III SA/Kr 596/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 roku sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 3 lutego 2023 r., nr SKO-NP-4115-502/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia 3 lutego 2023 r., Nr SKO-NP.-4115-502/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 7 października 2022 r., znak: GOPS.524.12.22 odmawiającą B. W. (dalej jako skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką, H. C. ur. 1939 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 7 października 2022 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że matka skarżącej na podstawie orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 19 listopada 2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 listopada 2023 r. W orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje ustalony stopień niepełnosprawności. Matka skarżącej jest wdową i mieszka razem ze swoim synem K., cierpi na chorobę Alzhaimera, nadciśnienie, miażdżycę i inne choroby o podłożu kardiologicznym Skarżąca mieszka oddzielnie w domu razem ze swoją rodziną ale codziennie kilka razy w ciągu dnia przychodzi do matki w celu sprawowania opieki, która polega na: pomocy w ubraniu, codziennej toalecie, przygotowaniu i podaniu posiłków i leków, pomocy w poruszaniu się po domu, wykonywaniu ćwiczeń ruchowych, robieniu zakupów, sprzątaniu, organizowaniu wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych. Skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Oprócz skarżącej są jeszcze cztery osoby zobowiązane do alimentacji wobec matki. Troje z nich: M. M., K. C., K. W. ,mieszkają w tej samej miejscowości co matka. Jedynie siostra skarżącej B. N. mieszka poza O., w R. Rodzeństwo skarżącej nie uczestniczy w opiece nad matką ponieważ są aktywni zawodowo. Organ nie kwestionował, że matka skarżącej wymaga opieki, jednak podkreślił, że jej niepełnosprawność powstała po 25 roku życia, zatem nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji przyznanie wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia 3 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 b, ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pomięciem kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem fakt, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po 25 roku życia, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem SKO w sprawie nie zostały jednak spełnione przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że matka skarżącej jest wdową, ma 83 lat, mieszka razem z synem K., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w leczeniu z powodu postępującej choroby Alzhaimera, schorzeń o podłoży kardiologicznym, nadciśnienia. Ze względu na stan zdrowia wymaga wsparcia i pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pomocy tej i opieki udziela jej skarżąca, która mieszka w sąsiedztwie matki i przychodzi do niej kilkakrotnie w ciągu doby i pozostaje z nią w kontakcie telefonicznym, pomaga jej utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel), w przygotowaniu posiłków, zabezpiecza ją w produkty żywnościowe, wykupuje i podaje leki. Ponadto organizuje wizyty lekarskie i towarzyszy jej podczas tych wizyt, realizuje recepty podaje leki, robi zakupy. Ostatnie zatrudnienie skarżącej mało miejsce w okresie od 21 grudnia 2013r. do 1 sierpnia 2014r. tymczasem u matki skarżącej stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności dopiero w październiku 2021 r. i to na okres do dnia 30 listopada 2023 r. Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olszynie w wyroku z dnia 7 maja 2019r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 kwietnia 2019r., sygn. akt III SA/Gd 135/19, pub. CBOSA). W ocenie organu odwoławczego wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, biorąc pod uwagę również to że są jeszcze cztery inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką (rodzeństwo odwołującej) w tym tylko jedno z nich mieszka poza miejscem zamieszkania matki, (w R.), a pozostałe mieszkają w bezpośrednim sąsiedztwie matki w tym: syn K. który mieszka razem z matką (w tym samym domu) – O. [...], skarżąca zam. O. [...], córka M., zam. O. [...], córka K. - zam. O. [...] oraz istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych. Kolegium wskazało również, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z powyższego bezspornie wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, która (jak wynika z rozkładu dnia przedstawionego w oświadczeniu skarżącą) jest w stanie część dnia pozostać sama bez opieki jest do pogodzenia, przy współuczestnictwie osób zobowiązanych do alimentacji jak i wsparciem ze strony usług opiekuńczych, z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Zatem, brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź z nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, że skarżąc nie podejmuje zatrudnienia od okresie 8 stycznia 2014 r., a konieczność opieki nad matką jak wskazuje przedłożone orzeczenie o niepełnosprawności powstało dopiero siedem lat później w listopadzie 2021 r., zatem trudno uznać, iż występuje związek przyczynowo skutkowy między nie podejmowaniem przez odwołującą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Kolegium nie kwestionuje tego, że matka skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca jej tej pomocy jej udziela, jednak na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki nad niepełnosprawną matką, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale rodzeństwa czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. Nadto do osób zobowiązanych do alimentacji względem matki oprócz skarżącej w równym stopniu zobowiązane są cztery osoby, jej rodzeństwo . Z oświadczenia złożonego przez skarżącą i jej rodzeństwo wynika, że poza skarżącą żadne z rodzeństwa nie może uczestniczyć w opiece nad matką ponieważ; córka K. prowadzi gospodarstwo rolne z mężem, syn K. pracuje zawodowo, córka M. opiekuje się teściową, a córka B. pracuje zawodowo i leczy się na cukrzycę. W odpowiedzi na te oświadczenia Kolegium wskazało, ze sam fakt, że osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Natomiast z akt sprawy nie wynika, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo skarżącej nie jest w stanie wspomóc jej w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni. Należy wskazać, iż obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną do alimentacji jak i wsparciem ze strony usług opiekuńczych, z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium nie kwestionuje tego, że matka skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca tej pomocy jej udziela, jednakże na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki nad niepełnosprawną matką, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale rodzeństwa odwołującej, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzuciła naruszenie przepisów, które miało wpływ na wynik sprawy, a to. - naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust la ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie skarżąca w treści skargo wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nie jest również sporny zakres opieki skarżącej nad matką, a także stan zdrowia matki skarżącej, którego organy nie kwestionują. Sporne jest natomiast czy zakres opieki sprawowanej nad matką uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza skarżącą niepełnosprawna matka skarżącej ma jeszcze czwórkę dzieci, z których troje oprócz skarżącej mieszka w tej samej miejscowości co matka oraz córkę mieszkającą w R., w stosunku do których nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły skarżąca nie wykazał związku przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad matką. Prawidłowo również Kolegium przyjęło, że skoro do alimentacji wobec matki zobowiązana jest jeszcze czwórka dzieci (skarżąca i jej trzy siostry oraz brat), okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie zaistniała przesłanka w postaci istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Matka skarżącej na podstawie orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 19 listopada 2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 listopada 2023 r. Tymczasem ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce w okresie od 21 grudnia 2013 r. do dnia 8 stycznia 2014 r. W trakcie postępowania ustalono, że matka skarżącej mieszka razem z synem K., leczy się z powodu choroby Alzhaimera, schorzeń o podłoży kardiologicznym, nadciśnienia. Ze względu na stan zdrowia wymaga wsparcia i pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca, która mieszka w sąsiedztwie matki i przychodzi do niej kilkakrotnie w ciągu doby i pozostaje z nią w kontakcie telefonicznym, pomaga jej utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel), w przygotowaniu posiłków, zabezpiecza ją w produkty żywnościowe, wykupuje i podaje leki. Ponadto organizuje wizyty lekarskie i towarzyszy jej podczas tych wizyt, realizuje recepty podaje leki, robi zakupy. Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącej jest osobą chorą i wymaga opieki, jednak takie czynności, jak przygotowywanie posiłków i ich podanie, podanie leków, pomoc przy porannej czy wieczornej toalecie lub kąpieli, (zakupy, sprzątanie, pranie, itd.) trudno uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mają pod opieką starszych i z reguły schorowanych rodziców, które wykonują przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy. Podzielenie się ww. obowiązkami przez dzieci, których matka pięcioro, przy dobrej woli i organizacji nie powinno nastręczać problemów. W konsekwencji nie sposób przyjąć, aby konieczność opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką powodował brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić także należy, że rodzeństwo skarżącej nie zwalnia z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec matki fakt, że pracują zawodowo lub mieszkają w innym mieście (...). Sąd w składzie orzekającym podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Nadto wskazać należy, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby wymagającej opieki przez wzgląd na pracę, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką (zob. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1440/20). W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych. Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad potrzebującą osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1048/22, CBOSA). Równocześnie, interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m. in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się od zatrudnienia przez skarżącego przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1389/22 CBOSA). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy matce przez skarżącą (do czego jest ona, jako córka, zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Zdaniem Sądu, w sytuacji – gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji – jeszcze czwórka rodzeństwa skarżącej - w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. Podkreślić również należy, że sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 kpa.) byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) a – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. W konsekwencji, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). (wyrok WSA z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22, CBOSA) Zdaniem Sądu, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o zobiektywizowane kryterium – konieczność wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił jako bezzasadną.