III SA/Kr 646/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego Z. Ś. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 3 listopada 2017 r. umarzającego postępowanie w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych i oddalającego wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie. Wyrokiem z 20 lipca 2017 r. III SA/Kr 646/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 24 maja 2017 r., nr [.... Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o terminie i sposobie jego zaskarżenia doręczono skarżącemu 5 sierpnia 2017 r. Pismem z 17 lipca 2017 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych i przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Skarżący podał, że nie ma żadnych oszczędności, a jego dochód stanowi kwota 140 zł otrzymywana z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Postanowieniem z 3 listopada 2017 r. Referendarz Sądowy umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych – z uwagi na fakt, że skarżący był ustawowo z nich zwolniony (sprawa dotyczyła pomocy społecznej). Z kolei wniosek o ustanowienie adwokata został oddalony z uwagi na brak wykazania przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odpis postanowienia doręczono 2 grudnia 2017 r. wraz z pouczeniem o terminie i sposobie jego zaskarżenia. W terminowo wniesionym sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący odniósł się jedynie ogólnie do kwestii przymusu adwokackiego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym; nieprofesjonalnego pełnomocnika, a zwrotu kosztów procesu; zwrotu podania, skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz odszkodowania za przewlekłość. Wojewódzki Sąd Administracyjny Krakowie zważył co następuje: Skarżący nie przedstawił nadal żadnych dokumentów lub konkretnych wyjaśnień pozwalających ustalić, czy przyznanie mu pełnomocnika działającego z urzędu jest zasadne. Skutkiem takiej bierności (skarżący jedynie kwestionuje w swoich pismach instytucję tzw. przymusu adwokackiego) jest utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Referendarza. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1394/14). Podkreślenia wymaga, że same tylko ogólne oświadczenia czy twierdzenia są niewystarczające. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r., II OZ 13/15). Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 22 października 2014 r., II FZ 1294/14). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, strona powinna mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazała spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z 7 lutego 2014 r., I FZ 28/14 i z 24 lipca 2014 r., II GZ 393/14). Jeżeli strona odmawia nadesłania dokumentów, sąd nie jest obowiązany do formułowania kolejnych wezwań do ich przedstawienia, ale dokonuje oceny w oparciu o już dostarczone materiały (por. postanowienie NSA z 4 listopada 2014 r., I OZ 959/14). Sąd podkreśla, że główną przyczyną odmowy przyznania adwokata z urzędu była bierność skarżącego w udokumentowaniu jego sytuacji majątkowej (skarżący otrzymał 12 sierpnia 2017 r. szczegółowe wezwanie). Słusznie też Referendarz wskazywał, że z uwagi na wielość postępowań prowadzonych przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie i Naczelnym Sądem Administracyjnym – skarżący powinien sobie zdawać sprawę, jakie dane oraz jakie dokumenty źródłowe należy przedstawić do oceny jego sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.