I SA/Łd 103/17

Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział I - Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] Nr [...] [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2012 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia w następnych okresach rozliczeniowych za poszczególne kwartały 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 103/17 Uzasadnienie W związku ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2012 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia w następnych okresach rozliczeniowych za poszczególne kwartały 2012 r. M. B. wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką. Wnioskodawca oświadczył, że tytułem wynagrodzenia za pracę otrzymuje 1950 zł brutto, a żona prowadzi działalność gospodarczą. Skarżący nie zadeklarował posiadania żadnego wartościowego majątku, wskazując, że wraz z rodziną zamieszkuje u teściów. Wskazując na kwoty wydatków skarżący podał: opłaty za media 100 zł, wydatki bieżące 6000 zł, czynsz 550 zł, przedszkole dziecka 200 zł. Strona oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, ani doradcą podatkowym. W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 10 marca 2017 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów, w tym o osiąganych przez żonę przychodach z działalności gospodarczej, wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę za ostatnie 3 miesiące, kopii zeznań podatkowych małżonków za rok 2016, zaświadczenia o wysokości dochodu netto osiąganego ze stosunku pracy za ostatnie 3 miesiące, udokumentowania kwoty wydatków w kwocie 6000 zł w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach, z którego wynika wysokość miesięcznego wynagrodzenia brutto – 2000 zł oraz kopię umowy majątkowej małżeńskiej. Ponadto oświadczył, że żona rozpoczęła działalność w listopadzie 2016 r. i nie osiągnęła jeszcze dochodów, a ze względu na rozdzielność majątkową odmówiła przekazania wyciągów bankowych i lokat bankowych. Rachunki bankowe strony są zajęte przez komorników. Strona podała, że zeznania podatkowe za rok 2016 nie zostały jeszcze złożone, a wydatki bieżące wynoszą 600 zł, a nie 6000 zł. Źródeł ich finansowania są dochody z umowy o pracę. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Wskazać należy, iż zasadą wynikającą z art. 199 ustawy p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. post. WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/2006). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (post. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na fakt, że informacje przedstawione przez skarżącego nie pozwalają na uznanie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżący oświadczył, że osiąga dochody z tytułu stosunku pracy w kwocie 1950 zł brutto, podczas gdy z zaświadczeniach o zatrudnieniu i zarobkach wynika kwota 2000 zł. Sama kwota bieżących wydatków wskazana została w wysokości 6000 zł, następnie sprostowana do 600 zł. Niemniej jednak strona wskazała na inne wydatki (czynsz, przedszkole, media), których łączna kwota wynosi 1450 zł, a więc dokładnie tyle, ile deklarowana kwota dochodu netto. Powyższe musiało budzić wątpliwości i skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych informacji, w tym nadesłania danych dotyczących sytuacji dochodowej i majątkowej żony. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył jednak, że żona z uwagi na rozdzielność majątkową odmówiła mu udostępnienia wyciągów z rachunków bankowych i lokat. W tym miejscu wyjaśnienia zatem wymaga, że fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje bez znaczenia na tle postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). W judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.). Reasumując należy wskazać, że z uwagi na brak możliwości oceny całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego Referendarz sądowy nie miał podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. E.J.