I SA/Łd 714/17

Dnia 18 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 18 lipca 2017 roku w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] UNP:[...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do marca 2011 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. G. W., zaskarżył decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą zobowiązania w podatku VAT za miesiące od stycznia do marca 2011 r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W złożonym na urzędowym formularz PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że wspólnie z żoną oraz córką prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza wnioskodawcy z której dochód zadeklarował na poziomie 1 699 zł, jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 3 006 zł oraz działalność gospodarcza prowadzona przez jego żonę, która nie przynosi dochodu. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni ok. 392 m2, obciążonego dwiema hipotekami na kwotę 308 284 zł i 649 518 zł. Posiada także w użytkowaniu wieczystym grunty pod działalność gospodarcza o powierzchni 1 340 m2, które również są obciążone hipotecznie na kwoty 712 113 zł, 146 680 zł i 284 820 zł. Posiada wierzytelności od kontrahentów, które przeznacza na uregulowanie należności wynikających z faktur wystawionych przez dostawców towarów. Żona wnioskodawcy posiada nieruchomość o powierzchni 22a oraz samochody Jeep Commander i Mercedes R-Class. Wnioskodawca oświadczył, że ciążą na nim następujące zobowiązania i wydatki: 1) alimenty – 1 000 zł, 2) 2 000 zł wydatki mieszkaniowe i media, 3) 2 000 zł żywność, edukacja i leczenie, 4) raty kredytowe w łącznej wysokości 13 338 zł, 5) raty leasingowe w łącznej wysokości 7 205 zł. Spłaca ratalnie zaległości podatkowe za lata 2009 i 2010, a łączna wysokość rat to 3 000 zł miesięcznie. Z akt sprawy ze skargi wnioskodawcy, dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2011 (sygn. akt I SA/Łd 543/17) wynika ponadto, że za rok 2016 z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął on przychody w wysokości 9 498 124 zł, poniósł koszty w wysokości 9 477 728 zł, osiągając dochód w wysokości 20 396 zł. Wnioskodawca złożył także rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2016 r., z którego wynika, że z prowadzonej działalności osiągnął zysk w wysokości 129 008 zł. Na wezwanie referendarza sądowego wystosowane w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 543/17 wnioskodawca nadesłał kolejne zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r w którym wykazane zostały wyższe koszty uzyskania przychodu 9 479 423 zł mniejszy dochód (18 701 zł), przy czym z żadnego z przedstawionych zeznań nie wynika, że stanowi korektę wcześniejszego. Brak też dokumentów potwierdzających złożenie zeznań podatkowych tej treści w urzędzie skarbowym. Z nadesłanego PIT-36L za 2015 rok wynika, że skarżący osiągnął przychód z działalności gospodarczej w wysokości 10 477 173 zł, poniósł jej koszty w wysokości 10 508 991 zł i odnotował stratę w wysokości 31 818 zł. W roku tym z innych źródeł skarżący uzyskał dochód w wysokości 801 zł. Żona wnioskodawcy w 2015 roku uzyskała dochód z innych źródeł w wysokości 4 383 zł, zaś w 2016 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości 1 110 zł, poniosła koszty w wysokości 8 156 zł, co w efekcie dało stratę w kwocie 7 046 zł oraz uzyskała dochód z innych źródeł w wysokości 2 901 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 za miesiące od lutego do maja 2017 r. wynika, że w bieżącym roku miesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzonej działalności wahają się w granicach 1 199 577 zł do 1 588 612 zł. W każdym z tych miesięcy wnioskodawca nabywał towar o wartości przekraczającej 400 000 zł netto. Udokumentowane przez stronę miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego zamykają się kwotą ok. 970 zł (opłata za energię elektryczną, cieplną oraz wodę i ścieki). Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od 1 kwietnia do 1 czerwca br. wynika, że saldo początkowe wynosiło 1 221 zł, suma obciążeń rachunku w tym okresie wyniosła 849 745 zł suma uznań 853 180 zł zaś saldo końcowe 3 425 zł. W maju br. suma uznań na innym rachunku wnioskodawcy przekroczyła 51 700 zł, z kwoty tej wypłaty wnioskodawcy w gotówce wynosiły ok. 37 400 zł. Dodatkowo 7 900 zł skarżący przeksięgował. Na kolejny rachunek skarżący dokonał wpłat i wypłat na kwotę ok. 2 900 zł w okresie ostatnich dwóch miesięcy. Czwarty rachunek jest przez wnioskodawcę wykorzystywany jedynie do spłaty kredytu. Skarżący nadesłał także wyciąg z rachunku bankowego swojej żony na którym suma uznań w okresie dwóch miesięcy wyniosła 43 972 zł zaś suma obciążeń 43 919 zł. Referendarz sądowy, postanowieniem z 18 lipca 2017 r., na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi, który wynosi 2 000 zł. W uzasadnieniu wskazał, że uwzględniając wysokość wpisu od przedmiotowej skargi skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Wnioskodawca od kilku lat prowadzi z sukcesem działalność gospodarczą, a obroty z niej na poziomie 9 000 000 - 10 000.000 zł rocznie wskazują, że jest on w stanie część środków pieniężnych, przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów obecnego procesu. Nadto przepływy gotówkowe na rachunkach bankowych posiadanych przez wnioskodawcę potwierdzają że jest on w stanie wygospodarować kwotę niebiednych kosztów sądowych. Poza tym wnioskodawca co miesiąc reguluje swoje zobowiązania prywatnoprawne z tytułu posiadanych kredytów w łącznej wysokości kilkukrotnie przewyższającej wysokość wpisu od skargi. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zarzucił: 1. ustalenie stanu faktycznego niezgodnie z rzeczywistością i przyjęcie, że skarżący składał w sprawie dodatkowe dokumenty pomimo, że skarżący ani nie został wezwany do przedstawienia dodatkowych dokumentów ani nie złożył ich (w tym wyciągów z rachunków bankowych) z własnej inicjatywy, co skutkowało błędnym ustaleniem sytuacji majątkowej skarżącego, przy jednoczesnym zaniechaniu wezwania skarżącego do przedstawienia dokumentów w oparciu o art. 255 p.p.s.a., 2. naruszenie art. 244 § 1, w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię powyższych przepisów, co skutkowało: - błędnym uznaniem, że obrót z prowadzonej od kilku lat działalności gospodarczej (oscylujący w granicach 9 000 000 – 10 000 000 zł rocznie) może być rozumiany jako rzeczywisty dochód uzasadniający możliwość pokrycia przez skarżącego kosztów postępowania, w sytuacji gdy skarżący w rzeczywistości ponosi wysokie koszty działalności i odnotowuje straty (co wynika z PIT-36 za rok 2015), reguluje bieżące zobowiązania (w tym opłaca raty leasingowe samochodów i przyczep ciężarowych, których uregulowanie jest konieczne do prowadzenia działalności gospodarczej), spłaca zaciągnięte kredyty, co miesiąc w ratach spłaca zobowiązania podatkowe za lata 2009 i 2010; - błędnym uznaniem, że w obecnej sytuacji finansowej skarżącego, jest w stanie przeznaczyć część środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania, w sytuacji gdy z uwagi na wysokie koszty jej prowadzenia (które wygenerowały stratę w 2015 roku, przekładającą się też na bieżące prowadzenie przez niego działalności), skarżący zmuszony jest pokrywać bieżące zobowiązania (w tym opłacać raty leasingowe samochodów i przyczep ciężarowych), regulować zobowiązania podatkowe za lata 2009 i 2010; - błędnym uznaniem, że skarżący nie może skorzystać z prawa pomocy, z uwagi, że rzekomo posiada źródło utrzymania w postaci dobrze prosperującej działalności gospodarczej z pominięciem, że skarżący będąc jedyną osobą utrzymującą rodzinę, regulującą szereg zobowiązań bieżących zobowiązań nie może uiścić opłaty od wpisu od skargi bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny; - błędnym uznaniem, że z prawa pomocy może wyłącznie skorzystać osoba, bezrobotna, samotna, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawiona (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na pokrycie tych kosztów w sytuacji gdy wskazane przesłanki, nie odpowiadają przesłankom przyznania prawa pomocy, wskazanym przez ustawodawcę; - błędnym uznaniem, że wysokie wpływy na rachunki skarżącego mogą być przeznaczone na uiszczenie wpisu od skargi podczas gdy wpływy te przeznaczane są na pokrycie bieżących zobowiązań związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą; - błędnym uznaniem, że skarżący przedkłada swoje cywilnoprawne zobowiązania nad zobowiązania publicznoprawne, pomimo, że skarżący pokrywa swoje zobowiązania publicznoprawne tj. uiszczane są przez skarżącego zobowiązania podatkowe za lata 2009 i 2010. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Ponadto należy wskazać, iż dokumentację którą kwestionuje skarżący nadesłał on na wezwanie referendarza w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 543/17 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 rok, zatem analogiczne wezwanie w niniejszej sprawie nie było konieczne, a nadesłane dokumenty mogły zostać z urzędu poddane ocenie w niniejszym postępowaniu. Z całokształtu nadesłanej przez skarżącego dokumentacji wynika, że wspólnie z żoną oraz córką prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza wnioskodawcy (dochód zadeklarowany na poziomie 1 699 zł), jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 3 006 zł oraz działalność gospodarcza prowadzona przez jego żonę (która wedle deklaracji nie przynosi dochodu). Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni ok. 392 m2, obciążonego dwiema hipotekami na kwotę łączną 957 082 zł. Posiada także w użytkowaniu wieczystym grunty pod działalność gospodarcza o powierzchni 1 340 m2, które również są obciążone hipotecznie na łączną kwotę 1 143 633 zł. Żona wnioskodawcy posiada nieruchomość o powierzchni 22a oraz samochody Jeep Commander i Mercedes R-Class. Na wnioskodawcy ciążą zobowiązania w postaci alimentów, wydatków mieszkaniowych, zakupu żywności, edukacji i leczenia, rat kredytowych (w łącznej wysokości 13 338 zł), rat leasingowych (w łącznej wysokości 7 205 zł). Poza tym spłaca ratalnie zaległości podatkowe za lata 2009 i 2010 (łączna wysokość rat to 3 000 zł miesięcznie). Za lata 2015 - 2016 z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychody oscylujące w granicach 9 – 10 mln złotych, a z nadesłanych deklaracji VAT-7 za miesiące od lutego do maja 2017 r. wynika, że w bieżącym roku miesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzonej działalności wahają się w granicach 1 199 577 zł do 1 588 612 zł. W każdym z tych miesięcy wnioskodawca nabywał towar o wartości przekraczającej 400 000 zł netto. Ponadto wykonywał operacje finansowe na rachunkach bankowych na kwotę przekraczającą 800 tys. zł w ciągu dwóch miesięcy, a żona skarżącego w okresie dwóch miesięcy dokonała takich operacji bankowych na kwotę ponad 43 tys. zł. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż wielkość ponoszonych przez stronę obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Strona wychodzi z błędnego założenia, że wskazane zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne w bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest również bez wpływu na ocenę żądania strony fakt, że prowadzi działalność znacznych rozmiarów wykazując przychody na poziomie 9 - 10 milionów złotych w latach 2015-2016, a w 2017 roku ponad 1 mln. złotych miesięcznie . W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Sąd podkreśla przy tym, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. Powyższe okoliczności wskazują na to, że strona jest wstanie ponieść koszty wpisu sądowego od skargi w kwocie 2000 zł W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Ake.