III SA/Kr 1056/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Tadeusz Wołek (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2012r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Burmistrz B, działając przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych, decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] odmówił przyznania A. G. świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka P. G. z powodu pozostawania pod opieką medyczną od 14 tygodnia ciąży do porodu. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 15b i art. 15c ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej "u.ś.r.", ustawę z dnia 5 marca 2010r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2010 r., nr 50, poz. 301), rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz. U. z 2010 r., nr 183, poz. 1234) oraz art. 104, art. 107, art. 108, art. 109 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu organ podniósł, że w związku ze złożonym w dniu 12.04.2012r. wnioskiem o wypłatę jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka A. G. nie spełnia wymogów do przyznania świadczenia. Prawo do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, zgodnie z art.15b ust. 5 u.ś.r. przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną, zgodnie z wzorem zaświadczenia określonym w Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 14.09.2010 r., które obowiązuje od dnia 1.01.2012r. Z przedłożonych dokumentów tj. zaświadczenia lekarskiego z dnia 12.04.2012r., wystawionego przez lekarza ginekologa wynika, że A. G. pozostawała pod opieką medyczną od 14 tygodnia ciąży. Terminy udzielania świadczeń zdrowotnych wg powyższego zaświadczenia: w pierwszym trymestrze ciąży - 14.09.2011 r., w drugim trymestrze ciąży - 17.11.2011 r. natomiast w trzecim trymestrze ciąży- 12.03. 2012 r. Mając powyższe na uwadze organ odmówił przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka wnioskowanej na syna P. G. uznając za negatywną przesłankę do wnioskowanego świadczenia: pozostawanie pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. A. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Zarzuciła, że odmówiono jej becikowego z powodu przepisu, który wszedł w życie 1.01.2012 r., podczas gdy była w ciąży od czerwca 2011 r. Opisała również trudną sytuację osobistą i majątkową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6 czerwca 2012 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 15b i 15c u.ś.r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stosownie do przepisów rozdziału 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1 000 zł na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka - niezależnie od wysokości dochodów. Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania. Co istotne w sprawie, zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieka medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia w dniu 12 kwietnia 2012 r., zatem przed upływem roku od dnia urodzenia się syna P. (urodzonego 14 marca 2012 r.). Tym samym spełniona została przesłanka złożenia wniosku w terminie. Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia 12 kwietnia 2012 r. wystawionego przez lekarza ginekologa-położnika, A. G. pozostawała pod opieką medyczną od czternastego tygodnia ciąży, zatem nie spełniła przesłanki pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, co implikuje na fakt, że nie spełniła kolejnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia o które się ubiega. Organ zaznaczył, iż decyzja w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym do przedmiotowej zapomogi należy do tzw. decyzji związanych. Organ administracji nie ma możliwości wyboru spośród kilku równoprawnych rozwiązań. Jeżeli strona spełnia przesłanki ustawowe, musi świadczenie przyznać, a jeżeli nie spełnia, jest zobligowany do wydania decyzji negatywnej. Z tych też względów decyzja organu l instancji jest prawidłowa, a orzeczenie przez organ o przyznaniu zapomogi, przy ustalonym stanie faktycznym byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. A. G. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując pogląd zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga okazała się zasadna. Materialnoprawną podstawę podjętych w sprawie rozstrzygnięć zawiera ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. - o świadczeniach rodzinnych. Jedną z form pomocy społecznej, przewidzianą w art. 2 pkt 4 ustawy, jest jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka. W myśl zaś art. 15b ust. 1 i 2 ustawy, jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka w wysokości 1.000 zł przysługuje jednorazowo matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka. Jednym z warunków przyznania tego świadczenia jest udokumentowanie stosownym zaświadczeniem faktu pozostawania kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 15b ust. 5 i 6 ustawy). Wymaga podkreślenia, że przywołane przepisy art. 15b ust. 5 i 6 ustawy zostały wprowadzone do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. - o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., nr 237, poz. 1654). Zgodnie z treścią art. 18 ustawy nowelizującej, wskazany wyżej obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od nie później niż 10 tygodnia ciąży, wszedł w życie z dniem 1 listopada 2009 r. Jednakże po czasowym obowiązywaniu przywołanej nowelizacji (od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 30 marca 2010 r.), wprowadzającej dodatkową restrykcję w prawie otrzymania omawianej zapomogi, ustawodawca zdecydował się na złagodzenie skutków nowelizacji, odraczając na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2010 r., nr 50, poz. 301), obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z treścią powołanego artykułu, dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego, co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Bezsporne zatem jest, że na podstawie tego przepisu nastąpiło "zawieszenie" od dnia 1 kwietnia 2010 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. obowiązku (wynikającego z art. 15b ust. 5 i 6 ustawy) legitymowania się przez kobietę, która urodziła dziecko, zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w świetle wskazanych wyżej przepisów prawa prowadzi do wniosku, że organy orzekające w sprawie z wniosku skarżącej o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka błędnie uznały, iż nie została spełniona obligatoryjna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, określona w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu albowiem obowiązek wykazania pozostawania pod tą opieką nie obejmował skarżącej. Problematyka spełniania wskazanej wyżej przesłanki przez osobę ubiegająca się o zapomogę była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Sąd w sprawie poddanej kontroli podziela stanowisko i wywody wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 grudnia 2012 r. sygn. II SA/Op 476/12, że przepisu art. 15b ustawy, obowiązującego zarówno w dacie złożenia wniosku jak i w dacie orzekania przez organy obu instancji, a przewidującego w ust. 5 i 6 jako warunek przyznania jednorazowej zapomogi pozostawanie kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu, udokumentowane zaświadczeniem lekarza lub położnej, nie można jednak odczytywać w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy, który zaistniał wszak na tle regulacji zawieszającej jego stosowanie, zawartej w art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca w dniu 14.03.2012 r. urodziła syna P. G., zatem w okresie wskazanym w art. 15b ust. 5 ustawy, tj. do 10 tygodnia jej ciąży, przepis ten nie obowiązywał, a dla otrzymania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka wymagane było tylko przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego, co najmniej jedno badanie w całym okresie ciąży. Z uwagi na zawieszenie stosowania art. 15b ust. 5 ustawy brak było natomiast przepisów prawa uzależniających przyznanie tego świadczenia od pozostawania pod opieką medyczną, co najmniej od 10 tygodnia ciąży aż do dnia porodu, jak również wymogu przedłożenia zaświadczenia o pozostawaniu w tym okresie pod opieką medyczną. Taki obowiązek wprowadzony został dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r. W tej dacie względem skarżącej upłynął już ostatni dzień 10 tygodnia ciąży, a nawet więcej niż jeden trymestr ciąży. Z oczywistych względów po dniu 1 stycznia 2012 r. skarżąca nie miała możliwości sprostać wymogom wynikającym z tego uregulowania. Przepis art. 15b ustawy należy, zatem interpretować w kontekście art. 3 ustawy zmieniającej, we wzajemnej ich łączności. W świetle wskazanych przepisów, w szczególności art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010r., należy podnieść, że co do zasady, uchylony przepis nadal ma zastosowanie do ustalenia skutków zdarzeń zaistniałych w czasie jego obowiązywania. W tym zakresie kierować należy się poszanowaniem podstawowej zasady prawa międzyczasowego, a to niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit), sprowadzającej się w istocie do zakazu stosowania nowych uregulowań do zdarzeń (zachowań), które miały miejsce przed wejściem w życie tych norm, z którymi to zdarzeniami prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych przewidzianych nowymi unormowaniami. Automatyczne zastosowanie w sprawie art. 15b ustawy i uznanie, że skarżąca obowiązana jest przedstawić zaświadczenie, o jakim mowa w art. 15b ust. 5 i 6 ustawy, prowadziłoby natomiast do naruszenia wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych i zasady nieretroakcji prawa, a także - zważywszy na charakter przedmiotowego świadczenia - pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 18 Konstytucji RP stanowiącego, że rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r., obowiązkiem lekarzy, istniejącym dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r., jest, zatem wydawanie zaświadczeń o treści odpowiadającej wymogom z art. 15b ust. 5 ustawy. Zarówno formy sprawowania opieki medycznej, jak i wzór zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie kobiety pod opieką medyczną są określone w powołanym wyżej i obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką, wydanym na podstawie art. 9 ust. 8 ustawy. Rozporządzenie to z mocy art. 15b ust. 6 zdanie drugie ustawy ma odpowiednie zastosowanie do świadczenia w postaci jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Wzór zaświadczenia, zamieszczony w załączniku do rozporządzenia, przewiduje udokumentowanie jednego badania w każdym trymestrze ciąży i nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu, co koresponduje z zapisem art. 15b ust. 5 ustawy, zawierającym wymóg pozostawania pod opieką aż do porodu. Natomiast od dnia 1 stycznia 2012 r. obowiązkiem kobiety jest zabieganie o stosowną dokumentację medyczną, która z dniem porodu może stanowić podstawę do wykazania pozostawania, co najmniej od 10 tygodnia ciąży do porodu pod opieką medyczną. Z uwagi na to, że do dnia 31 grudnia 2011 r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było zawieszone, obowiązek ten dotyczy kobiet, które w dniu 1 stycznia 2012 r. znajdują się nie później niż w 10 tygodniu ciąży. Tym samym, w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień 10 tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a jedynie zaświadczenia, o którym mowa w art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r., tj. zaświadczenia potwierdzającego, co najmniej jedno badanie w okresie ciąży. Do dnia 31 grudnia 2011 r. brak było, bowiem podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży. Odmienna interpretacja treści art. 15b ustawy oraz art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r. prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Reasumując powyższe rozważania Sąd uznał, że obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży nie odnosił się do skarżącej. Nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia zaświadczenia dotyczącego okresu, gdy do otrzymania jednorazowej zapomogi zaświadczenie takie nie było wymagane, stanowi naruszenie opisanej zasady niedziałania prawa wstecz. Tym samym brak było podstaw do badania przez organ rozpoznający złożony przez skarżącą wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, przesłanki określonej w art. 15b ust. 5 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odniesieniu do skarżącej znajduje natomiast zastosowanie art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r., który organy administracji naruszyły poprzez jego niezastosowanie. Takie stanowisko Sądu znajduje potwierdzenie w jednolicie ukształtowanym orzecznictwie Wojewódzkich Sadów Administracyjnych (wyroki Wojewódzkich Sadów Administracyjnych: w Olsztynie z 26 czerwca 2012 r. sygn. II SA/Ol 397/12; w Lublinie z 18 października 2012 r. sygn. II SA/Lu 683/12; w Warszawie z 23 października 2012 r. sygn. VIII SA/Wa 432/12; w Gorzowie Wlkp. z 24 października 2012 r. sygn. II SA/Go 771/12; w Poznaniu z dnia 9 listopada 2012 r. sygn. II SA/Po 384/12, w Szczecinie z dnia 28 listopada 2012 r. sygn. II SA/1067/12). Ze wskazanych powyżej przyczyn, Sąd uznał, że organy naruszyły prawo materialne przez błędną jego wykładnię i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym prowadzeniu postępowania organy rozpatrzą wniosek skarżącej uwzględniając oceny prawne i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.