I SA/Łd 780/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] [...] w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2012 roku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. dc Wyrokiem z 1 grudnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2012 roku. W dniu 27 lutego 2017 roku podatniczka wystąpiła ze skargą kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia. W skardze tej zawarty był wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego bowiem konieczność uiszczenia opłaty doprowadzi do utraty płynności finansowej przez spółkę oraz trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań Spółki (wypłaty wynagrodzeń, regulowania zobowiązań publicznoprawnych, zapłaty za faktury za usługi realizowane na rzecz skarżącej). Ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o majątku i dochodach oraz dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 640/16 wynika, że spółka prowadziła działalność gospodarczą w zakresie odzyskiwania surowców z materiałów segregowanych Spółka rok obrotowy 2015 zakończyła zyskiem w wysokości 137.083 zł. Wartość posiadanych przez wnioskodawczynię środków trwałych na koniec 2015 roku wynosiła 1.679.624 zł, jej kapitał zakładowy stanowi kwota 120.000 zł. Z bilansu za 2015 rok wynika także, że skarżąca dysponuje kapitałem zapasowym w wysokości 151.214 zł. Z rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 30 września 2016 roku wynika, że działalność spółki także w roku ubiegłym przynosiła zysk, który na koniec września wyniósł 185.490 zł przy przychodach na poziomie 1.872.991 zł. Z przedstawionych deklaracji VAT- 7K wynika, że w drugim kwartale 2016 roku spółka uzyskała przychód w wysokości 618.806 zł zaś jej przychód za trzeci kwartał 2016 roku zamknął się kwotą 830.430 zł. Wnioskodawczyni zadeklarowała stan środków w kasie na dzień występowania z wnioskiem w wysokości 456 zł. Skarżąca podkreśliła, że jej aktywa trwałe stanowią środki trwałe oraz nieruchomości, które są niezbędne dla dalszego funkcjonowania spółki, ich spieniężenie oznaczałoby brak po stronie skarżącej dalszej zdolności do prowadzenia działalności gospodarczej. Aktywa obrotowe stanowi w znacznej mierze bo w kwocie ok. 300.000 zł niezwrócony podatek VAT, którym spółka w rzeczywisty sposób nie dysponuje. Postanowieniem z 15 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podniósł, że skarżąca mimo trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej związanych z zaległościami podatkowym i wszczętymi wobec skarżącej postępowaniami egzekucyjnymi w dalszym ciągu z sukcesem prowadzi swoją działalność gospodarczą. W okresie od 1 stycznia do 30 września 2016 roku uzyskała przychód w kwocie 1.872.991 zł, który przełożył się na zysk w wysokości 185.490 zł. Wartość jej środków trwałych zgodnie z bilansem za 2015 rok wynosi 1.679.624 zł, jej kapitał zakładowy stanowi kwota 120.000 zł. Z przedstawionych deklaracji VAT- 7K wynika, że w drugim kwartale 2016 roku spółka uzyskała przychód w wysokości 618.806 zł zaś jej przychód za trzeci kwartał 2016 roku zamknął się kwotą 830.430 zł. Powyższe przeczy twierdzeniom spółki o trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej jej jakąkolwiek partycypację w kosztach procesu z uwagi na grożącą jej utratę płynności finansowej. Twierdzeniom tym przeczy w szczególności rozmiar działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą (wielkość jej obrotów za trzy kwartały 2016 roku przekroczyła jej całe obroty za rok 2015). Uwzględniając powyższe, wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie (345 zł), stosownie do treści art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a. referendarz uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Z nadesłanej informacji wynika, że wnioskodawczyni z zyskiem prowadzi działalność gospodarcza oraz obraca środkami wielokrotnie przewyższającymi obciążającej ją opłaty sądowej brak więc podstaw do przyznania jej wnioskowanego zwolnienia z obowiązku jej poniesienia. W sprzeciwie skarżąca podniosła, że nie ma możliwości pokrycia wpisu od przedmiotowej skargi kasacyjnej. Jeśli chodzi o środki trwałe ich spieniężenie wiązałoby się z faktycznym unicestwieniem Spółki. Jeśli chodzi o zysk Spółki za rok 2015 i 2016, tego zysku już praktycznie nie ma, gdyż odpowiednio został lub zostanie przeznaczony na pokrycie strat z lat ubiegłych. Ponadto powtórzyła argumentację zawartą w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazała też na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w związku z żądaniem zwrotu dotacji. Ponadto argumentowała, że nie może dysponować środkami na rachunku bankowym w Banku B uwagi na jego zajęcie 30 czerwca 2016r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 p.p.s.a., rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od opłat sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania jest określona w art. 199 p.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do wniosku, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, a w szczególności do sytuacji strony skarżącej, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Podkreślić należy, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w kwocie 750 zł, na który składa się obecnie wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Na podstawie złożonego przez stronę skarżącą wniosku na urzędowym formularzu referendarz ustalił, że skarżąca mimo trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej związanych z zaległościami podatkowym i wszczętymi wobec skarżącej postępowaniami egzekucyjnymi w dalszym ciągu z sukcesem prowadzi swoją działalność gospodarczą. W okresie od 1 stycznia do 30 września 2016 roku uzyskała przychód w kwocie 1.872.991 zł, który przełożył się na zysk w wysokości 185.490 zł. Wartość jej środków trwałych zgodnie z bilansem za 2015 rok wynosi 1.679.624 zł, jej kapitał zakładowy stanowi kwota 120.000 zł. Z przedstawionych deklaracji VAT- 7K wynika, że w drugim kwartale 2016 roku spółka uzyskała przychód w wysokości 618.806 zł zaś jej przychód za trzeci kwartał 2016 roku zamknął się kwotą 830.430 zł. Powyższe przeczy twierdzeniom spółki o trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej jej jakąkolwiek partycypację w kosztach procesu z uwagi na grożącą jej utratę płynności finansowej. Twierdzeniom tym przeczy w szczególności rozmiar działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą (wielkość jej obrotów za trzy kwartały 2016 roku przekroczyła jej całe obroty za rok 2015). Jak wskazano powyżej obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w ww. postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby skarżąca spółka zwróciła się z takim żądaniem. W tym miejscu wskazać należy, że nawet gdy umowa spółki nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników, skarżąca, mimo braku takiego zapisu w umowie spółki, w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem [np. udzielenie pożyczki przez udziałowców], stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Analizując sytuację majątkową wnioskującej strony, jak prawidłowo zauważono w zaskarżonym orzeczeniu, nieuprawnione byłoby przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Zauważyć przy tym trzeba, że skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Oceniając zatem sytuację finansową Spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ustalenie, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, dawało referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy zwolnienia Spółki od wpisu od skargi kasacyjnej. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia dc