III SA/Kr 959/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. A. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Firma A na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 29 kwietnia 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] 2016 r.(nr [...]) oddala skargę Uzasadnienie: Decyzją z dnia [...] 2016 r. ([...]) Naczelnik Urzędu Celnego określił kwotę długu celnego, podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu (typ-A00) w wysokości 3.328,00 zł. z tytułu importu towaru zgłoszonego w dniu [...] 2011 r. do procedury celnej dopuszczenia do obrotu wg SAD OGL [...] i powiadomił o retrospektywnym zaksięgowaniu w/w kwoty długu celnego. Pismem z dnia 10 marca 2016 r. (data wpływu do organu 14 marca 2016 r.) adwokat D. W. zwrócił do Naczelnika Urzędu Celnego decyzje tego organu z dnia [...] 2016 r. o numerach [...] od [...] do [...]) oraz [...] od [...] do [...] oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w sprawie o numerze: [...] z dnia [...] 2016 r., doręczone mu 8 marca 2016 r. W piśmie tym wskazał, że dnia 23 lutego 2016 r. R. A. wypowiedział mu pełnomocnictwo ze skutkiem natychmiastowym m. in. w sprawach o nr: [...] od [...] do [...], [...] od [...] do [...] oraz [...] o czym organ podatkowy został poinformowany pismem z dnia 23 lutego 2016 r. Pismem z dnia 23 marca 2016 r. (data stempla pocztowego) R. A. złożył wniosek o uchylenie wymienionej na wstępie decyzji i umorzenie postępowania oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wskazując, że do uchybienia terminowi doszło bez jego winy. Wyjaśnił, że w okresie od dnia 9 do 22 marca 2016 r. był niezdolny do pracy na dowód czego przedłożył zaświadczenie lekarskiego z dnia 8 marca 2016 r. wystawione przez lekarza psychiatrę. Podał, że dnia 23 lutego 2016 r. z powodów natury finansowej wypowiedział pełnomocnictwo w ww. sprawach dotychczasowemu pełnomocnikowi i sprawami tymi zajmuje się osobiście. Decyzje te zostały doręczone dotychczasowemu pełnomocnikowi w dniu 8 marca 2016 r., kiedy to objawy chorobowe nasiliły się do tego stopnia, że zmuszony był udać się do psychiatry, który stwierdził jego niezdolność do pracy. Dodał, że przedmiot postępowań jest na tyle skomplikowany, że osobiste zajmowanie się nim wymaga pełnej sprawności umysłowej. Tymczasem odwołujący się w okresie od 9 do 22 marca 2016 r. przyjmował silne leki psychotropowe, co uniemożliwiało mu podejmowanie jakichkolwiek czynności wymagających skupienia, w tym sporządzenia przedmiotowego wniosku. Nawet poinformowany o doręczeniu owych decyzji nie był w stanie w jakikolwiek sposób się do nich ustosunkować. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. ([...]) Dyrektor Izby Celnej na podstawie art. 216, 217, 218, 219, 223 §1 i 2 i art.. 228 §1 pkt 2 ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2015 r., poz. 858 ze zm.) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez R. A. Organ odwoławczy podał, co następuje: Decyzja z dnia [...] 2016 r. została skutecznie doręczona osobie umocowanej przed upływem 5 lat od dokonania zgłoszenia celnego. Osobą tą, działającą na mocy pełnomocnictwa udzielonego przez R. A. w dniu 22 czerwca 2015 r. był adwokat D. W. Wypowiedzenia pełnomocnictwa przez R. A. ww. adwokatowi nastąpiło w dniu 23 lutego 2016 r., wówczas też zawiadomiono o tym organ. Tak więc wypowiedzenie pełnomocnictwa odniosło skutek prawny w stosunku do organu celnego z chwilą zawiadomienia go o tym (por. art. 138 i §2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 Prawa celnego). Natomiast wypowiedzenie pełnomocnictwa z dnia 22 czerwca 2015 r. nastąpiło już po podjęciu czynności doręczenia decyzji. Organ I instancji w momencie ekspedycji pisma prawidłowo ustalił adres pod którym doręczenie było dokonywane. Ustalenie, czy doręczenie powinno nastąpić na adres pełnomocnika, w tym to czy pełnomocnik jest prawidłowo umocowany do działania za stronę nastąpiło prawidłowo w dacie nadania pisma. Prawidłowo więc zastosowano zasadę z art. 145 §2 Ordynacji podatkowej dotyczącą doręczeń. Oznacza to, że dokonując w dniu 15 lutego 2016 r. ekspedycji decyzji na adres pełnomocnika, organ celny działał prawidłowo. Późniejsze poinformowanie organu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa nie pozbawiło dokonanych czynności skuteczności. Zawiadomienie organu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa wywołuje bowiem skutek jedynie do czynności procesowych podejmowanych od tego dnia. Odwołanie pełnomocnictwa w trakcie okresu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej nie może wpływać na prawidłowość dokonanego doręczenia, skoro korespondencja w chwili jej nadania została prawidłowo skierowana do umocowanego na dzień wysyłki pełnomocnika, na wskazany przez niego adres. W takiej sytuacji na pełnomocniku spoczywał obowiązek poinformowania mocodawcy o podjętych przez siebie czynnościach po odwołaniu pełnomocnictwa, w tym zwłaszcza o odebraniu skierowanej do niego przesyłki (por. II FSK 1614/10). Wobec faktu prawidłowego i skutecznego doręczenia w dniu 8 marca 2016 r. decyzji organu I instancji, zgodnie z art. 12 §2 i 5 ordynacji podatkowej termin 14 dniowy do złożenia odwołania upłynął w dniu 22 marca 2016 r. Oznacza to, że nadanie odwołania dnia 23 marca 2016 r. zostało dokonane po upływie terminu do jego złożenia. Wskazać również należy, że z pisma z dnia 23 marca 2016 r. jednoznacznie wynika, że strona postępowania domagała się zbadania decyzji w trybie odwoławczym. Pismo to należało potraktować jako odwołanie, co prawda wniesione po terminie, ale z jednoczesnym wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wobec powyższego orzeczono na podstawie art. 228 §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Na powyższe rozstrzygnięcie R. A. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o jego uchylenie. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 162 §1 Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie i nieprzywrócenie terminu do wniesienia odwołania pomimo, że skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "ppsa". Natomiast w myśl art. 135 ppsa – orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ww. ustawy. Przedmiotem kontroli tut. Sądu było postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] 2016 r. ([...]). Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że zgodnie z art. 223 § 1 ordynacji podatkowej (w skrócie o.p.) odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Jeżeli jednak ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie (145 §2 o.p.). Wskazane powyższej przepisy znalazły zastosowanie w sprawie z uwagi na odesłanie zawarte w przepisie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2015 r., poz. 858 ze zm.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz literaturze przedmiotu nie budzi wątpliwości, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu na podstawie przepisu art. 228 § 1 pkt 2 o.p., (organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania). "Powyższe nie jest zależne od swobodnego uznania organu lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej" (por. II FSK 372/09, I SA/Łd 692/15 oraz B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2015, Wrocław 2015, str.1038). O zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania decyduje to, czy według stanu na moment podjęcia postanowienia ziściły się przesłanki do jego wydania na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p. Sednem sprawy, w której organ odwoławczy stwierdza uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, jest więc ustalenie, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji oraz ustalenie, kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji. To te właśnie determinanty są kluczowe z punktu widzenia zdiagnozowania stanu dochowania lub niedochowania 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej. (por. SA/Bk 271/03, II FSK 563/07, II OSK 9/09). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że R. A. udzielił w dniu 22 czerwca 2015 r. pełnomocnictwa adwokatowi D. W. do zastępstwa w sprawie przed Naczelnikiem Urzędu Celnego, dlatego decyzja z dnia [...] 2016 r. została wysłana w tym samym dniu na adres pełnomocnika D. W. W związku z niemożnością doręczenia decyzji, pismo zostało w dniu 22 lutego 2016 r. złożone na okres 14 dni w placówce pocztowej In Post S.A. Ostatecznie pismo zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego – adw. D. W. w dniu 8 marca 2016 r. Z akt sprawy wynika nadto, że w dniu 23 lutego 2016 r. w Urzędzie Celnym złożono informację o wypowiedzeniu przez R. A. pełnomocnictwa D. W. ze skutkiem natychmiastowym. Powołując się na tą okoliczność, przy piśmie z dnia 10 marca 2016 r. adw. D. W. zwrócił Naczelnikowi Urzędu Celnego decyzję z dnia [...] 2016 r. podnosząc, że nie jest osobą upoważnioną do działania w przedmiotowej sprawie. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest więc to, czy skuteczne prawnie może być doręczenie skarżonej decyzji adwokatowi, który przestał być już pełnomocnikiem strony, w sytuacji, gdy o fakcie tym organ został zawiadomiony po wyekspediowaniu przesyłki zawierającej tą decyzję, a także to czy na takim pełnomocniku ciąży wywodzony z przepisów prawa cywilnego obowiązek działania na rzecz strony jeszcze przez okres dwóch tygodni po wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w orzeczeniu z dnia 28 sierpnia 2013 r. (I FSK 1231/13) "ustalenie, czy doręczenie powinno nastąpić na adres pełnomocnika, w tym to, czy pełnomocnik ten jest prawidłowo umocowany do działania za stronę musi nastąpić w dacie nadania pisma". Skoro więc na dzień 15 lutego 2016 r. adw. D. W. był pełnomocnikiem skarżącego, organ nadając przesyłkę zawierającą skarżoną decyzję miał podstawy do przyjęcia, że w sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 145 §2 o.p., wedle którego pisma doręcza się pełnomocnikowi, jeśli strona takowego ustanowiła. Co więcej, w wyroku z dnia 3 listopada 2011 r. (II FSK 2586/10) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym "stan wiedzy organu o istnieniu pełnomocnictwa powinien zostać oceniony na dzień dokonania konkretnej czynności, w tym wypadku nadania przesyłki na adres ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Nadanie przesyłki w sposób prawidłowy na wskazany adres wiąże się również z oceną skuteczności jej doręczenia". Natomiast zawiadomienie organu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa (w niniejszej sprawie w dniu 23 lutego 2016 r.) skutkuje tym, że od tego dnia organ obowiązany jest dokonywać czynność wobec strony osobiście lub wobec nowego pełnomocnika, o ile strona takiego ustanowiła. Sąd podziela również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym uwzględnienie okoliczności w postaci cofnięcia pełnomocnictwa w toku oceny skuteczności doręczenia (tj. poinformowania o takim cofnięciu po wysłaniu decyzji) prowadziłoby praktycznie do braku możliwości skutecznego doręczenia decyzji przez organ podatkowy. W takiej sytuacji skuteczne mogą okazać się bowiem celowe manipulacje przez stronę adresami do doręczeń dokonywane właśnie dla uniknięcia wywołującego skutki prawne doręczenia (por. II FSK 1614/10). Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie organ prawidłowo przyjął, że doręczenie decyzji nastąpiło zgodnie z przepisami prawa, umocowanemu na dzień ekspedycji pisma pełnomocnikowi D. W., w dniu 8 marca 2016 r. Skoro bowiem dnia 15 lutego (data wysyłki decyzji) adwokat D. W. był pełnomocnikiem skarżącego, organ nadając przesyłkę zawierającą skarżoną decyzję, miał podstawy do zastosowania art. 145 § 2 ordynacji podatkowej. Skoro zaś decyzja została doręczona dnia 8 marca 2016 r., od tego dnia należało liczyć termin do złożenia odwołania od decyzji. Termin ten upłynął więc dniu 22 marca 2016 r., zatem odwołanie złożone w dniu 23 marca 2016 r. wniesiono po terminie. Choć na marginesie, jednak wskazać należy, że w sprawie zastosowanie znajdzie przepis art. 94 §2 zd. 2 kpc, w zw. z art. 137 §4 o.p., zgodnie z którym każdy inny pełnomocnik (a więc taki, któremu mocodawca wypowiedział pełnomocnictwo) powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez okres dwóch tygodni, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych. Przy czym dla stwierdzenia możliwości zastosowania tego przepisu nie ma znaczenia to, że w dokumencie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa zawarto zdanie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa ze skutkiem natychmiastowym. Klauzula taka ma znaczenie bowiem w sytuacji określonej w art. 94 §2 zd. 1 kpc, gdy to adwokat lub radca prawny wypowiada pełnomocnictwo, a nie mocodawca. W wypadku, gdy to mocodawca cofa umocowanie, przesłanką aktywującą obowiązek działania przez byłego pełnomocnika jest konieczność uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych (por. I FSK 1231/13). Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie stwierdził naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu str. 145 § 1 lit. a) i c) ppsa. Także uzasadnienie ww. rozstrzygnięcia odpowiada prawu. Z powyższych przyczyn skarga na podstawie art. 151 ppsa została oddalona.