I SA/Łd 624/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. H.G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości w kwocie 21.056,00 zł. Złożyła również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżąca wskazała, że jej dochód brutto stanowią emerytura w kwocie 831,15 zł oraz czynsz z tytułu wynajmu kawalerki w kwocie 600 zł, jest też właścicielem mieszkania przy ul. A 32/51 w S. – kawalerki, składającej się z jednego pokoju, kuchni i toalety w blokach. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż jej podstawowym źródłem utrzymania jest emerytura wynosząca od dnia 1 marca 2013r. 717,35 zł netto. Zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 203,50 zł, który otrzymuje z tytułu ukończenia 75 lat, został zajęty przez Urząd Skarbowy w S. Od marca 2013r. wynajęła swoje jedyne mieszkanie - kawalerkę na krótki okres czasu. Zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013r. Referendarz sądowy wezwał skarżącą w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do nadesłania wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, określenia kwoty miesięcznych kosztów utrzymania i wydatków na podstawowe opłaty eksploatacyjne oraz wyjaśnienia kwestii posiadania nieruchomości wskazanych w zaskarżonej decyzji, w szczególności w obrębie C. W odpowiedzi na to wezwanie w piśmie z dnia 2 sierpnia 2013r. skarżąca wskazała, że jej podstawowe wydatki takie jak czynsz, odzież wynoszą miesięcznie równowartość otrzymywanej emerytury. Z kwoty otrzymywanej z wynajmu ponosi wydatki na Urząd Skarbowy, wyżywienie i telefon. Skarżąca stwierdziła też, iż "kwestia nieruchomości należy do całokształtu procesu" i "nie ma wpływu" na jej "kondycję finansową co do uiszczenie opłaty sądowej". Do pisma tego skarżąca załączyła decyzję o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2013r., zawiadomienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skierowane do Urzędu Skarbowego w S. o wysokości świadczenia otrzymywanego przez skarżącą oraz tytuł wykonawczy dotyczący zobowiązania podatkowego, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podtrzymała argumentację przedstawioną we wniosku. Poza tym skarżąca stwierdziła, że nie posiada żadnych lokat oszczędnościowych. Na jej koncie utrzymuje się debet z miesiąca na miesiąc. Jest on zawsze na minusie. Z opłatą za mieszkanie za jeden miesiąc wstecz zalega od dawna. Jest osobą schorowaną i nie stać jej na dobre leki oraz godne życie. Do sprzeciwu skarżąca załączyła 3 wyciągi z rachunku bankowego za okres od 9 maja do 8 sierpnia 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Przepis art. 244 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), w zakresie częściowym natomiast – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny (pkt 2). Uregulowane we wskazanych przepisach prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania, dlatego przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., II OZ 26/10). Zawarty w przepisie art. 246 §1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Obowiązek ten ciąży na niej, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2004, str. 320). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07). Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., II CZ 104/84, Lex nr 8623). Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Oznacza to, iż wojewódzki sąd administracyjny nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone zarządzenie lub postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654). Wobec skutecznego złożenia przez skarżącą sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie Referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2013r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W składanych przez skarżącą wyjaśnieniach wskazuje ona, że uzyskiwane przez nią dochody z emerytury w kwocie 831,15 zł brutto (717,35 zł netto) oraz z najmu kawalerki, którą zamieszkuje, w kwocie 600 zł wystarczają jedynie na podstawowe potrzeby życiowe skarżącej oraz "Urząd Skarbowy", zalega ona z zapłatą czynszu za jeden miesiąc, a na jej koncie bankowym utrzymuje się debet z miesiąca na miesiąc, co ma świadczyć o tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Ze złożonych przez skarżącą dokumentów wynika jednak, że obroty na koncie skarżącej w okresach od 9 maja do 10 czerwca 2013r. oraz od 9 lipca do 8 sierpnia 2013r. wynosiły 1.426,14 zł, zaś saldo końcowe w tym ostatnim okresie było dodatnie i wynosiło 23,08 zł. Z akt sprawy wynika także, iż skarżąca nie tylko zbyła w dniu 14 lipca 2009r. nieruchomość przy ul. B 20 w S., której dotyczy postępowanie w niniejszej sprawie, lecz aktywnie dokonywała obrotu innymi nieruchomościami. I tak w dniu 14 sierpnia 2009r. skarżąca nabyła za kwotę 155.000,00 zł zabudowaną nieruchomość, oznaczoną jako działka 1134/1 o powierzchni 12 arów i 36 m2, położoną w obrębie C., jednostka ewidencyjna S. Na działce tej według oświadczeń stron umowy znajdował się budynek murowany, jednorodzinny w stanie surowym otwartym (akt notarialny Repertorium A nr [...]). Nieruchomość tę skarżąca w dniu 10 listopada 2009r. darowała córce E. Ł.(akt notarialny Repertorium A nr [...]). W dniu 7 września 2009r. skarżąca nabyła własność zabudowanej nieruchomości rolnej położonej we wsi Ż., gmina B. o obszarze 67 arów oznaczonej jako działka nr 110 za kwotę 160.000,00 zł (akt notarialny Repertorium A nr [...]). Nieruchomość ta została następnie podzielona na dwie działki nr 110/1 i 110/2 odpowiednio o powierzchni 38 arów 66 m2 i 30 arów 60 m2, które zostały sprzedane w dniach 28 maja i 3 sierpnia 2010r. łącznie za kwotę 130.000,00 zł (akty notarialne Repertorium A nr [...] i nr [...]). W dniu 7 października 2009r. skarżąca nabyła za kwotę 21.000,00 zł niezabudowaną nieruchomość rolną położoną we wsi C., gmina S. o powierzchni 6 arów, oznaczoną jako działka nr 1135 (akt notarialny Repertorium A nr [...]). W dniu 7 września 2010r. skarżąca nabyła własność niezabudowanej nieruchomości rolnej położonej we wsi C., gmina S. o obszarze 6 arów za kwotę 21.000 zł, oznaczonej jako działka nr 1136 (akt notarialny Repertorium A nr [...]). Nieruchomość tę wraz z działką nr 1135 skarżąca następnie sprzedała w dniu 2 marca 2012r. (akt notarialny Repertorium A nr [...]) za łącznie kwotę 25.000,00 zł, chociaż nabyła je wcześniej łącznie za kwotę 42.000 zł. Ta ostatnia transakcja miała zresztą miejsce w czasie, gdy już toczyło się postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie (postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego z dnia 16 lutego 2012r.). Jeżeli zatem w ogóle z ceny uzyskanej z tej transakcji skarżąca poczyniła jakieś wydatki, to powinna była uwzględnić także konieczność zabezpieczenia środków na prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia kwestii posiadania nieruchomości wskazanych w zaskarżonej decyzji, w szczególności nieruchomości w obrębie C. skarżąca w piśmie z dnia 2 sierpnia 2013r. stwierdziła natomiast jedynie, że "kwestia nieruchomości należy do całokształtu procesu" i "nie ma wpływu" na jej "kondycję finansową". Nie udzieliła jednak żadnych wyjaśnień w tej kwestii nawet w sprzeciwie od postanowienia z dnia 9 sierpnia 2013r. Postawa skarżącej, polegająca na wybiórczym podawaniu informacji przez nią skutkuje brakiem możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Trudno w tej sytuacji uznać, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, skoro nie wyjaśniła i nie udokumentowała istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową pomimo skierowania do niej stosownego wezwania. Należy także zauważyć, że na obecnym etapie postępowania przed sądem skarżącą obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 632,00 zł. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku poza tym jest sama okoliczność, że skarżąca jest właścicielem przynajmniej mieszkania wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy przy ul. A 32/51 w S., które wynajmuje. Z akt sprawy wynika bowiem, że jeszcze w dniu 1 września 2012r. skarżąca, jako właściciel, wynajęła M. B. na okres do dnia 31 sierpnia 2013r. z możliwością przedłużenia, mieszkanie o powierzchni 30 – 40 m2 znajdujące się w S. przy ul. D 9/5 za kwotę 500 zł miesięcznie (umowa najmu lokalu mieszkalnego z dnia 1 września 2012r.). To zaś pozwala uznać, że skarżąca zataiła prawdę o swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także piśmiennictwie prawniczym podkreśla się tymczasem, że sąd każdorazowo powinien cofnąć przyznanie prawa pomocy, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2010r., II FZ 104/10; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", LexisNexis Warszawa 2007, str. 271). Oznacza to, że skoro cofnięcie prawa pomocy może nastąpić w wypadku, gdy strona wprowadziła sąd w błąd, co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych, to tym bardziej prawo pomocy nie powinno zostać takiej stronie przyznane. Nadto zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, wobec niewykazania przez skarżącą spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, należało orzec jak w postanowieniu z mocy art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. AK.