I SA/Łd 226/17

Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział I - Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] Nr [...] [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 oraz określenia wysokości odsetek za zwłokę od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 226/17 Uzasadnienie W związku ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 oraz określenia wysokości odsetek za zwłokę od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2014 r. Ł. K., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwojgiem dzieci. Wnioskodawca pozostawił wszystkie rubryki formularza zakreślone (brak danych), wskazując jedynie w rubryce ZOBOWIĄZANIA I STAŁE WYDATKI: raty leasingowe 1500 zł, kredyt 2500 zł, finansowane z kredytu. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że utracił możliwość zarobkowania, gdyż ma zablokowane rachunki bankowe i transakcje ze stałymi kontrahentami. Rok 2015 i 2016 zakończyły się dla skarżącego stratą, a wpłaty, które są dokonywane na rachunek bankowy pochodzą z przeterminowanych należności i nie są dochodem. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Wskazać należy, iż zasadą wynikającą z art. 199 ustawy p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. post. WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/2006). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (post. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na fakt, że złożone na urzędowym formularzu oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie zawiera żadnych informacji, które odnosiłyby się do sytuacji materialnej skarżącego. Zupełny brak przedstawienia swojej sytuacji majątkowej wydaje się być niezrozumiały i nie zasługuje na akceptację z kilku powodów: Po pierwsze, w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie wszystkich okoliczności, które wskazywałyby na trudną sytuację materialną osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy; Po drugie, skarżący jest reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, którego rolą jest poinformowanie o skutkach uchylania się od przedstawienia informacji o stanie majątkowym w kontekście przyznania prawa pomocy; Po trzecie, skarżący wielokrotnie występował ze skargą do sądów administracyjnych, w tym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, składając wnioski o przyznanie prawa pomocy i winien mieć świadomość, jaki zakres informacji powinien przedstawić oraz że formularz powinien być wypełniony w sposób rzetelny, a zawarte w nim informacje - wyczerpujący. W konsekwencji wobec faktu, że skarżący wielokrotnie już występował z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zasadnym stało się odstąpienie od wezwania strony skarżącej do uzupełnienia oświadczenia i nadesłania dodatkowych informacji i oparcie się na oświadczeniach i dokumentach, jakie znane są Referendarzowi sądowemu z urzędu, tj. złożonych w sprawach o sygn.. akt I SA/Łd 985/16, I SA/Łd 986/16, I SA/Łd 844/16 i I SA/Łd 36/17. I tak, wiadomym z urzędu jest, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Lokal, w którym zamieszkuje rodzina skarżącego, stanowi własność brata strony. Skarżący, jak podaje, nie osiąga żadnych dochodów oraz nie ponosi kosztów utrzymania lokalu. Natomiast jego zobowiązania z tytułu leasingu i kredytu są pokrywane z zaciągniętego kredytu w rachunku PKO BP w kwocie 50.000 zł. Ponadto oświadczył, że posiada zobowiązania zarówno z tytułu należności publicznoprawnych, jak i komercyjnych, powstałych wobec podmiotów prywatnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wskazał, że wobec jego majątku toczy się równolegle kilkanaście postępowań egzekucyjnych, podatkowych i sądowoadministracyjnych. Skarżący mimo wezwań we wcześniejszych sprawach nie podał jednak aktualnej kwoty zobowiązań wynikających z tego tytułu, wskazując jedynie ogólnie w złożonym sprzeciwie, że może być to nawet kwota kilku milionów złotych. Jednocześnie w okresie występowania z wnioskami o przyznanie prawa pomocy skarżący dokonywał wpłat gotówkowych we wpłatomacie w wysokości 4.000 zł (19.12.2016r) oraz w kwocie 4.100 zł (2.01.2017r.), tytułem zasilenia konta, co czyni zasadnym tezę, że skarżący posiada jednak dodatkowe źródło dochodu, mimo deklarowanego braku jego osiągania. Oświadczenie zawarte w rozpoznawanym wniosku, że są to kwoty uzyskane z tytułu "przeterminowanych należności", zatem nie stanowią przychodu nie jawi się ani jako wiarygodne, ani też nie uzasadnia przyjęcia, że dla oceny zdolności płatniczych strony liczy się kwalifikacja otrzymywanych środków z punktu widzenia ustaw podatkowych. Ponadto zarówno w złożonych dotychczas wnioskach o przyznanie prawa pomocy, jak i dodatkowych oświadczeniach o sytuacji majątkowej własnej oraz żony, mimo stosownych wezwań, podatnik nie przedstawił informacji dotyczących majątku małżonki, osiąganego przez nią dochodu oraz ewentualnie posiadanych przez nią kont bankowych. W konsekwencji uznać należy, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dokonał rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwia dokonanie pełnej oceny zdolności płatniczych skarżącego pod kątem poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Fakt ewentualnego pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje bez znaczenia na tle postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). W judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.). Reasumując należy wskazać, że z uwagi na zaniechanie skarżącego Referendarz sądowy nie miał podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. E.J.