III SA/Kr 84/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku stowarzyszenia A w K o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi stowarzyszenia A w K na rozstrzygnięcie Urzędu Marszałkowskiego Województwa z dnia 29 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia protestu postanawia: oddalić wniosek. W złożonym na urzędowym formularzu "PPPr" wniosku o przyznanie prawa pomocy stowarzyszenie A domagało się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wysokość kapitału zakładowego określiło na 0 zł, wartość środków trwałych oszacowało na 0 zł, a wysokość zysku za ostatni rok oceniło na 6.056,67 zł. Ujawniło jeden rachunek bankowy w Banku [...] S.A. wskazując, że znajduje się tam kwota 97,55 zł. Uzasadniając swoje starania podniosło, że jest organizacją społeczną, prowadzącą statutowo działalność oświatową, posiada status organizacji pożytku publicznego. Zaakcentowało, że choć skupia osoby prowadzące działalność dydaktyczną to jednak nie posiada w swoich zasobach kwalifikowanych prawników. W swojej ocenie stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść żadnej opłaty gdyż cele organizacji non-profit nie przewidują tego typu wydatków a majątek stowarzyszenia jest zerowy. Z dalszych wyjaśnień stowarzyszenia wynika, że wykazany zysk pochodzi z niezapłaconych faktur a działalność administracyjną finansuje jedynie ze składek członkowskich. Wobec faktu, ze do wniosku stowarzyszenie dołączyło tylko kopię odpisu z KRS wezwano więc je o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie wskazywanych dokumentów źródłowych. W odpowiedzi stowarzyszenie wyjaśniło, że aktualnie liczy 15 członków zwyczajnych, 6 honorowych oraz 6 partnerów (osoby prawne) przy czym stosownie do podjętej w tym względzie przez Zarząd uchwały z dnia 15 listopada 2008 r. praktykuje "liberalne" podejście do kwestii opłacania składek. Nikt z zarządu nie pobiera wynagrodzeń ani diet a wszyscy członkowie świadczą pracę na rzecz działań statutowych bez wynagrodzenia. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku co wynika z zestawienia analityki ksiąg rachunkowych za cały 2010 r. Aktualnie w kasie i na rachunku bankowym stowarzyszenia znajduje się łącznie 149,79 zł. Przychody stanowią wyłącznie składki członkowskie, które pokrywają tylko niezbędne wydatki na materiały piśmiennicze i media. Dołączyło kopię statutu, uchwały dotyczącej aktualnej wysokości składek członkowskich, wyciągi z ujawnionego rachunku bankowego obejmującego historię przeprowadzonych na nim operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, kopię bilansu za rok 2009, zestawienie raportów kasowych za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. oraz zestawienie obrotów i sald kont analitycznych jako podstawę do sporządzenia bilansu za 2010 r. Mając na uwadze powyższe zważyć należało, co następuje: Z uwagi na fakt, że w swoim wniosku stowarzyszenie akcentuje status organizacji pożytku publicznego i podnosi, że cele organizacji non-profit nie przewidują wydatków na koszty postępowania więc już na wstępie wyjaśnienia wymagają dwie podstawowe kwestie. Po pierwsze choć przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536) stanowi, że organizacji pożytku publicznego, w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego przysługuje zwolnienie od opłat sądowych to jednak zauważyć trzeba, że tylko na zasadach określonych w przepisach odrębnych. Ze zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, organizacje pożytku publicznego korzystają więc w sprawach cywilnych (art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.). Natomiast ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., wśród podmiotów, które są zwolnione z mocy ustawy od ponoszenia kosztów sądowych (art. 239), nie wymienia organizacji pożytku publicznego. Wprawdzie w art. 240 ppsa znajduje się delegacja, upoważniająca Radę Ministrów do udzielenia organizacjom społecznym zwolnienia od wpisu, jednakże do tej pory nie zostało wydane przedmiotowe rozporządzenie. Nie ma zatem przepisów odrębnych, które regulowałyby zasady zwalniania organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. Po drugie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów postępowania sądowego i stosownie do art. 214 § 1ppsa, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Prawo pomocy jest zaś wyjątkiem od tej zasady i zastosowanie tej instytucji ogranicza się do szczególnie uzasadnionych przypadków. Stanowisko to w odniesieniu do podmiotów takich jak wnioskodawca potwierdził zresztą Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając w jednym ze swoich orzeczeń, że fakt iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z 6 czerwca 2006 r. sygn. akt II OZ 588/06, niepublikowane). Strona skarżąca inicjująca postępowanie sądowe powinna zatem przewidzieć możliwość ponoszenia związanych z tym kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2007 r. sygn. akt II OZ 1090/07, postanowienie NSA z 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08, opublikowane w internetowej bazie orzeczeń NSA). W konsekwencji tego co zostało powiedziane stowarzyszenie A może czynić starania o przyznanie prawa pomocy ale wyłącznie na zasadach ogólnych tj. określonych w art. 246 §2 ppsa. Ponieważ w niniejszej sprawie stowarzyszenie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym więc przypomnieć trzeba że osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postepowania (pkt. 1), ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Wskazując na powyższe zwrócenia uwagi wymaga zaś rzecz następująca. Po pierwsze wysokość wpisu stałego od skargi przewidywanego w oparciu o §2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz.U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) na 200 zł nie przekracza wysokości zysku wykazanego przez stowarzyszenie w rubryce 6 formularza PPPr. Kwestia skuteczności dochodzenia tych roszczeń i egzekwowania należności jest natomiast wewnętrzną sprawą organizacji i nie może oznaczać automatycznego przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. Po drugie argumentacja stowarzyszenia, że nie posiada wystarczających środków pieniężnych bo przyjęło liberalną politykę w kwestii opłacania składek członkowskich jest nieporozumieniem i nie może samo przez się stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy. Tym bardziej, że takie zaniechane stoi w sprzeczności z § 33 ust. 2 Statutu stanowiącego podstawę działania tego stowarzyszenia gdzie przewidziano, że składki członkowskie powinny być wpłacane przez członków regularnie. Powątpiewać przy tym należy w skuteczność uchwały zarządu na którą powołuje się wnioskodawca. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że zmiana zasad opłacania składek przez członków stowarzyszenia ingeruje bezpośrednio w treść Statutu a do zmiany tego władne jest wyłącznie Walne Zgromadzenie większością 2/3 głosów przy obecności co najmniej połowy członków uprawnionych do głosowania (vide: §36 ust. 1 Statutu). Skoro zaś stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych to nie może skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego i ustanowienie na rzecz stowarzyszenia pełnomocnika opłacanego przez Skarb Państwa w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed Sądem, nie jest uzasadnione. Okoliczności sprawy wskazują bowiem, że nie można uznać, że wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Tylko zaś w takim przypadku złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwałby na uwzględnienie. Mając powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).