III SA/Kr 443/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Marszałek Województwa decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] działając na podstawie art. 21 ust. 1 i 2, art. 23 a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także art. 104 K.p.a.: w pkt I ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Burmistrza Gminy nr [...] z dnia [...] 2012 r. w kwocie 2 058,00 za okres os 1 listopada 2012 r. do 21 grudnia 2012 r. oraz od 9 stycznia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r.; w pkt II ustalił zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazanych w pkt I. W uzasadnieniu organ podkreślił, że decyzją z dnia [...] 2015 r. Kierownik Działu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej odmówił B. O. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres od 1 listopada 2012 r. do 21 grudnia 2012 r., oraz od 9 stycznia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r. Jednocześnie ustalono, że świadczenie do którego decyzją Marszałek Województwa odmówił prawa, zostało wcześniej stronie wypłacone w oparciu o decyzję Burmistrza Gminy z dnia [...] 2012 r., która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego za okres koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalono także, że decyzją z dnia [...] 2015 r. Burmistrz Gminy odmówił B. O. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres od 22 grudnia 2012 r. do 8 stycznia 2013 r., tj. za okres za który nie miały zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależne pobrane świadczenia rodzinne uznaje się kwoty wypłacone w przypadku, o których mowa w art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne zobowiązana jest do ich zwrotu. Oznacza to w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3) ustawy, że świadczenia rodzinne pobrane przez B. O. w okresie od 1 listopada 2012 r. do 21 grudnia 2012 r. oraz od 9 stycznia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Następnie organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwoty nienależnie pobrane z tytułu świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń aż do dnia spłaty. Od tej decyzji odwołanie wniosła B. O. podając, że się z nią nie zgadza, gdyż jest rażąco niesprawiedliwa. W jej opinii w sprawie, nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 lutego 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że z treści art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa w myśl art. 30 ust. 2 ustawy: 1/ świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2/ świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3/ świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4/ świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5/ świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydała decyzję. Świadczenie rodzinne wówczas jest świadczeniem pobranym nienależnie, jeżeli osoba je pobierająca była pouczona o braku prawa do ich pobierania, a także w sytuacji, gdy zostało ono przyznane lub wypłacone w przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu przez osobę to świadczenie pobierającą, w tym na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów, a także w sytuacji, gdy świadczenie rodzinne zostało przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego, a także świadczenia rodzinne zostały wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5. Organ I instancji prawidłowo zatem uznał świadczenia za nienależnie pobrane. W przedmiotowym postępowaniu organ wykazał, że S. O. - członek rodziny B. O. został oddelegowany przez pracodawcę do pracy na terenie Niemiec w okresie od 3 sierpnia 2012 r. do 21 grudnia 2012 r. oraz od 9 stycznia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r., zatem stał się osobą uprawnioną do świadczeń rodzinnych na terenie tego kraju zgodnie z art. 12 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L Nr 284/1 z dnia 30 października 2009 r.). Następnie decyzją z dnia 4 listopada 2015 r. Kierownik Działu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej odmówił B. O. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres od 1 listopada 2012 r. do 21 grudnia 2012 r., oraz od 9 stycznia 2013 r. do 30 kwietnia 2013r. Wobec powyższego świadczenia pobrane na podstawie decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...] 2012 r. przyznającej wnioskowane świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi we wskazanym okresie. W tym stanie rzeczy organ II instancji orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] 2015 r. Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła B. O. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że nienależnie pobrano świadczenie rodzinne oraz art. 55 w związku z art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji rozdzielenie wpłat dokonywanych przez skarżącą częściowo na kwotę główną a częściowo na odsetki, podczas gdy w tytułach przelewów wskazane zostało, że są to wpłaty z tytułu zwrotu świadczenia rodzinnego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że za świadczenie nienależnie pobrane może być uznane tylko świadczenie, które byłoby świadomie i z własnej woli pobieranie nienależnie. Tymczasem ona nigdy nie przyjmowała świadczeń w złej wierze. Reasumując podniosła, że w ogóle nie powinna być obciążona za nienależnie pobrane świadczenie, gdyż do takowego nie doszło. Natomiast wpłacona kwota w wysokości 2100 zł powinna być zaliczona na poczet należności głównej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż w niej wskazane. Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji ustalającej pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne w łącznej wysokości 2058,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane i ustalającej zasady zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wynika z tego, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 846/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09). O rozgraniczeniu w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń świadczy również art. 30 ust. 3 ustawy, który stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz art. 30 ust. 5 ustawy, który stanowi o tym, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 846/11). W świetle przytoczonych uwag, należało zarówno decyzję organu I instancji, jaki i decyzję organu odwoławczego, uznać za niezgodne z prawem. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji w jednej decyzji ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz orzekł o ich zwrocie wraz z odsetkami, natomiast SKO utrzymało tę decyzję w mocy. Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia, to tym samym należało zaskarżoną decyzję uchylić z uwagi na wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego. Z powyższych względów należało również orzec o uchyleniu decyzji organu I instancji. Decyzje są również nieprawidłowe z powodu niejednoznacznych ustaleń, co do kwestii koordynacji systemów, co ma znaczenie dla ustaleń ewentualnych nienależnie pobranych świadczeń. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy zobowiązane będą do ustalenia, czy mąż skarżącej na terenie Niemiec, w tym samym okresie co skarżąca, pobierał tożsame świadczenia. Sam fakt zatrudnienia nie jest bowiem wystarczający. Doszło zatem również do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.