZKr.5133.12.2013.DW z 24 lipca 2013 r. poinformował Urząd Miasta Krakowa Wydział Kultury i Dziedzictwa Narodowego o przyjęciu załączonych kart obiektów zabytkowych i potwierdził, że stanowią one podstawę do wykonania kart gminnej ewidencji zabytków, ale także sporządzania lub aktualizowania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, programu opieki nad zabytkami oraz wydawania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, kolejowej lub lotniska publicznego, wskazując za podstawę prawną art. 7, 22 pkt 4 i 5 oraz art. 143 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zatem budynek przy ul. K. widniał na liście adresowej gminnej ewidencji zabytków uzgodnionej przez MWKZ w 2013 r. Obecnie budynek nadal figuruje w gminnej ewidencji zabytków, tj. widnieje na aktualnej liście gminnej ewidencji zabytków z sierpnia 2024 r. Zgodnie z art. 22 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wójt/burmistrz/prezydent miasta prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W momencie zakładania "nowej" gminnej ewidencji zabytków (uzgodnionej przez MWKZ w 2013 r.) wzór karty adresowej zabytku nieruchomego włączonego do ww. ewidencji, w oparciu o który została założona karta adresowa dla obiektu przy ul. K. nie zawierał rubryki na informacje o wartościach historycznych, artystycznych i naukowych, które powinien posiadać obiekt uznany za zabytek zgodnie z ustawą. Wzór "nowej" karty adresowej zawierającej już rubrykę "Historia, opis i wartości" został wprowadzony dopiero w 2019 r. Dla omawianego obiektu nie została dotychczas założona "nowa" karta adresowa. Nadto organ wskazał, że materialnoprawną podstawą dokonania wpisu zabytku nieruchomego - budynku przy ul. K. w K. w gminnej ewidencji zabytków byt przepis art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy, bowiem kamienica ta została wcześniej wpisana do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że nietrafny jest zarzut zawarty w skardze dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 22 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i uznanie, że obiekt przy ul. K. stanowi zabytek, podczas gdy - zdaniem skarżących obiekt ten nie prezentuje wartości historycznych, artystycznych lub naukowych i nie posiada on cech zabytku. Zdaniem organu do naruszenia art. 3 pkt 1 i 2 powołanej ustawy nie doszło, gdyż nie powinno budzić wątpliwości, że budynek przy ul. K. w momencie założenia przez Prezydenta Miasta Krakowa karty adresowej tego zabytku w 2013 r. był już wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skutkiem włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych obiektów zabytkowych z terenu województwa jest powstający po stronie wojewódzkiego konserwatora zabytków obowiązek zawiadomienia o tym właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w celu ujęcia tychże zabytków w gminnej ewidencji zabytków. Jak wyżej podnoszono Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków wykaz zabytków nieruchomych z terenu Gminy Miejskiej Kraków figurujących dotychczas w wojewódzkiej ewidencji zabytków przekazał za pismem znak O2Kr.DW.440-4/11 z dnia 16 lutego 2011 r., a w wykazie tym kamienica przy ul. K. (poz. 2335), była już ujęta. Oznacza to, iż jedynym warunkiem wpisania budynku przy ul. K. do gminnej ewidencji zabytków było ustalenie, iż wcześniej został wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków. A zatem organ dokonał skarżonej czynności zgodnie z art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy, w którym ustawodawca jasno wskazał, iż w gminnej ewidencji zabytków winny być ujęte "inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków". Z tych względów, w ocenie organu, ujęcie zabytku nieruchomego - budynku przy ul. K. w K. - w gminnej ewidencji zabytków - było następstwem jego wcześniejszego wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Organ ze swej strony podjął wszelkie wymagane prawem czynności, do których był zobligowany wobec niebudzącego wątpliwości postanowienia ustawodawcy. Zgodne z § 18 ust. 1 rozporządzenia MKiDN, wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku. Przepis zatem nie stanowi o konieczności weryfikacji zgodności danych zawartych w karcie adresowej ze stanem faktycznym, lecz z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej zabytku w ewidencji wojewódzkiej, co potwierdza pewien automatyzm w działaniu organu gminy. O tym, że organ prowadzący gminną ewidencję zabytków dokonuje weryfikacji danych zawartych w karcie adresowej również ze stanem faktycznym i prawnym stanowi dopiero § 18a ust. 1 cytowanego rozporządzenia, który stanowi, iż w przypadku stwierdzenia konieczności zastąpienia niezgodnych ze stanem faktycznym lub prawnym danych zawartych w karcie adresowej zabytku włączonej do gminnej ewidencji zabytków odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym, ujawnienia nowych danych lub usunięcia błędnych danych wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza nową kartę adresową zabytku, zawierającą dane zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. A zatem jest to weryfikacja następcza, wykonywana już po założeniu karty adresowej zabytku. W tym kontekście organ wskazał, iż organ uznał wartość zabytkową budynku przy ul. K. i zweryfikował dane zawarte w sporządzonej karcie adresowej w zakresie zgodności ze stanem faktycznym (rzeczywistym zakresem ochrony konserwatorskiej), zgodnie z § 18a ust. 1 rozporządzenia Ministra. Zatem organ stoi na stanowisku, iż zarzucając niezgodność z prawem czynności Prezydenta Miasta Krakowa polegającej na włączeniu karty adresowej zabytku nieruchomego - budynku przy ul. K. , nie można kwestionować jego zabytkowego charakteru tj. oceny czy ten obiekt odpowiada definicji zabytku nieruchomego z art. 3 pkt 1 ustawy. Z art. 3 pkt 1 ustawy wynika, iż zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Ustalenie okoliczności wskazanych w art. 3 pkt 1 ustawy wymaga przeprowadzenia specjalistycznych ustaleń i ocen. Natomiast wymagań takich nie stawia jednak art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy. Przepis ten posługuje się już terminem zabytku, określając jednocześnie powinność wyznaczenia zabytku przez właściwy organ po uprzednim wskazaniu go przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. Wobec powyższego zarzuty skargi w zakresie dotyczącym naruszenia przepisów art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie są zasadne. W szczególności bowiem art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, będący podstawą dokonania wpisu w gminnej ewidencji zabytków, obligował Prezydenta Miasta Krakowa do wpisania do gminnej ewidencji zabytków budynku przy ul. K. , znajdującego się już w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Jak wskazano bowiem, ustawodawca nie pozostawił organowi gminy żadnej swobody w kwestii tego wpisu, a działanie organu gminy opiera się na swoistym automatyzmie. Ponieważ do dziś nie stwierdzono bezskuteczności czynności materialno-technicznej w przedmiocie wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytku - budynku przy ul. K. - tym samym nie nastąpiło wyeliminowanie z obrotu prawnego ww. czynności wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a w konsekwencji nadal istnieje przesłanka z art. 22 ust. 5 pkt 2 powołanej ustawy, która uprawniała Prezydenta Miasta Krakowa również do dokonania włączenia karty adresowej zabytku - budynku przy ul. K. w Krakowie. Reasumując organ podniósł, że w ocenie organu czynność materialno-techniczna z zakresu administracji publicznej, polegająca na założeniu karty adresowej zabytku oraz włączeniu zabytku nieruchomego - budynku przy ul. K. w Krakowie do gminnej ewidencji zabytków jest prawidłowa i nie narusza prawa. Na rozprawie 4 czerwca 2025 r. WSA w Krakowie, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", połączył dwie sprawy wszczęte odrębnie wniesionymi skargami (II SA/Kr 357/25 i II SA/Kr 354/25), do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. II SA/Kr 354/25, bowiem skargi dotyczyły tej samej zaskarżonej czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia, czy w określonym przypadku jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.). Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a. stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 p.p.s.a., kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. W myśl natomiast art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy sąd stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Do stwierdzenia bezskuteczności czynności konieczne jest więc uznanie przez sąd, że czynność ta narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Z punktu widzenia powyższego wzorca kontroli Sąd stwierdził, że skargi okazały się zasadne, a zaskarżona czynność, jako naruszająca prawo, wymagała stwierdzenia jej bezskuteczności, bowiem została podjęta wadliwie. Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności czynności materialno-technicznej, jaką było włączenie karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego – budynku mieszkalnego zlokalizowanego przy ul. K. w Krakowie, do gminnej ewidencji zabytków Miasta Krakowa. Organ wnosi o oddalenie skargi, bowiem przedmiotowy obiekt został włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków i włączenie go do gminnej ewidencji zabytków wynikało z przepisów prawa. W ocenie Sądu skarżący nie przekroczyli terminu do złożenia skarg, a ich wniesienie było poprzedzone wezwaniami na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Nadto, jak słusznie podniesiono w skargach, skarżący bezspornie mają, zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a., interes prawny do wniesienia skargi, ponieważ włączenie karty ewidencyjnej do GEZ nieruchomości, której są współwłaścicielami, stanowi ingerencję w uprawnienia wynikające z przysługującego im prawa własności. Wyjaśniając kluczową dla rozpoznania niniejszej skargi kwestię należy wskazać, że włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z. w zw. z § 18 ust. 1 rozporządzenia z 26 maja 2011 r. jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. m.in.: postanowienie NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II OZ 218/21 – powołane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Co do merytorycznej zasadności skargi, wskazać należy, że włączenie karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków nie jest formą ochrony zabytków - taką formę stanowi wpis do rejestru zabytków (art. 7 ustawy). Ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych traktować należy zatem, jako swoisty środek wstępnej ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy i wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia karty adresowej obiektu do gminnej ewidencji zabytków powstają bowiem obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza, które to obowiązki określone są w przepisach art. 5 ustawy. Obowiązki te związane są ogólnie mówiąc z opieką nad zabytkiem i obowiązkami informacyjnym. Obowiązki związane z włączeniem danego obiektu do gminnej ewidencji zabytków wynikają także z innych przepisów. Dla przykładu są to obowiązki związane z uzgadnianiem z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane). Dla właściciela lub posiadacza danego obiektu, kwestia wpisania tego obiektu do gminnej ewidencji zabytków ma doniosłe prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, jakich nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być zatem pobieżne czy obarczone rażącymi brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Przepis art. 3 pkt 1 ustawy pojęcie "zabytek" definiuje jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei przepis art. 22 ust. 4 ustawy stanowi, iż wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Jak stanowi art. 22 ust 5 pkt 2 ustawy, w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Sposób prowadzenia ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 6619 dalej: rozporządzenie). Akt ten w § 17 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór. Jak powszechnie przyjmuje w orzecznictwie, czynność włączenia do gminnej ewidencji karty adresowej zabytku uprzednio wpisanego do ewidencji wojewódzkiej, jest czynnością związaną, pochodną w stosunku do czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków i niezależną od ocen wójta (burmistrza, prezydenta miasta) co do zabytkowego charakteru przedmiotu wpisu do ewidencji. Zatem w sytuacji, gdy wojewódzki konserwator zabytków włączy kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, to bezwzględnym obowiązkiem wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest sporządzenie karty adresowej tego zabytku i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r. II OSK 1166/21, z dnia 13 grudnia 2022 r. II OSK 2086/21, z dnia 8 czerwca 2022 r. II OSK 1845/19). Czym innym jednak jest automatyzm działania organu gminy po powzięciu informacji o wpisaniu nieruchomości do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a czym innym merytoryczna poprawność dokonanej czynności włączenia karty adresowej zabytku. Zgodnie bowiem z § 18 rozporządzenia, wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. Sama czynność, choćby dokonana niejako z automatu, musi być formalnie poprawna. § 17 rozporządzenia wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór. Sposób wypełnienia tych rubryk, według podanego wzoru, jest dla organu obligatoryjny i podlega jego kontroli. Wadliwe wypełnienie rubryk karty włączonej do gminnej ewidencji zabytków skutkuje wadliwością samej czynności. Wzór karty adresowej określony jest w załączniku nr 6 rozporządzenia i zawiera rubrykę "Opracowanie karty adresowej (autor, data i podpis). Przekazana Sądowi, znajdująca się na karcie 35 akt sądowych oraz na karcie 93 akt sądowych sprawy połączonej, karata adresowa przedmiotowej kamienicy w rubryce tej wskazuje jedynie datę - lipiec 2013 r. Data jest jedynie przybliżona, brak podpisu i oznaczenia autora sporządzenia karty. Uznać zatem należy, że włączenie tej karty (wadliwie sporządzonej) do gminnej ewidencji zabytków było czynnością obarczoną błędem sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. Warto podkreślić, że w analogicznej sprawie (włączenie karty adresowej zabytku do ewidencji gminnej na podstawie art. 22 ust 5 pkt 2 ustawy) Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 czerwca 2022 r. II OSK 1845/19 uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, którym oddalono skargę w sprawie włączenia karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego do Gminnej Ewidencji Zabytków, wskazuje że: "W aktach sprawy znajduje się kserokopia przedmiotowej karty adresowej zabytku nieruchomego, która nie wskazuje jej autora, daty sporządzenia oraz podpisu. Okoliczność ta wskazywać może, że karta adresowa zawierała istotne uchybienia formalne. Sąd I instancji nie ocenił jednak czy Burmistrz wywiązał się z obowiązku wynikającego z § 18 rozporządzenia tj. nie zbadał czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące. Wprawdzie okoliczność ta została podniesiona dopiero w skardze kasacyjnej, jednak Sąd I instancji nie będąc związany granicami skargi, kompletność karty adresowej winien zbadać z urzędu. Powyższe skutkowało uwzględnieniem skargi kasacyjnej". Analogiczny pogląd zaprezentował WSA w Krakowie w podobnej do niniejszej sprawie II SA/Kr 243/25, także dotyczącej czynności Prezydenta Miasta Krakowa. Stanowisko to podziela Sąd w niniejszej sprawie. Jakkolwiek prawdą jest, jak wskazywał organ w odpowiedzi na skargę, że czynność włączenia karty obiektu do GEZ w dacie dokonanej w niniejszej sprawie czynności, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków, nie miała jurysdykcyjnego charakteru, to należy jednak zdecydowanie podkreślić, że włączenie obiektu do GEZ, mimo braku szerszych wymogów formalnych, nie może być działaniem całkowicie dowolnym. W orzecznictwie ukształtował się w związku z tym dominujący pogląd, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste, że włączenie karty zabytku do GEZ musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jedynie bowiem taki obiekt, który spełnia definicję zabytku, może zostać ujęty w ewidencji (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 9 września 2016 r. sygn. II OSK 254/15, z 29 listopada 2018 r., sygn. II OSK 2225/18, a także wyroki WSA w Krakowie z 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20, z 5 lipca 2021 r., sygn. II SA/Kr 481/21, postanowienie NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. II OSK 433/20). Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu u.o.z. i nie prowadził w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby czynnie uczestniczyć. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność polegającą na włączeniu zabytku do gminnej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona (por. wyrok NSA z 29 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2225/18). Także w orzecznictwie WSA w Krakowie wielokrotnie zwracano uwagę na konieczność analizy i podania przyczyn uzasadniających dokonanie opisanej czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości, szczególnie z uwagi na jej jednostronny charakter oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku w warunkach demokratycznego państwa prawnego (por. wyroki WSA w Krakowie z 14 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Kr 441/2021, z 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20, z 29 września 2021 r., sygn. II SA/Kr 637/21, z 15 października 2021 r., sygn. II SA/Kr 657/21). Choć zatem postępowanie w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do GEZ ma charakter uproszczony i cechuje się mniejszym stopniem sformalizowania niż postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego, to organ powinien działać rzetelnie i dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej. Powinien zadbać, aby właściciel nieruchomości, której dotyczy postępowanie, mógł zająć stanowisko w tej sprawie i skutecznie zakwestionować działania podejmowane przez organ, nawet jeśli przepisy wprost nie przewidują takich obowiązków. W tym celu organ powinien umożliwić udział właściciela nieruchomości w postępowaniu, dopuścić ewentualne wnioski dowodowe, a także zadbać, żeby stanowisko w zakresie posiadanych przez obiekt wartości, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy (odpowiednio uzasadnione), wynikało z akt sprawy i w ten sposób strona mogła zapoznać się z nim i efektywnie je kwestionować. Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona czynność Prezydenta Miasta Krakowa została dokonana z naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa. Z powyższych względów, na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku, o stwierdzeniu bezskuteczności zaskarżonej czynności. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II i III sentencji, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Zasądzoną na rzecz każdego skarżącego kwotę kosztów postępowania w wysokości 697 zł stanowi uiszczony wpis od skargi, koszt zastępstw\a prawnego i opłata kancelaryjna od pełnomocnictwa dla radcy prawnego.