III SA/Kr 689/12

Sygn. akt III SA/Kr 689/12 | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 stycznia 2013r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki, Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.), SO del. Janusz Bociąga, , Protokolant Renata Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013r., sprawy ze skargi S. C., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 12 kwietnia 2012r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wyroku WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013r. Decyzją z dnia [...] 2011r. Nr [...] Wójt Gminy B odmówił przyznania S. C. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. P. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji powołał się na treść art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139 poz. 992 z późn. zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji stwierdził, iż w skład rodziny S. C. wchodzi m.in. jej ojciec – A. P., który mimo, że jest osobą zobowiązaną do alimentacji i opieki na rzecz swojej żony, to według posiadanych dokumentów nie może on sprawować opieki, gdyż sam potrzebuje pomocy osób trzecich. W odwołaniu od powyższej decyzji Wójta Gminy B S. C. wyjaśniła, iż wraz z mężem wychowuje dwoje pełnoletnich i uczących się dzieci. Ich jedynym źródłem dochodu jest praca męża odwołującej się, gdyż nie może ona podjąć zatrudnienia, ponieważ jej rodzice są bardzo chorzy i wymagają stałej opieki i pomocy. S. C. stwierdziła, iż ani jej brat ani siostra, z uwagi na zatrudnienie i sytuację rodzinną, nie mogą opiekować się rodzicami. Odwołująca się podniosła, iż obecny stan zdrowia jej matki wymaga stałej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, tj. przygotowywania posiłków, karmienia, dbania o higienę osobistą, ubierania, prania, podawania lekarstw, umawiania wizyt lekarza w domu. Natomiast ojciec odwołującej się choruje na niewydolność krążenia i demencję starczą co sprawia, że są coraz większe trudności w porozumiewaniu się z nim, choroba pogłębia się, więc traci on zdolność do wykonywania podstawowych czynności życiowych, a przez to sam wymaga opieki. Zdaniem S. C., jej ojciec nie jest w stanie wykonywać niezbędnej opieki nad jej matką. Decyzją z dnia 12 kwietnia 2012r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 3 pkt 21b, art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 30, poz. 168), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B z dnia [...] 2011r. Nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 pkt 1-3 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśniło, że jedną z negatywnych przesłanek wykluczających przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2a). Kolegium wskazało, iż B. P. pozostaje w związku małżeńskim z A. P., który – jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia 28 listopada 2011r. – leczony jest z powodu niewydolności krążenia i demencji starczej i w związku z tym nie jest w stanie opiekować się chorą żoną. Jednakże A. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium uznało zatem, iż z uwagi na wystąpienie w niniejszej sprawie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, nie jest możliwe uwzględnienie wniosku S. C. Jednocześnie Kolegium poinformowało, że opisany przez odwołującą się stan zdrowia jej ojca, wymaga oceny lekarskiej i stwierdzenia, czy nie istnieje możliwość ubiegania się o orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności dla A. P. Wówczas, zdaniem Kolegium, przy spełnieniu pozostałych przesłanek z art. 17 omawianej ustawy, nie można wykluczyć uprawnienia odwołującej się do świadczenia określonego tym przepisem – po złożeniu kolejnego wniosku wraz z wymaganymi dokumentami. Pismem z dnia 7 maja 2012r. S. C. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca podtrzymała swój wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad B. P., uzasadniając go sytuacją materialną oraz złym stanem zdrowia jej matki. Równocześnie skarżąca przyznała, że jej ojciec – A. P. – faktycznie nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jednak obecnie podjęli działania zmierzające do uzyskania takiego orzeczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012, poz. 270, zwana dalej ppsa), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania Na podstawie powyższych kryteriów należy stwierdzić, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do konieczności rozstrzygnięcia, czy fakt pozostawania przez matkę skarżącej w związku małżeńskim, w sytuacji gdy małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką, wykluczającą podjęcie zatrudnienia. W ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Odnosząc treść tego przepisu do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taką wykładnię tego przepisu potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 (Dz. U. Nr 138, poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456). Ta nowelizacja nie zmieniła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, jednakże trafnie zwraca się uwagę w orzecznictwie, że ograniczenie się do literalnej wykładni tego przepisu, prowadzące do uniemożliwienia skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, niweczyłoby skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 września 2012r., sygn. akt IV SA/Po 512/12; także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/GI 92/11). Także po kolejnej nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadziłoby do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wykładnia przyjęta przez organy w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem, sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być zatem przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2012 r. III SA/Kr 328/12; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 maja 2012r. IV SA/Po 255/12). Opierając się na takim sposobie odczytywania treści tego przepisu, w niniejszej sprawie organy wysunęły wniosek, że nie tylko współmałżonek B. P. nie mógłby uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także żadna inna osoba spośród członków rodziny B. P. takich uprawnień nie może uzyskać. Taka wykładnia omawianego przepisu nie może zostać zaaprobowana w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz podstawowych wartości konstytucyjnych, w tym zwłaszcza wymienionych w art. 18 Konstytucji RP: małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa. Byłaby ona sprzeczna z podstawowymi zasadami naszego porządku prawnego, akcentowanymi w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. zwłaszcza wyrok TK z 18.07.2008r., P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz.107 i postanowienie TK z 1.06.2010r.,P 38/09, OTK-A 2010, nr 5, poz.53). Dokonując wykładni art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej, przed jego wykładnią językową. Dlatego również w aktualnym stanie prawnym organy winny stosować prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu. Należy zatem odczytać treść art. 17 ust.5 pkt.2 lit.a cytowanej ustawy w ten sposób, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art.128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia w przypadku zawarcia przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego z tego powodu, że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli jest w stanie sprawować opiekę i zrezygnuje z pracy zarobkowej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2009r., II SA/Gd 319/09). W niniejszej sprawie jednak A. P. - współmałżonek B. P., ze względu na swój stan zdrowia, nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. W świetle zatem prokonstytucyjnej wykładni art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd stwierdza, że organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie wadliwie przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim B. P. jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jej córce w celu opieki nad nią, w sytuacji gdy współmałżonek A. P. nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. A zatem okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art.17 ust.5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje zastosowania, gdy z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne występuje zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego członek rodziny osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2010r., VIII SA/Wa 671/09, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r. II SA/Ol 456/11), a małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie tej opieki sprawować. Z tego powodu, w ocenie Sądu, obie decyzje wydane w sprawie naruszają prawo materialne – art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art.18, art.67 ust.1 i art.71 ust.1 Konstytucji RP, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego też przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej, organy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej wyżej wykładni art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pozostałych przesłanek art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.