III SA/Kr 1652/21

WyrokWSA w Krakowie2022-03-11

Skład orzekający: S WSA Ewa Michna, S WSA Hanna Knysiak-Sudyka, ASR WSA Marta Kisielowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osobie, na której nie ciąży formalny obowiązek alimentacyjny wobec kuzynki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania nad nią opieki, jeśli jej najbliżsi krewni są niezdolni do jej sprawowania?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać osobie, na której nie ciąży formalny obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, jeśli spełnione są dodatkowe przesłanki określone w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a najbliżsi krewni tej osoby są niezdolni do sprawowania opieki. Sąd zastosował prokonstytucyjną wykładnię przepisów, odwołując się do zasad sprawiedliwości społecznej, równości i ochrony rodziny, a także do systemowego i celowościowego rozumienia przepisów, aby zapewnić wsparcie osobie faktycznie sprawującej opiekę w sytuacji braku innych możliwości.
Stan faktyczny
Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną kuzynką. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie ciąży na nim formalny obowiązek alimentacyjny wobec kuzynki. Skarżący podniósł, że jego kuzynka nie ma rodziców ani bliższych krewnych zdolnych do sprawowania opieki, a on sam sprawuje nad nią całodobową opiekę od wielu lat, będąc ustanowionym jej kuratorem. Skarga została wniesiona po utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie S WSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia 4 października 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje organu I instancji. Decyzją z [...] 2021 r., nr [...] Wójt Gminy odmówił J. F. (dalej: skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad kuzynką C. F. Zdaniem organu I instancji skarżący nie mógł ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ nie spełniał przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220, dalej: u.ś.r.), bowiem osoby, na których ciążył obowiązek alimentacyjny zostały enumeratywnie wskazane w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359, dale: k.r.i.o.), i były nimi jedynie krewni w linii prostej oraz rodzeństwo, zatem skarżący jako kuzyn osoby wymagającej opieki, nie należał do kręgu osób, na których ciążył obowiązek alimentacyjny. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że od 22 lat mieszka z kuzynką w jednym domu, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i sprawuje nad kuzynką całodobową opiekę, co zostało potwierdzone przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. Podał nadto, że od 2000 r. został ustanowiony przez Sąd Rejonowy kuratorem osoby ułomnej, tj. C. F. Wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 12 kwietnia 2012 r., II SA/Go 202/12 w analogicznej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z 4 października 2021 ., [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium, powołując się na brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazało, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędnym było aby na osobie sprawującej opiekę ciążył obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Organ podał też, że określony ww. przepisem katalog osób mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne przewidziany miał charakter zamknięty. Tym samym, skoro skarżący nie był krewnym w linii prostej w stosunku do swojej kuzynki, ani też jej rodzeństwem, to – w ocenie Kolegium, nie ciążył na nim obowiązek alimentacyjny i nie mógł on uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji. Skarżący zarzucił organowi II instancji naruszenie art. 17 ust. 1 pkt. 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez uznanie, że nie jestem krewnym w linii prostej w stosunku do jego kuzynki, ani też rodzeństwem i w efekcie nie ciąży na nim wobec niej obowiązek alimentacyjny. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikające z art. 17 ust. 1 pkt. 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r., gdyż jego kuzynka nie miała rodziców, ani innych krewnych spokrewnionych w pierwszym stopniu czy też innych dalszych krewnych mogących nad nią sprawować opiekę. Jedynym krewnym w pierwszym stopniu pokrewieństwa był jej brat J. S., który był osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i z tego względu nie był w stanie sprawować opieki. Skarżący wskazał, że zgodnie z art. 17 ust, 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również innym osobom, jeżeli w świetle przepisów k.r.i.o. ciąży na nich obowiązek alimentacyjny. Przy czym skarżący zaznaczył, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwrot "obowiązek alimentacyjny" powinien mieć jednolite znaczenie na gruncie art. 16a, jak i art. 17 ust. 1 u.ś.r., skoro oba te przepisy odnoszą się do uregulowań k.r.i.o. Wynika to z zasady, zgodnie z którą w ramach tego samego aktu prawnego nie należy tym samym terminom nadawać odmiennych znaczeń. Skarżący podniósł, że ustawodawca nakazuje stosować przepisy k.r.i.o. wprost, co wyklucza modyfikację wyznaczonego regulacją kodeksową kręgu zobowiązanych alimentacyjnie lub kolejności realizacji przedmiotowego obowiązku w drodze przepisów u.ś.r. Podał również, że zgodnie z art. 128 k.r.i.o. obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, ,albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.i.o.). Jednocześnie zaznaczył, że ustawodawca wyłączył z tego kręgu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący wskazał, że katalog wymienionych przesłanek zostaje poszerzony o kolejne warunki, jeżeli wnioskodawca nie jest spokrewniony z podopiecznym w pierwszym stopniu. W przypadku takich osób przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić tylko wówczas, gdy: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; oraz gdy nie ma opiekuna faktycznego lub osoby będącą rodziną zastępczą, albo gdy osoby takie są, ale legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. przesłanki określone art. 17 ust. 1a ustawy. Zdaniem skarżącego, ustawodawca wprowadzając dodatkowe obostrzenia ustanowił pewną preferencję w zakresie osób mogących przyjąć na siebie rolę opiekuna. Jeżeli bowiem osoba spokrewniona w dalszym stopniu chciała i mogłaby podjąć się opieki, to w świetle przywołanej regulacji byłoby to możliwe tylko wówczas, gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie mogłyby tego zrobić i to wyłącznie z powodów wskazanych w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. Na poparcie swojego stanowiska skarżący przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ specyfika sytuacji życiowej skarżącego oraz zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną kuzynką uzasadniały zdaniem Sądu przyjęcie, że wymieniony w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. krąg osób uprawnionych do świadczenia, nie wykluczał przyznania takiego świadczenia skarżącemu. Przede wszystkim należy podkreślić, że niepełnosprawność w stopniu znacznym C. F. była bezsporna. Potwierdzały ją nie tylko dokumenty, ale i wywiad środowiskowy przeprowadzony u skarżącego. C. F. od dzieciństwa była głęboko upośledzona, przeszła zawał serca; zapalenie płuc, miała liczne schorzenia w tym padaczkę. Niewątpliwie jej stan wymagał sprawowania stałej opieki osoby dorosłej, w przeciwnym razie brak takiej opieki naraziłby ją na dalsze problemy zdrowotne, a nawet utratę życia. Skarżący kontynuował sprawowanie opieki nad niepełnosprawną kuzynką po śmierci swojej matki – siostry matki C. F. Był praktycznie jedynym krewnym. Przyrodni brat C. F. z racji wieku i niepełnosprawności – nie był w stanie zajmować się siostrą. Orzekając w niniejszej sprawie Sąd ma świadomość, że sądy administracyjne wykluczają przyznanie świadczenia osobom spoza kręgu wymienionego w ww. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nawet jeżeli osoby te są prawnymi opiekunami osób niepełnosprawnych (jak było w rytm przypadku). Niemniej jednak w rozstrzyganej sprawie niepełnosprawna kuzynka skarżącego (będąca od dzieciństwa osobą głęboko upośledzoną) nie miała jakichkolwiek bliższych krewnych zwłaszcza takich, którzy mogliby w sposób faktyczny sprawować opiekę. Jedyny przyrodni brat nigdy nie opiekował się swoją siostra, a w momencie rozstrzygania znajdował się w stanie uniemożliwiającym podjęcie tego typu czynności (stan po zawale, orzeczona niepełnosprawność, podeszły wiek). Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sytuacji byłaby więc działaniem nieludzkim w sytuacji gdy skarżący zapewnił swojej kuzynce opiekę zwalniając tym samym środki budżetowe jakie musiałyby być wydatkowane na utrzymanie i rehabilitację C. F. Sąd rozstrzygając w tym zakresie kierował się wywodami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z 10 grudnia 2021 r., I OSK 817/21. Formalnie wprawdzie wyrok dotyczył art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. (małżonek niepełnosprawnej osoby wyklucza otrzymywanie świadczenia przez syna), niemniej jednak zaprezentowany sposób dokonywania wykładni przepisów o świadczeniach rodzinnych jest głęboko humanistyczny i odwołujący się do systemowego umiejscowienia interpretowanych przepisów, w takim stopniu, że orzekający skład Sądu postanowił kierować się zaprezentowanymi w tym wyroku przesłankami. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że proces wykładni przepisów prawa jest procesem refleksyjnym zmierzającym do odkodowania z przepisu normy prawnej wraz z jej percepcją. W związku z przyjętym założeniem, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu upatrującego szczególnego i rozstrzygającego znaczenia wykładni językowej, ani tym bardziej stanowiska, według którego próba dokonania wykładni, która byłaby sprzeczna z językowym znaczeniem przepisu prawa, stanowi naruszenie zasady praworządności. Otóż trzeba podkreślić, że proces wykładni z oczywistych względów musi rozpocząć się od wykładni językowej, skoro przepisy prawne, w których zakodowane są normy prawne, napisane są w określonym języku. Chronologiczne pierwszeństwo wykładni językowej, nie zwalnia jednak – nawet w przypadku oceny przez interpretującego przepisu jako jasnego, od zweryfikowania rezultatów wykładni językowej z rezultatami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Dopiero wykorzystywanie wszelkich instrumentów pozwalających odczytać treść normy w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa i jego celami, pozbawia proces wykładni cech automatyzmu i bezrefleksyjności. Takie kompleksowe działanie nie jest jednoznaczne z prawotwórstwem organów czy sądów. Postulat tzw. pełnej wykładni, zgodnie z którym proces interpretacyjny należy prowadzić równolegle za pomocą wszystkich typów dyrektyw (t. dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych) bez zakładania z góry pierwszeństwa i szczególnego znaczenia wykładni językowej w stosunku do pozostałych metod wykładni, znajduje podstawy w poglądach nauki (por. E. Smoktunowicz: Clara non sunt interpretanda w prawie administracyjnym [w:] Księga pamiątkowa profesora Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 1999, s. 303-309; M. Zieliński: Podstawowe zasady współczesnej wykładni prawa [w:] P. Winczorek (red.): Teoria i praktyka wykładni prawa, Warszawa 2005, s. 120; A. Mączyński: O tak zwanych wyrokach interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego [w:] P. Winczorek (red.): Teoria i praktyka wykładni prawa, Warszawa 2005, s. 167, E. Łętowska: O nauczaniu opisowej wykładni prawa, [w:] P. Winczorek (red.): Teoria i praktyka wykładni prawa, Warszawa 2005, s. 245), wskazujących na charakter systemu prawa administracyjnego (rozbudowanego, zróżnicowanego, mającego wielu twórców, częstokroć uwikłanych w ścisłe zależności polityczne i działających bez fachowych komisji doradczych), który sprawia, że istnienie tzw. "cienia semantycznego" można w tym prawie traktować jako regułę, a poprawność rezultatów wykładni językowej powinna być weryfikowana, a także na wielość i różnorodność źródeł prawa administracyjnego determinujących szczególną rolę, jaką w działaniach organu administracji powinna odgrywać wykładnia systemowa, czy wreszcie na zadania, jakie stoją przed organami administracji publicznej i prawem administracyjnym, tj. okoliczność, że na organach stosujących prawo administracyjne spoczywa w jednakowym stopniu obowiązek stosowania określonej normy prawnej determinującej kształt sprawy administracyjnej, jak i obowiązek zrealizowania interesu publicznego poprzez zastosowanie tej normy, co uwypukla z kolei znaczenie metody wykładni celowościowej w prawie administracyjnym. Również w nowszych opracowaniach i orzecznictwie przyjmuje się, że "jedynym kryterium w zakresie wyboru metody wykładni powinna być poprawność efektów tej wykładni, a nie założenie o swoistej wyższości jednego rodzaju wykładni nad innymi" (zob. M. Zirk-Sadowski [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.): System prawa administracyjnego, Tom 4: L. Leszczyński, B. Wojciechowski, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, Warszawa 2015, s. 225) podkreślając, że "wykładnia prawa jest procesem kompleksowym, wymagającym równoczesnego stosowania wszystkich trzech (językowej, systemowej, funkcjonalnej) rodzajów wykładni. Rezultaty wykładni językowej są więc nie tyle poddawane weryfikacji, co dalszemu uściśleniu i rozwinięciu poprzez stosowanie wykładni systemowej i funkcjonalnej. Poszczególnych rodzajów wykładni nie można zatem traktować jak luźno ze sobą powiązanych etapów procesu interpretacji prawa, lecz jako części składowe tego procesu tworzące razem pewną całość" (zob. wyroki NSA z: 25 czerwca 2010 r., II FSK 445/09; 8 lutego 2013 r., II FSK 147111, 23 sierpnia 2016 r., II FSK 2120/14; 13 września 2016 r., II FSK 2411/14). Z tego względu, treść norm zakodowanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., należy odczytywać z uwzględnieniem reguł wykładni nie tylko językowej, ale i systemowej oraz funkcjonalnej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym (niż wskazane w pkt 1-3) osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie ulega także wątpliwości, że skarżący jest spokrewniony z osobą wymagającą opieki. Wprawdzie skarżący pozostaje z niepełnosprawną spokrewniony w dalszym stopniu niż by to wynikało z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale też kuzynka skarżącego jest zupełną sierotą i praktycznie nikt poza skarżącym nie może się nią zająć. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażano pogląd, że wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (zob. np. wyroki z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16, z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17 oraz z 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18). Odmienna wykładnia omawianych przepisów prowadziłaby do pozbawienia osoby faktycznie sprawującej opiekę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a akceptacja takiej wykładni, która została przedstawiona przez organy, naruszałaby – będące także prawem powszechnie obowiązującym - konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Oparcie się wyłącznie na językowej wykładni prowadziłoby do konkluzji, których nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami, zwłaszcza z zasadą praworządności i równości (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP), a także zasadami ochrony i poszanowania więzi rodzinnych, uwzględniania dobra rodziny oraz pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (zob. art. 18 i art. 71 Konstytucji RP). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z 10 grudnia 2021 r., I OSK 817/21 teza, zgodnie z którą konstruowanie przez ustawodawcę przesłanek ograniczających mieszczącą się w granicach prawa elastyczność decyzyjną organu, miałaby sprzyjać zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych, jest trudna do zaakceptowania. Właśnie w sprawach szeroko rozumianej pomocy społecznej i zabezpieczenia społecznego, gdzie mnogość i różnorodność stanów faktycznych z istoty rzeczy nie może być przewidziana przez ustawodawcę, uzasadnione jest posługiwanie się takimi konstrukcjami prawa administracyjnego, jak konstrukcja pojęć nieoznaczonych, czy uznania administracyjnego, aby zachować standardy równości wobec prawa, z których wynika m.in. wymóg, aby prawo nie zawierało w swej treści rozróżnień faworyzujących bądź dyskryminujących pewne grupy obywateli. O ile sama konstrukcja limitowania dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może być traktowana jako wyraz naruszenia zasady równości i sprawiedliwości społecznej, to niewątpliwie zagrożenia takiego nie wyklucza. Z tych to powodów literalnie odczytywane zobiektywizowane kryterium limitowania dostępu do świadczenia narusza obydwie wskazane wyżej zasady i ma charakter dyskryminujący. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny powyższe wnioski zawarł w orzeczeniu dotyczącym wykluczenia syna z powodu teoretycznej możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką przez żyjącego ojca, ale w sytuacji gdy mąż niepełnosprawnej nadużywał alkoholu, ale formalnie nie miał orzeczonej niepełnosprawności. Tezy te jednak zachowują aktualność i w rozpoznawanej obecnie sprawie. Dodać też należy, że pozbawienie skarżącego prawa do świadczenia właściwie narazi budżet jednostki samorządowej na znacznie większe wydatki bez możliwości ich ściągnięcia ze skarżącego. Skarżący może bowiem zostać zmuszony do oddania swojej kuzynki do placówki opiekuńczej, a gmina nie będzie uprawniona do zobowiązania skarżącego do ponoszenia kosztów tej opieki – skoro nie jest on formalnie osobą zobowiązaną do alimentacji. Sąd podkreśla, że zastosowana w sprawie wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. skutkująca uwzględnieniem skarżącego w kręgu osób spokrewnionych z niepełnosprawną osobą, nad która jest sprawowana opieka wynika z faktu, że nikt inny (z powodu braku rodziców i pełnosprawnych najbliższych krewnych) nie był w stanie podjąć się opieki. Na podobny stan faktyczny (tyle, że dotyczący rodzin zastępczych nie zobowiązanych do alimentacji) ze względów aksjologicznych zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 24 stycznia 2022 r., III SA/Kr 622/21 uzasadniając, że: członek rodziny, który został dotknięty niepełnosprawnością i wymaga opieki ze strony innego członka rodziny, zmuszonego z tego powodu do rezygnacji z zatrudnienia, potrzebuje szczególnej pomocy ze strony państwa. Intensywność tej pomocy nabiera jeszcze większego znaczenia, w przypadku niepełnosprawnego dziecka pozbawionego opieki rodziców naturalnych. Skoro państwo systemowo wspiera rodziny w wychowaniu i utrzymaniu dzieci, to również osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo (mocą orzeczenia sądowego) powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem ma prawo domagać się od tego państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej. Dlatego sprzeczne z przedstawionymi powyżej zasadami konstytucyjnymi oraz aksjologiczną racjonalnością ustawodawcy jest zróżnicowanie w zakresie prawa do świadczeń pielęgnacyjnych sytuacji rodzin zastępczych spokrewnionych (na których ciąży obowiązek alimentacyjny) i rodzin niezawodowych, które za pełnienie swoich funkcji nie otrzymują wynagrodzenia. Prowadzi to do wniosku, że jeżeli stałej opieki będzie wymagało niepełnosprawne dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, to rodzina zastępcza - niezależnie, czy zobowiązana do alimentacji względem dziecka, czy nie - winna zyskiwać uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie sąd powszechny ustanowił skarżącego kuratorem C. F. "celem niesienia jej pomocy w prowadzeniu wszelkich spraw" i zobowiązał skarżącego do składania rocznych sprawozdań. Czynności te skarżący wykonuje bez odrębnego wynagrodzenia, dlatego godzi się, aby zastosować w sprawie taką wykładnię przepisów, która umożliwi mu skorzystanie z pomocy państwa na analogicznych zasadach jak innym opiekunom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W tym stanie rzeczy Sąd dokonał prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznając, że w tym stanie faktycznym zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia. Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy uwzględnią przedstawioną powyżej ocenę prawną, stosownie do art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło