III SA/Kr 1131/24
WyrokWSA w Krakowie2024-11-06
Skład orzekający: Elżbieta Czarny-Drożdżejko, Katarzyna Marasek-Zybura, Janusz Kasprzycki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która jest rolnikiem, współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, a jednocześnie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, jeśli zakres tej opieki nie wyklucza możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego?Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W przypadku rolnika, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania w nim pracy jest warunkiem przyznania świadczenia. Jednakże, samo formalne zarejestrowanie w systemie ARiMR jako producent rolny, bez faktycznego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa, a także zakres opieki, który nie wyklucza możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego, stanowią podstawę do odmowy przyznania świadczenia.Stan faktyczny
Skarżąca wnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na fakt, że skarżąca jest rolnikiem, współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, a zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości prowadzenia tego gospodarstwa. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego oraz możliwości partycypacji rodzeństwa w opiece.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 maja 2024 r. nr SKO.NP/4115/116/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.
Zaskarżoną przez E. C., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 15 maja 2024 r., znak: SKO.NP/4115/116/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 25 marca 2024 r., znak: GOPS.5222.SR.ŚP.66.2.XX.24, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E. M.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 27 grudnia 2023 r., znak: GOPS.5222.SR.ŚP.66.XX.23, Wójt Gminy G. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe wydanym w dniu 7 marca 2003 r. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie, ze stwierdzeniem, iż niepełnosprawność istnieje od 1982 r.
Decyzją z dnia 21 lutego 2024 r., znak: SKO.N P/4115/43/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło ww. decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). Nadto Kolegium wskazało, że z uwagi na to, że skarżąca w treści wniosku podała, że jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, kwestią do wyjaśnienia będzie ustalenie czy skarżąca faktycznie nie podejmuje jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym.
Decyzją z dnia 25 marca 2024 r., znak: GOPS.5222.SR.ŚP.66.2.XX.24, organ pierwszej instancji ponownie odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Uzasadniając rozstrzygnięcie Wójt wskazał, że realizując zalecenia opisane w decyzji kasatoryjnej przeprowadził stosowne postępowanie, w konsekwencji wyprowadzając wniosek, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie pozostaje w nin. sprawie bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo - skutkowym ze sprawowana opieką. Nadto organ podkreślił, że skarżąca ma rodzeństwo, które podobnie jak ona jest zobowiązane do alimentacji względem matki, co bezsprzecznie wpływa na problem rzeczonego związku przyczynowego. Wreszcie podniesiono, że przedłożone przez skarżącą dokumenty medyczne w tym karty informacyjne z jednodniowego pobytu niepełnosprawnej na SOR nie wskazują na pogorszenie stanu zdrowia podopiecznej, co mogłoby wpływać na szczególną potrzebę zaangażowania się w opiekę nad matką.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca.
Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy ww. decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania i wyjaśniło, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Zgodnie z art. 63 pkt 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Następnie Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i 5 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kolegium wskazało, że w zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca wnioskiem z dnia 4 grudnia 2023 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe wydanym w dniu 7 marca 2003 r. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie, ze stwierdzeniem, iż niepełnosprawność istnieje od 1982 r. Dodało, ze świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Badając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. W treści złożonego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 4 grudnia 2023 r. (część III) skarżąca oświadczyła, że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika, jednakże zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 4 grudnia 2023 r. Analizując materiał dowodowy Kolegium dostrzegło jednak, że pismem z dnia 29 grudnia 2023 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformował GOPS w G., że skarżąca jest zarejestrowana w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, prowadzonym przez ARiMR. Ww. jest beneficjentem płatności realizowanych przez Agencję. W latach 2004-2020 pobierała płatności w ramach płatności bezpośrednich. Ostatni wniosek o płatność złożyła w roku 2021 (umorzenie postępowania w całości ze względu na wycofanie wniosku). W dniu 22 marca 2024 r. skarżąca złożyła oświadczenie, w którym podała "Jestem nadal ubezpieczona w KRUS jako domownik, nie mam możliwości wydzierżawienia gospodarstwa rolnego ani sprzedaży, ponieważ jest to współwłasność z mężem, który prowadzi działalność gospodarczą, pozarolniczą. W związku z powyższym nie mam możliwości przedstawienia dokumentów umów dzierżawy czy sprzedaży użytków rolnych". Z kolei w oświadczeniu z dnia 15 marca 2024 r. skarżąca wskazała, że od 2021 r. nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie zarządza nim, nie osiąga dochodu ze względu na opiekę nad mamą. Gospodarstwem w całości zajmuje się mąż. Skarżąca jest współwłaścicielem gruntów rolnych o powierzchni 1.73.
Zdaniem Kolegium z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca nie zaprzestała całkowicie prowadzenia gospodarstwa rolnego, skoro jak wynika z informacji uzyskanej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest zarejestrowana w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, prowadzonym przez ARiMR. Jest również beneficjentem płatności realizowanych przez Agencję. Posiada status producenta rolnego.
Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021 r.,poz. 2114 z późn. zm.) płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności (pkt 1), oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika nie jest mniejsza niż 1 ha. Dodało przy tym, że samo posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 ustawy z 5 lutego 2015 r.), które wchodzą w zakres prowadzenia gospodarstwa rolnego i czerpania z tego tytułu korzyści w postaci otrzymywanych dopłat unijnych (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 727/20, CBOSA). Z kolei prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzania gospodarstwem. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Według Kolegium z racji ubiegania się i pobierania płatności bezpośrednich w opisanych przez Agencję latach należy przyjąć, że skarżąca jest zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych prowadzonej przez ARiMR. Jednocześnie Kolegium nie dopatrzyło się informacji, z której wynikałoby, że skarżąca złożyła wniosek o wykreślenie z ewidencji producentów. Skarżąca nie spełnia więc przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ wbrew złożonemu oświadczeniu w ramach wniosku z dnia 4 grudnia 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, z dniem 4 grudnia 2023 r. Nadto skarżąca przy właściwej organizacji pracy mogłaby zarządzać gospodarstwem rolnym i jednocześnie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką, w wymiarze koniecznym do zaspokojenia wymagań chorej matki. Dodatkowo wskazana przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 15 marca 2024 r. okoliczność, "gospodarstwem w całości zajmuje się mąż", w istocie nie stoi na przeszkodzie osiąganiu z tego tytułu dochodów, a skarżąca jest współwłaścicielka prowadzonego przez męża gospodarstwa.
Przechodząc do aspektu sprawowanej opieki Kolegium podniosło, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt l OSK 2729/16, CBOSA). Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo skutkowy nie istnieje.
Jak wskazano, skarżąca przedłożyła organowi pierwszej instancji dokumenty medyczne:
- kartę informacyjną NZOZ Ośrodek Chirurgii Jednego Dnia w Krakowie gdzie matka skarżącej przebywała w okresie od 16 lipca 2010 r . – 17 lipca 2010 r. oraz 20 grudnia 2010 r – 21 grudnia 2010 r. w związku z rozpoznaniem zaćmy obu oczu zwłaszcza oka prawego.
-kartę informacyjną SP ZOZ w Brzesku Szpital Powiatowy im. L. Rydygiera - SOR gdzie matka skarżącej przebywała w dniu 29.05.2022r. w związku z zawrotami głowy i odurzeniem.
- wyniki badań analitycznych z Medycznego Laboratorium Diagnostyka oraz faktury z aptek za wykupione leki.
- ocenę w skali Barthel z dnia 22 marca 2023 r. z której wynika, że matka skarżącej uzyskała wynik na poziomie 20 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia. Niniejsze oznacza, że badana potrzebuje pomocy w krojeniu i smarowaniu masłem - 5 pkt, większej pomocy fizycznej przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem - 5 pkt, czasami występują przypadkowe zdarzenia fizjologiczne - 5 pkt + 5 pkt. W pozostałym zakresie niepełnosprawna uzyskała wynik O pkt.
Nadto skarżąca przedłożyła zestawienie godzinne wykonywanych w poszczególnych porach dnia czynności dotyczących opieki:
07:00 - 09:00 pomoc w myciu i korzystaniu z toalety,
09:00 - 11:00 przygotowanie i podanie leków, śniadania, mierzenie ciśnienia,
11:00 - 13:00 przygotowanie i podanie obiadu, zmywanie naczyń,
13:00 - 15:00 czas na rozmowę, masowanie pleców, spacerowanie,
15:00 - 17:00 wyjście na zakupy, sprzątanie, pranie, karmienie psa,
17:00 - 19:00 przygotowanie i podanie kolacji, leków, włącznie TV,
19:00 - 21:00 pomoc w wieczornym myciu i przebieraniu, oglądanie TV,
21:00 - 23:00 pomoc w położeniu się do łóżka, obracanie z boku na bok.
Kolegium wskazało, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej zamieszkuje sama, jest wdową. Ze względu na wiek i przewlekłe schorzenia wymaga stałej opieki i pomocy osób drugich. Niepełnosprawna ma słaby wzrok (korzysta z aparatu słuchowego), ma trudności z poruszaniem się (porusza się o lasce). Nadto wymaga pomocy w zakresie wszystkich czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego - sprzątanie mieszkania, pranie odzieży, bielizny, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, palenie w piecu, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, wykupywanie leków, towarzyszenie w wizytach lekarskich, rehabilitacji, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej. Czynności opiekuńcze wykonuje wobec matki jej córka - skarżąca, która zamieszkuje w bliskim sąsiedztwie. Jak podała skarżąca, większość dnia oraz całą noc przebywa u matki.
Według Kolegium opisane czynności opiekuńcze mają charakter typowych czynności codziennych przez co nie wymagają nieprzerwanej obecności osoby opiekuna. W tym miejscu szczególnie na uwagę zasługuje ponadto fakt prowadzenia przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego, a ściślej możliwość zaplanowania pracy, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Nadto, oprócz skarżącej zobowiązanych do alimentacji jest troje dzieci wymagającej opieki tj.
- M. B. - pracuje - G.
- K. M. - pracuje -T.,
- I. H. - pracuje - L.
Co prawda skarżąca w oświadczeniu z dnia 15 marca 2024 r. podała, że rodzeństwo nie ma możliwości sprawowania opieki, ponieważ pracują poza miejscem zamieszkania i nie są w stanie być o każdej porze dnia i nocy. Znajdują się w wieku przedemerytalnym i nie mogą zwolnić się z pracy. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotne jawi się więc zaangażowanie, wymienionych w przedmiotowym wypadku członków rodziny, w sprawowanie opieki, chociażby doraźnej polegającej np. na pomocy finansowej, co wydaje się w przedmiotowym wypadku realne do spełnienia.
Reasumując Kolegium wskazało, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie pracy. Z poczynionych ustaleń wynika, że zakres opieki, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy, chociażby w niewielkim wymiarze czasu. Możliwa jest również pomoc najbliższych.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów:
- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania łub rezygnacji z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (.Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).
Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1544/19).
Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest brak związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącą opieki niepełnosprawnej matce a koniecznością rezygnacji przez nią z zatrudnienia. Kolegium wywiodło ten wniosek z uwagi na zakres czynności opiekuńczych, fakt, prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz istnienie rodzeństwa zobowiązanego równolegle ze skarżącą do alimentacji.
W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką (wdową), który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przyczyna niepełnosprawności wynika z § 26 pkt 1 lit. h rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 maja 2002 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 66, poz. 604) - wrodzone lub nabyte wady narządu wzroku powodujące ograniczenie jego sprawności, prowadzące do obniżenia ostrości wzroku w oku lepszym do 5/25 lub 0,2 według Snellena po wyrównaniu wady wzroku szkłami korekcyjnymi lub ograniczenie pola widzenia do przestrzeni zawartej w granicach 30 stopni. Do akt administracyjnych zostało dołączona karta informacyjna ze Szpitalnego Oddziału Ratunkowego wynika, że pacjentka zgłosiła się z zawrotami głowy i nudnościami a jednocześnie w tym samym dniu została wypisana do domu. Wskazano również, że matka skarżącej leczy się na astmę oskrzelową, zwyrodnienie kręgosłupa i stawów. Z kart informacyjnych leczenia szpitalnego wynika również, że matka skarżącej fakoemulsyfikację zaćmy starczej oka lewego oraz prawego (2010 r.) Jak wynika z dokumentu załączonego do akt administracyjnych (k. 37) matka skarżącej korzystała z zabiegów rehabilitacyjnych w dniach od 18 września 2023r. do 28 września 2023 r. Oprócz tego do akt została załączona karta oceny stanu pacjenta wg. zmodyfikowanej skali Barhel, w ramach której matka skarżącej otrzymała 20 pkt na 100 pkt możliwych.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej zamieszkuje sama, ma problemy ze wzrokiem oraz poruszaniem się. Porusza się w obrębie mieszkania przy pomocy laski. Skarżąca wykonuje następujące czynności opiekuńcze: dba o higienę matki, pomaga podczas mycia, kąpieli, ubierania, przygotowywania posiłków, leków, realizuje recepty, organizuje wizyty lekarskie, towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich. Z kolei z zakresu czynności gospodarstwa domowego skarżąca pierze, sprząta, robi zakupy, pali w piecu, załatwia sprawy urzędowe.
Zdaniem Sądu organy trafnie uznały, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonywała opiekując się matką nie musiała rezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Trafnie przy tym zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12, ONSAiWSA 2013, nr 3, poz. 40), że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).
Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość prowadzenia gospodarstwa rolnego, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia, nawet w sytuacji, gdy skrząca może odpowiednio zorganizować sobie czas prowadzenia gospodarstwa rolnego. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 27 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1957/21, LEX nr 3636233) wskazuje się, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia, pracy w gospodarstwie rolnym, stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie zawęził jednak charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowana opieka powinna zaś być odpowiednia do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r., poz. 857).
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pomimo że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2035/22, LEX nr 3645555) opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).
W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wyklucza prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ramach wywiadu środowiskowego i oświadczenia o czynnościach wykonywanych podczas opieki nie zostały wskazane takie, które wymagają ciągłego zaangażowania. Matka skarżącej porusza się po domu
przy pomocy laski i nie ma przeszkód, aby pozostała sama w domu. Tak więc zdaniem Sądu nie ma też przeszkód w łączeniu przez skarżącą opieki nad nią z aktywnością zawodową – prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności opiekuńcze można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy np. w gospodarstwie rolnym, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Z akt nie wynika, aby skarżącą musiała często chodzić ze swoją matką na wizyty lekarskie, a zabiegi rehabilitacyjne miały charakter krótkotrwały. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.
Na uwagę zasługuje równie fakt, że zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku, gdy o świadczenia z art. 16a i art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Przy czym ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.
W niniejszej sprawie Kolegium uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż jest zarejestrowana w ewidencji producentów ARiMR jako producent rolny. Gospodarstwo rolne skarżącej (współwłasność z mężem) liczy 1,73 ha. Skarżąca nie pobiera dopłaty, a jedynie wskazuje, że to mąż prowadzi gospodarstwo rolne.
Trafnie Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2046/23, LEX nr 3764334) zauważył, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego.
W powołanym orzeczeniu wskazuje się ponadto, że nie można traktować jako czynnika decydującego o niemożliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze aktywnego producenta rolnego - w sytuacji, gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym. Należy jednak zaważyć, że skarżąca, z uwagi na fakt zarejestrowania jako producent rolny może w każdym momencie wystąpić z wnioskiem o dopłaty. Wprawdzie w stanie faktycznym w niniejszej sprawie wskazuje się, że to mąż skarżącej prowadzi gospodarstwo rolne i nie jest też wykluczone, aby to on pobierał płatności w ramach płatności bezpośrednich. Stąd należało przyjąć, że skarżąca nie wykazała faktycznego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, zwłaszcza, że cały czas figuruje w rejestrze jako producent rolny. Prawne przesłanki pobierania płatności bezpośrednich i zwrotu podatku akcyzowego są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dopłaty są bowiem przyznawane osobie, która nie tylko jest właścicielem, czy współwłaścicielem gruntu rolnego. Przysługują one osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą to być zarówno działania organizacyjne, czy kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie. W obliczu powyższego trudno uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego w sytuacji, gdy wciąż pozostaje ona zarejestrowana jako producent rolny, a jedynie jej mąż prowadzi gospodarstwo rolne. Skoro więc, na dzień wydania decyzji przez Kolegium skarżąca była formalnie rolnikiem, to nie było podstaw do przyjęcia, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo należy wskazać, że prowadzenie gospodarstwa rolnego można zorganizować w ten sposób, że równocześnie możliwe jest opiekowanie się niepełnosprawnym członkiem rodziny, zwłaszcza w sytuacji jak w niniejszej spawie, w której nie jest konieczne nieustanne czuwanie nad podopieczną i można ją była na pewien czas pozostawić w domu bez sprawowania bezpośredniej opieki.
Ponadto w stanie faktycznym sprawy, jak wskazały organy orzekające, o odmowie zadecydowała jeszcze dodatkowo kwestia związana z istnieniem innych osób zobowiązanych do alimentacji wobec matki skarżącej.
Zdaniem jednakże Sądu nie mogła ona mieć decydującego znaczenia wobec wyżej wskazanej argumentacji przemawiającej za odmową przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji nie może bowiem samo przez się stanowić negatywnej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Niemniej jednak okoliczność ta nie jest zupełnie bez znaczenia, ale chodzi tu o coś innego - wykazanie jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sama skarżąca) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23; CBOSA). W tym zakresie skarżąca argumentowała, że nie może liczyć na pomoc rodzeństwa, gdyż pracują poza miejscem zamieszkania i nie są w stanie być o każdej porze dnia i nocy. Znajdują się w wieku przedemerytalnym i nie mogą zwolnić się z pracy. Kwestia była jednakże przesadzająca dla stwierdzenia istnienia związku przyczynowo – skutkowego.
Ponownie podkreślić należy, że prawo do przedmiotowego świadczenia może być przyznane tylko wówczas, gdy zaistniały wszystkie przewidziane ku temu przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozytywne przesłanki, a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wykluczających przyznanie prawa do tego świadczenia.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy jak w tym wypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Rację ma Kolegium, ze świadczenie to nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lecz za rezygnację lub niepodejmowanie aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania tej opieki, której zakres i charakter uniemożliwia jakąkolwiek aktywność zawodowa sprawującego opiekę, nawet tą związana z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, która odznacza się specyfika pracy w zakresie elastyczności czasu wykonywania w ramach jej niezbędnych czynności
Stąd z uwagi na zakres czynności opiekuńczych związanych ze stanem zdrowia matki skarżącej skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło