III SA/Kr 1030/12

Sygn. akt III SA/Kr 1030/12 | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 stycznia 2013r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki, Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.), SO del. Janusz Bociąga, , Protokolant Renata Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013r., sprawy ze skargi M. S., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 30 kwietnia 2012r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wyroku WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013r. Decyzją z dnia [...] 2011r. Nr [...] Wójt Gminy C odmówił przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem J. S. W wyniku postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, iż orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności Nr [...] z dnia 2 listopada 2011r. J. S. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Dodatkowo z dokumentów dołączonych do wniosku wynika, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ponadto na podstawie informacji zawartych w protokole z dnia 17 sierpnia 2011r., spisanego z M. S. na okoliczność ustalenia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ustalono, że osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu jest ojciec E. S. i dzieci (R. S., A. S. i K. S.). Jednak żadna z tych osób nie może na co dzień opiekować się J. S. Opiekę nad niepełnosprawnym i przewlekle chorym J. S. sprawuje zatem jego żona – M. S. Wójt Gminy C wskazał, iż w dniu 14 listopada 2011r. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie, czy M. S. faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym J. S. Pismem z dnia 2 grudnia 2011r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej potwierdził, że M. S. opiekuje się niepełnosprawnym mężem. Ponadto 9 listopada 2011r. M. S. oświadczyła, że mąż wymaga stałej opieki, którą ona musi sprawować. Organ I instancji stwierdził, iż w związku z faktem pozostawania J. S. w związku małżeńskim należy stwierdzić, że istnieje przesłanka negatywna do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podniósł, iż w wyniku nowelizacji art. 17 ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212), ustawodawca przewidział przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, ale tylko w przypadku, gdy współmałżonek legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Zdaniem organu I instancji, w rozpatrywanej sprawie okoliczność ta nie wystąpiła, a zatem nie zostały spełnione wszystkie warunki określone w w/w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od powyższej decyzji Wójta Gminy M. S. podniosła, iż jej mąż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga całodobowej opieki. Odwołująca się stwierdziła, iż jest jedyną osobą, która może wykonywać czynności pielęgnacyjne przy mężu bez dodatkowego dyskomfortu psychicznego. Decyzją z dnia 30 kwietnia 2012r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 3 pkt 21, art. 5, art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) w związku z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C z dnia [...] 2011r. Nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwracając uwagę na ust. 5 pkt 2 lit. a tego przepisu, zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ II instancji podniósł, iż obowiązujące aktualnie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczają zatem możliwość przyznania świadczenia osobie, która pozostaje w związku małżeńskim, chyba że jej współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego – osoba wymagająca opieki (J. S.) pozostaje w związku małżeńskim, zaś jego małżonka (M. S.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, iż nowelizacja przepisów prawa – która weszła w życie od 14 października 2011r. – co do zasady wykluczyła możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i od tej zasady dopuściła tylko jeden wyjątek, a mianowicie sytuację, gdy także współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego, świadczy to o tym, że ustawodawca nie dopuszcza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom pozostającym w związku małżeńskim. Kolegium stwierdziło, iż obowiązujący przepis prawa jest jasny, zrozumiały i jednoznaczny, zaś organy mają obowiązek go stosować i stąd też w stanie faktycznym jaki zachodzi w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji. Pismem z dnia 11 czerwca 2012r. M. S. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca wyjaśniła, iż jej mąż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, chorym na nowotwór jelita grubego z przerzutami po wypadku samochodowym. Po operacji w sierpniu 2011r. mężowi skarżącej pozostawiono dwie przetoki w brzuchu, z których jedna wymaga szczegółowej pielęgnacji i zmiany opatrunku, nawet kilka razy na dobę. Skarżąca oświadczyła, iż jej mąż wymaga całodobowej opieki, gdyż jest osobą leżącą. Wyniszczenie jakie spowodowała choroba zmusza skarżącą do częstego podawania specjalnie przygotowanych posiłków, pilnowania przyjmowanych przez jej męża lekarstw. Skarżąca stwierdziła, iż jest jedyną osobą, która może wykonywać czynności pielęgnacyjne bez dodatkowych obciążeń psychicznych i dyskomfortu u jej męża. M. S. zarzuciła również, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na nowelizację przepisów prawa, która weszła w życie 14 października 2011r., gdy tymczasem skarżąca złożyła wniosek o opiekę nad mężem w dniu 11 sierpnia 2011r. Poza tym skarżąca musiała czekać na wydanie decyzji ok. 9 miesięcy. Skarżąca powołała się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 i 22 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 oraz P 41/07, w których Trybunał za niekonstytucyjny uznał przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim uniemożliwiał on nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skarżąca wyjaśniła, iż Trybunał Konstytucyjny wydając powyższe wyroki zajmował się między innymi przypadkiem kobiety, która nie otrzymała świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca powołała się przy tym na art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych w skardze, a w szczególności do przywołanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Kolegium wskazało, iż zostały one wydane przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych , a więc rozważania Trybunału dotyczyły stanu prawnego innego aniżeli obowiązywał na dzień wydania decyzji przez organ I instancji i organ odwoławczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012, poz. 270, zwana dalej ppsa), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Na podstawie powyższych kryteriów należy stwierdzić, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do konieczności rozstrzygnięcia, czy fakt pozostawania przez męża skarżącej w związku małżeńskim, w sytuacji gdy sama skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad mężem, wykluczającą podjęcie zatrudnienia. W ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Odnosząc treść tego przepisu do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taką wykładnię tego przepisu potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 (Dz. U. Nr 138, poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456). Ta nowelizacja nie zmieniła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, jednakże trafnie zwraca się uwagę w orzecznictwie, że ograniczenie się do literalnej wykładni tego przepisu, prowadzące do uniemożliwienia skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, niweczyłoby skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 września 2012r., sygn. akt IV SA/Po 512/12; także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/GI 92/11). Także po kolejnej nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadziłoby do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wykładnia przyjęta przez organy w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem, sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być zatem przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2012 r. III SA/Kr 328/12; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 maja 2012r. IV SA/Po 255/12). Taka wykładnia omawianego przepisu nie może zostać zaaprobowana w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz podstawowych wartości konstytucyjnych, w tym zwłaszcza wymienionych w art. 18 Konstytucji RP: małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa. Byłaby ona sprzeczna z podstawowymi zasadami naszego porządku prawnego, akcentowanymi w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. zwłaszcza wyrok TK z 18.07.2008r., P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz.107 i postanowienie TK z 1.06.2010r.,P 38/09, OTK-A 2010, nr 5, poz.53). Dokonując wykładni art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej, przed jego wykładnią językową. Dlatego również w aktualnym stanie prawnym organy winny stosować prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu. Należy zatem odczytać treść art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a cytowanej ustawy w ten sposób, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art.128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia w przypadku zawarcia przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego z tego powodu, że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zrezygnuje z pracy zarobkowej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2009r., II SA/Gd 319/09). A zatem, przepis art.17 ust.5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje zastosowania, gdy z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne występuje zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2010r., VIII SA/Wa 671/09, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r. II SA/Ol 456/11). Okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem, nie może więc stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia. W świetle zatem prokonstytucyjnej wykładni art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd stwierdza, że organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie wadliwie przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w celu opieki nad osobą w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji gdy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tego powodu, w ocenie Sądu, obie decyzje wydane w sprawie naruszają prawo materialne – art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art.18, art.67 ust.1 i art.71 ust.1 Konstytucji RP, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego też przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej, organy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej wyżej wykładni art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pozostałych przesłanek art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.