II SA/Kr 48/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.F., o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 października 2011r., Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia : odmówić zwolnienia od kosztów sądowych W dniu 4 marca 2013 roku J.F, złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie swojej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] października 2011r., Nr:[...] wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Wniosek ten w rubrykach od 7 do 11 nie zawiera żadnych danych. W związku z brakami wniosku, uniemożliwiającym jego merytoryczne rozpoznanie, zarządzeniem z dnia 8 marca 2013 roku referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie, gdzie skarżący aktualnie mieszka i czyją własność stanowi ta nieruchomość, kto ponosi koszty jej utrzymania i jaka jest ich wysokość, podanie stanu majątkowego skarżącego oraz osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym; wykazanie nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości wyższej niż 3000 euro, wyjaśnienie z jakich źródeł i w jakiej wysokości rodzina skarżącego uzyskuje dochody na bieżące utrzymanie, czy korzysta z pomocy społecznej, a także czy żona oraz pełnoletni syn skarżącego uzyskują dochody – jeśli tak, należało podać z jakiego źródła i w jakiej wysokości, udokumentowania aktualnymi rachunkami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę) i określenia wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubrania, leczenie, telefon, edukacje dzieci itp., przedstawienia zeznania podatkowego za 2011r. i 2012r. oraz przedłożenia wszystkich wykazów posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy. Przedmiotowe braki należało uzupełnić w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jak wynika z zalegającego w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencja skierowana do skarżącego została odebrana przez dorosłego domownika B.G. w dniu 15 marca 2013r. Tym samym termin do uzupełnienia braków upłynął z dniem 22 marca 2013r. Mimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie uzupełnił braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2013 roku po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym pozostawiono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania na podstawie art. 257 w zw. z art. 258 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270). Zarządzenie to wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 16 maja 2013r. W dniu 23 maja 2013r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw wniesiony przez J.F. od przedmiotowego zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W sprzeciwie tym skarżący podniósł, że zarządzenie to jest niesłuszne i krzywdzące ze względu na fakt, iż tutejszy Sąd niewłaściwie uznał wezwanie z dnia 8 marca 2013r. za wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w ocenie skarżącego powinno ono zostać zakwalifikowane jako wezwanie do dostarczenia dodatkowych dokumentów. Skarżący podparł swoją argumentację wskazaniem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmujących, że w przypadku nienadesłania dodatkowych danych o stanie majątkowym Sąd nie jest zwolniony od oceny merytorycznej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał także, że termin do przedstawienia dodatkowych dokumentów powinien zostać wyznaczony w sposób adekwatny do zakresu żądania i umożliwiać wypełnienie żądania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej jako "p.p.s.a.") w związku z art. 259 § 1 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia referendarza o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania zarządzenie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z wniosku złożonego na urzędowym formularzu wynika, że J.F. domaga się przyznania mu pomocy prawnej w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sadowych. Zgodnie z art.243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a). według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie określania wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003r., nr 227, poz. 2245). Wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art.252 § 1 p.p.s.a.) Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona, na wezwanie sądu jest zobowiązana złożyć w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.) Zauważyć należy, że zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązującej zasady ponoszenia kosztów przez tą stronę postępowania, która wnosi pisma wszczynające postępowanie sądowe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Gdy Sąd uzna informacje wynikające z wniosku za niewystarczające, na podstawie art. 255 p.p.s.a. zażąda dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego lub dochodów strony. Niezłożenie takich dowodów nie pozwala na pozostawienie wniosku bez rozpoznania, lecz jest równoznaczne z niewykazaniem przez stronę podstaw do przyznania prawa pomocy i uzasadnia oddalenie wniosku. Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 listopada 2006r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79; 31 lipca 2008r., I FZ 272/08; 16 lipca 2008r., II GZ 141/08; 5 czerwca 2008r., I FZ 236/08; 31 marca 2005r., II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13, a także B. Dauter, Prawo pomocy, "Przegląd Podatkowy" z 2007, nr 1, s. 41; M. Grzymisławska-Cybulska, Rozpoznawania wniosków o przyznanie prawa pomocy osobom fizycznym w praktyce sądów administracyjnych, "Administracja" z 2006 r., nr 3, s. 81). "O ile pozostawienie niewypełnionej rubryki, uzasadnia skierowanie do strony wezwania o uzupełnienie braku formalnego wniosku, to wykreślenie rubryki, musi być traktowane jako jednoznaczne z oświadczeniem przez stronę, że nie posiada określonego składnika majątkowego, o którym mowa w formularzu (dochodu, nieruchomości, oszczędności etc.)." – tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 czerwca 2013r., sygn. akt II OZ 403/13 wydanym w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych tego samego skarżącego – J.F. . Wnioskodawca J.F. nie podał zatem żadnych danych dotyczących jego sytuacji finansowej umożliwiających merytoryczne rozpoznanie jego wniosku. Tym samym nie przedstawił okoliczności mogących stanowić uzasadnienie dla przyjęcia spełniania przez niego przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na gruncie niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że już sam fakt, że wniosek J.F. o zwolnienie go od kosztów sądowych nie zawiera żadnej informacji o jego stanie majątkowym, powoduje z oczywistych względów brak możliwości uzyskania zwolnienia. Wnioskodawca nie podał żadnych informacji dotyczących jego dochodów, ani nie wskazał na jakikolwiek majątek będący własnością jego lub innych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Z użycia w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bezsprzecznie, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (tak postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II GZ 5/10, opub. w LEX Nr 663546). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 84/11, opub. w Lex Nr 783925). W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym wnioskodawcy. Przepis art. 252 § 1 p.p.s.a. nakłada właśnie taki obowiązek w celu możliwości pełnego wglądu sądu w sytuację finansową wnioskodawcy. Tylko i wyłącznie taki ogląd może pozwolić na prawidłową ocenę, czy wnioskodawca jest (i w jakim stopniu) zdolny partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (postanowienie NSA z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 158/10, opub. w LEX Nr 663316). Sąd nie daje w konsekwencji wiary twierdzeniom J.F,. zawartym w urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy, iż nie osiąga on żadnych dochodów, nie ma żadnego majątku i nie jest w stanie ponosić jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny – a tak należy interpretować wykreślenie przez wnioskodawcę stosownych rubryk we wniosku o udzielenie prawa pomocy. Wiadomo jest też Sądowi z urzędu, na podstawie danych uzyskanych w innym postępowaniu do sprawy o sygn. akt II SA/Kr 51/12, że J.F. jest współwłaścicielem kilku nieruchomości w K. oraz samochodów. Nie jest więc prawdą podana w formularzu przez skarżącego informacja o braku prawa przez skarżącego do jakichkolwiek nieruchomości. J.F., jest osobą zamożną i posiada znaczny majątek w postaci nieruchomości gruntowych oraz samochodów, co stanowczo przemawia za tym, że może ponieść koszty sądowe w sprawie. Co więcej, w sprzeciwie od zarządzenia referendarza sądowego w przedmiocie pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania wskazano, że skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Musi to budzić uzasadnione wątpliwości w kontekście twierdzenia przez skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych, skoro jest w stanie ponosić koszty reprezentacji przez adwokata. Wbrew twierdzeniom skarżącego zawartych we wniosku nie spełnia on warunków do przyznania prawa pomocy w oparciu o przedstawiony wniosek. Wykreślenie (niewypełnienie) rubryk we wniosku o prawo pomocy nie jest równoznaczne z przedstawieniem rzeczywistego stanu faktycznego (majątkowego) skarżącego uzasadniającego przyjęcie spełnienia przesłanek pozwalającego na przyznanie prawa pomocy. Co więcej, nie sposób dać wiary, że czteroosobowa rodzina (skarżący, jego żona i dwójka dzieci) utrzymuje się bez żadnych dochodów. Oznaczałoby to, że wobec braku jakichkolwiek dochodów i majątku wnioskodawca wraz z rodziną nie żywi się i nie mieszka w domu, lecz korzystają z np. noclegowni. Z urzędu Sądowi jest wiadome, że skarżący występował i występuje w innych sprawach przed tut. Sądem, w których również składa niewypełnione wnioski o prawo pomocy, a wzywany o ich uzupełnienie prosi o przedłużenie terminu do dokonania tej czynności (np. w sprawie o sygn. III SA/Kr 1471/11, II SA/Kr 1412/10, II SA/Kr 624/11, II SA/Kr 460/11, II SA/Kr 725/12, II SA/Kr 51/12, II SA/Kr 50/12, II SA/Kr 1725/12, II SA/Kr 49/12, II SA/Kr 1478/11, II SA/Kr 461/11, II SA/Kr 16/11). Skarżącemu jest więc bardzo dobrze znana procedura związana z uzyskaniem prawa pomocy w sądzie administracyjnym i niewątpliwe wie on ze swoich innych postępowań sądowoadministracyjnych, że wniosek o prawo pomocy musi być wypełniony, jak to ma być zrobione, jakie dokumenty mają być przedłożone wraz z wnioskiem oraz to, że braki formalne wniosku spowodują wezwanie go o ich uzupełnienie. Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby skarżący – znając tok postępowania o przyznanie prawo pomocy – od razu prawidłowo wypełnił wniosek o prawo pomocy. Dlatego też WSA w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 243, art. 244 art. 245 oraz art.246 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak na wstępie.