III SA/Kr 342/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2011 r. sprawy ze skargi J. B. – K. na decyzję Wojewody z dnia 25 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno – technicznej wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej J. B. – K. kwotę 357,00 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 19 października 2009 roku S. K., działający przez swojego pełnomocnika wniósł do Urzędu Miasta Referat Postępowań Meldunkowych o anulowanie czynności wymeldowania go z pobytu stałego przy ul. A w K, dokonanej przez T. B., która podrobiła jego podpis na wniosku o wymeldowanie, za co została skazana przez Sąd Rejonowy Wydział Karny wyrokiem z dnia 5 czerwca 2008 roku sygn. akt [...]. Decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] Prezydent Miasta odmówił anulowania czynności materialno-technicznej, polegającej na wymeldowaniu S. K. z miejsca pobytu stałego w K, ponieważ w ocenie organu powyższa czynność meldunkowa była prawidłowa i zasadna. W odwołaniu S. K. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji i anulowania dokonanej przez ten organ czynności meldunkowej, zarzucając organowi, błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, poprzez przyjęcie, że w dacie wymeldowania spełniona została przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Decyzją z dnia 25 stycznia 2011 r. Nr [...] Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o anulowaniu czynności materialno-technicznej, polegającej na wymeldowaniu S. K. z miejsca pobytu stałego w K. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że co prawda organ I instancji zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, jednak dokonując jego oceny uczynił to w sposób niewłaściwy, gdyż nie wziął pod uwagę, że osoba zgłaszająca wymeldowanie naruszyła prawo, co zostało potwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego Wydział Karny. Do wymeldowania S. K. doszło w wyniku przestępstwa, którego dopuściła się T. B. Nadto, wbrew ustaleniom poczynionym przez organ I instancji, opuszczenie miejsca pobytu przez S. K. nie miało charakteru trwałego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. B. – K. domagała się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji względnie jej uchylenia w całości. Skarżąca zarzuciła, skierowanie decyzji do jej córki K. K., która na dzień wydania decyzji nie była stroną postępowania, pominięcie jej, jako strony postępowania administracyjnego oraz naruszenie art. 7, art. 77 w zw. z art. 32 k.p.a. poprzez przyjęcie, że T. B., nie złożyła skutecznie wniosku o wymeldowanie, jako pełnomocnik S. K. W odpowiedzi na skargę Wojewoda w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty podniesione w skardze są zasadne. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Jednocześnie zgodnie z art.134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć jakie osoby są stronami w przedmiotowym postępowaniu. Podkreślić należy, że w postępowaniu administracyjnym o anulowanie czynności materialno technicznej o wymeldowanie z miejsca stałego pobytu, toczącym się na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności o dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), interes prawny wnioskodawcy i innych osób będących stronami tego postępowania wywodzi się najczęściej z przysługującego im prawa do nieruchomości o charakterze rzeczowym tj. prawa własności, użytkowania wieczystego, spółdzielczych praw do lokalu, często również z praw o charakterze zobowiązaniowym, głównie prawa najmu lokalu (wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 stycznia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 476/09 - orzeczenie dostępne w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pomimo niejednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w pełni opowiada się za przyznaniem właścicielowi lokalu mieszkalnego lub domu statusu strony postępowania w każdym postępowaniu związanym z meldunkiem innych osób w jego lokalu lub domu. Wnosić należy, że stanowisko to podzielają w pełni organy obu instancji, skoro w przedmiotowym postępowaniu, dysponując umową darowizny z dnia 24 stycznia 2005 r. Rep A [...], na podstawie której S. K. darował swojej córce K. K. lokal mieszkalny położony w K przy ul. A - za strony postępowania organy uznały K. K., właścicielkę mieszkania oraz S. K. - obecnie E. B. (na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia 25 stycznia 2011 r. Nr [...] o zmianie imion i nazwiska). Dla przedmiotowego lokalu prowadzona jest księga wieczysta Nr [...] (dostępna na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości pod adresem: http://ms.gov.pl). Z odpisu z tej księgi wieczystej wynika, że na podstawie umowy sprzedaży i ustanowienia służebności mieszkania z dnia 11 czerwca 2010 r. Rep A [...] własność przedmiotowego lokalu nabyła J. B. - K. Umowa ta miała miejsce przed wysłaniem do stron zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Organ I instancji prawidłowo wezwał K. K. o dostarczenie aktualnego odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowego lokalu, jednak tego od niej nie wyegzekwował, gdyż w aktach sprawy nie ma odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowego lokalu. Również K. K. nie powiadomiła organu o zbyciu lokalu. Bez względu jednak na te okoliczności, w dniu 11 czerwca 2010 roku własność przedmiotowego lokalu przeszła na J. B. –K., a zatem to ona, a nie jej córka K. K. powinna być stroną postępowania o anulowanie czynności materialno-technicznej, polegającej na wymeldowaniu S. K. z miejsca pobytu stałego. Podkreślić również należy, że brak udziału strony w postępowaniu administracyjnym stanowi przesłankę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 litera b) p.p.s.a. - Sąd administracyjny uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, choć wznowienie postępowania na podstawie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może nastąpić jedynie na wniosek strony, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym. Jest to istotna okoliczność, ponieważ w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zarysowały się dwa skrajne poglądy funkcjonujące w tym zakresie. Jeden z nich upatruje przyczyny uchylenia decyzji w każdym wypadku objętym dyspozycją przepisu art. 145 § 1 lub art. 145a k.p.a., czyli zawsze, gdy wystąpi wskazana tam podstawa wznowienia postępowania bez względu na to, czy do wznowienia dojść może z urzędu czy na wniosek oraz bez względu na fakt, czy wniesiono podanie o wznowienie postępowania (tak przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 27 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 151/09, LEX nr 486351, i w powołanych w jego uzasadnieniu orzeczeniach, z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 496/05, LEX nr 196700, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 532/07, LEX nr 338623, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 6 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 148/07, LEX nr 508762, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Go 127/08, LEX nr 468204, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 14/08, LEX nr 500691). Zdaniem autorów tego poglądu kwestia inicjatywy osoby mogącej być stroną, a pominiętej przez organ, w sytuacji opisanej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. dla bytu przesłanki uchylenia decyzji nie ma znaczenia, bo art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a nie rozgranicza podstaw wznowienia na mogące prowadzić do wznowienia postępowania z urzędu albo na wniosek i nie uzależnia jej istnienia od owej inicjatywy. Podobnie rzecz ujmuje się w odniesieniu do wznowienia na podstawie art. 145a k.p.a. Natomiast drugie stanowisko rozróżnia w omawianym aspekcie podstawy wznowieniowe w obu tych trybach (prowadzące do wszczęcia postępowania na wniosek albo z urzędu). Jego zwolennicy dowodzą przede wszystkim, że skutek w postaci uchylenia decyzji z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, jeżeli może ono być wszczęte wyłącznie na wniosek (na podstawie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) ma miejsce wówczas, gdy zarzut ten zgłosi strona pominięta, a więc nie może tego uczynić skutecznie strona uczestnicząca w postępowaniu, jak też nie uwzględnia go sąd administracyjny z urzędu (tak przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniach: niepublikowanego wyroku z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 665/07, czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 51/08, LEX nr 509705). Pojawił się też pogląd, wyrażony na gruncie oceny zasadności zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a., dostrzegający konieczność powiązania tego naruszenia z jego skutkami w postaci oddziaływania na prawa strony (tak Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 911/05, LEX nr 266267). Wskazano w jego treści, iż interes prawny w kwestionowaniu naruszenia praw procesowych w zakresie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym ma podmiot, którego prawa zostały naruszone, a w konsekwencji tego, uchylenie decyzji może nastąpić wówczas, gdy naruszenie tych praw mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Co więcej, w orzecznictwie zaprezentowano stanowisko, wedle którego naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania musi być powiązane z oceną czy i w jaki sposób zostało zakończone postępowanie administracyjne przed wniesieniem skargi (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 919/05 - orzeczenie dostępne w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, jako przesłanki uchylenia decyzji, należy interpretować mając na uwadze całokształt okoliczności danej sprawy. Jednak kwestia braku udziału podmiotu mogącego być stroną w danym postępowaniu, winna być przezeń w jakikolwiek sposób ujawniona, aby odnieść ten skutek. Co prawda ustawa nie wymaga, aby podstawa wznowieniowa miała wpływ na wynik sprawy, to jednak niepodobna w tych rozważaniach odejść od oceny skutków pominięcia podmiotu, któremu winny służyć prawa strony. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest badanie tych okoliczności z urzędu. W konsekwencji czego wykluczone jest automatyczne uchylenie decyzji zapadłych w takich warunkach. Oceną należy objąć zarówno stronę podmiotową problemu, a więc osobę, która zarzut podnosi, albo której podstawa ta dotyczy, jak też aspekt przedmiotowy sprawy. Inaczej bowiem przedstawia się jej wynik, gdy zarzut podnosi strona w zakresie jej dotyczącym (eksponując podstawę z art. 145a k.p.a.), a inaczej, gdy zarzut ten dotyczy osoby, która nie jest stroną postępowania, ale nią być powinna (powołując się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni akceptuje zaprezentowane powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym, zarzut z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może skutecznie podnieść tylko osoba, której on bezpośrednio dotyczy (wyrok NSA z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. akt II OSK 1781/08 orzeczenie dostępne w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego skoro J. B. – K., jako właścicielka przedmiotowego lokalu, zasadnie podniosła zarzut pominięcia jej w postępowaniu administracyjnym jako strony, co stanowi przesłankę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. to w konsekwencji należało na mocy art. 145 § 1 pkt 1 litera b) p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy powinny ponownie przeprowadzić postępowanie z udziałem właściwych stron postępowania.