I SA/Łd 1145/11

Dnia 12 października 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 12 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej U. G. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...[ roku U. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku określającą skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.308 zł skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wskazała, iż jedyny posiadany przez nią majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 3,46 ha został zajęty przez urząd skarbowy w związku z toczącymi się wobec skarżącej postępowaniami podatkowymi. Działania organów podatkowych doprowadziły do likwidacji firmy skarżącej A, która stanowiła jej jedyne źródło utrzymania. Skarżąca pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z mężem. Jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura, która po potraceniu zajęć komorniczych wynosi 842 zł miesięcznie i wystarcza jedynie na zakup żywności, ubrań oraz leków. Wnioskodawczyni wskazała, iż zamieszkuje w domu stanowiącym własność jej dzieci dzięki ich życzliwości. Zarządzeniem z dnia [...] roku skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie odpisów zeznań podatkowych swojego oraz męża za rok 2010, wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych skarżącej oraz męża za ostatnie 2 miesiące, udokumentowanie wysokości otrzymywanego świadczenia emerytalnego, wskazanie źródła oraz wysokości miesięcznych dochodów męża skarżącej, wskazanie czy skarżąca ponosi koszty eksploatacyjne związane z zamieszkiwaniem u dzieci ewentualne udokumentowanie ich wysokości, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi, podatniczka przedstawiła wyciągi z jej rachunku bankowego, na który wpływa jej świadczenie emerytalne i brak jest na nim innych wpływów. Skarżąca nadesłała także kopię zeznania podatkowego za 2010 rok, z którego wynika, że jej jedynym źródłem dochodu było świadczenie emerytalne a jej dochód z tego tytułu wyniósł 15.437 zł. Jednocześnie skarżąca wskazała, że nie składa zeznania podatkowego męża bowiem wielkość jego dochodów pozostaje bez znaczenia dla oceny zasadności jej wniosku z uwagi na fakt zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej, której kopie przedstawiła. Z tych samych przyczyn bez znaczenia jest wielkość jego miesięcznych dochodów, których skarżąca również nie wskazała. Dodatkowo oświadczyła, iż nie ponosi wydatków eksploatacyjnych, oraz wskazała, że w sprawie o sygn. akt [...] otrzymała zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie jest zasadny. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od oceny referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Należy jeszcze podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. We wniosku o przyznanie prawa pomocy U. G. wskazała, że aktualnie jej jedynym źródłem utrzymania są dochody z emerytury w wysokości 842 zł netto miesięcznie. Działania organów skarbowych zmusiły ją do zlikwidowania prowadzonej działalności gospodarczej oraz pozbawiły całego majątku, który został zajęty. Na rachunek bankowy skarżącej wpływa jedynie dochód z jej emerytury. Wnioskodawczyni mieszka w domu będącym własnością jej dzieci nie ponosząc z tego tytułu żadnych opłat. Podatniczka nie udzieliła żadnych informacji dotyczących dochodów męża zasłaniając się zawartą w 2009 roku umową majątkową małżeńską. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uznać, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy wskazać, iż w sytuacji, w której oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącej okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych bądź wzbudza wątpliwości strona jest obowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe. Skarżąca nie wywiązał się z nałożonych na nią obowiązków w złożonym oświadczeniu nie wykazał w ogóle dochodów ani majątku męża zasłaniając się umową majątkową małżeńską, zaś w dodatkowym oświadczeniu wskazała jedynie, że nie ma wiedzy w tym zakresie, zaś z posiadanych przez nią informacji wynika, że mąż nie ma majątku i utrzymuje się z emerytury. W tej sytuacji brak jest możliwości przeprowadzenia całościowej oceny sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, iż obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do stosunków majątkowych małżonków nie zaś do ich wzajemnych obowiązków względem siebie. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoim majątkiem. Skarżąca błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jej męża z obowiązku pomocy finansowej, a jej samej uniemożliwia uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej męża.( por. postanowienie NSA z 17 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 39/10 , postanowienie NSA z 29 maja 2009 r, sygn. akt I FZ 145/09). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, które skarżąca w znacznej mierze ma zabezpieczone dzięki pomocy swoich dzieci. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoich orzeczeniach podkreślał, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności, a rozstrzygnięcie sądu w kwestii prawa pomocy zależne jest od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por. postanowienie NSA z dnia 30.04.2009 r. II OZ 379/09). To w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżąca jest osobą pozostającą w związku małżeńskim i stosownie do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji (art. 23, art.. 27, k.r.o.) także w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Skoro skarżąca twierdz, że potrzebuje pomocy państwa w zakresie realizacji swoich praw to koniecznym jest ocena czy pomoc jej męża jest wystarczająca dla pokrycia kosztów sądowych w przedmiotowym postępowaniu. Dopiero ustalenie, że ani samodzielnie, ani przy jego pomocy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania pozwalałaby rozstrzygnąć o możliwości pomocy z budżetu państwa. Odnosząc się zaś do wskazanego przez skarżącą postanowienia wydanego w sprawie [...], należy zauważyć, że przeciwnie do twierdzeń skarżącej w sprawie tej została zwolniona jedynie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, który wynosił 5.351 zł., a więc był kilkukrotnie wyższy od wpisu w przedmiotowej sprawie. Dodatkowo skarżąca w toku tamtego postępowania udzieliła wszystkich informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, także tych dotyczących jej męża, których jednak z uwagi na upływ czasu (ponad 16 miesięcy od wydania przywołanego przez skarżąca postanowienia) nie można potraktować jako znanych z urzędu. W tym miejscu wskazać należy, iż o ile nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postępowania skutkującą uchyleniem rozstrzygnięcia, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. (por. postanowienie NSA z 16 grudnia 2010r. sygn. akt II FZ 603/10, postanowienie NSA z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 390/10 ) Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. P.Z-C.