I SA/Łd 958/10

1 2 POSTANOWIENIE Dnia 9 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od maja do grudnia 2005 roku oraz styczeń i luty 2006 roku postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] roku J. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od maja do grudnia 2005 roku oraz styczeń i luty 2006 roku. W skardze zawarty był wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego na formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji udzielonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący wspólnie z żoną i córką prowadzi gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania są dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.317 zł miesięcznie brutto, zaś prowadzoną działalność gospodarcza pod nazwą A. ma zawieszoną do [...] roku, z uwagi na blokadę rachunków bankowych i brak możliwości jej prowadzenia. Jego żona uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, których wysokości skarżący nie wskazał z uwagi na łączący go z żoną ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, poza 19 letnim Fordem Escortem bez wartości rynkowej. Wskazał, iż zamieszkuje wspólnie z żoną oraz córką (w jednym wynajętym pokoju) w segmencie o powierzchni 200 m2, stanowiącym własność żony, córki i syna, a całe wynagrodzenie wydaje na wyżywienie, ubrania i środki czystości. Z przedstawionych przez podatnika kopii deklaracji podatkowych PIT-36L za 2008 rok, wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał on przychód w wysokości 347,463 zł poniósł koszty w wysokości 346.743 zł osiągając dochód na poziomie 719 zł, w tym samym roku uzyskał także dochody ze stosunku pracy oraz działalności wykonywanej osobiście w łącznej kwocie 16.657 zł. W 2009 roku działalność gospodarcza przyniosła skarżącemu stratę w wysokości 6.320 zł zaś jego dochód ze stosunku pracy wyniósł 13.977 zł. Ponadto Skarżący nadesłał wyciągi z posiadanych przez niego rachunków bankowych w MultiBank potwierdzające ich zajęcia egzekucyjne na kwotę przekraczającą 2.200.000 zł. Postanowieniem z dnia [...] roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w dniu 24 listopada 2010 roku skarżący złożył sprzeciw i wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu podniósł, że błędnie przyjęto, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, bowiem od 2001 roku posiada rozdzielność majątkową i od tego czasu nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Z uwagi na powyższe, nie ma dostępu do dokumentów finansowych żony ani nie korzysta z jej środków finansowych. Jedynie zamieszkuje w domu będącym własnością żony i dwójki dorosłych dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy zauważyć, że powołana regulacja prawna stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem strona występująca na drogę sądową winna mieć świadomość obowiązku uczestniczenia w kosztach tego postępowania. Wnosząc natomiast o zwolnienie z tego obowiązku, strona musi wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że istnieją w stosunku do niej okoliczności dające podstawę do przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia zaistniałych w tym postępowaniu kosztów sądowych. Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 585). Dla rozpoznania przedmiotowego wniosku niezwykle istotne jest, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających zwolnienie spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy. To strona winna przekonać sąd, iż jest w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca zobowiązany jest nadto należycie uzasadnić oraz wykazać wszelkie okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, na które wskazuje we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 9 września 2009 roku., FZ 360/04). Od Sądu zależy uznanie, czy złożone oświadczenia jest wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale polega także na ustaleniu, jaki jest posiadany przez niego majątek oraz rozumiana w sposób obiektywny zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych i jego możliwości płatnicze. Przechodząc zatem do analizy złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który w ocenie Sądu na uwzględnienie nie zasługuje, należy zauważyć, że złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. W dodatkowych dokumentach, złożonych na wezwanie referendarza sądowego, które Sąd uwzględnił przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym. Oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, ale posiada z małżonką rozdzielność majątkową, pomijając sytuację majątkową żony. W uzasadnieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skarżący oświadczył, że z uwagi na rozdzielność majątkową istniejącą od 2001 roku, nie prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwa domowego. Ze złożonych dokumentów nie wynika, że skarżący pozostaje z żoną w separacji. Małżonkowie zamieszkują pod tym samym adresem. Okoliczności powyższe mają istotne znaczenie w niniejszej sprawie, albowiem zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz .U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Instytucja wyłączenia wspólności ustawowej dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 31/09; z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10). Takie ukształtowanie relacji majątkowych bynajmniej nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, lecz również jego żony, która zobowiązana jest przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wraz ze skarżącym stworzyli zawierając związek małżeński. Tym samym przyjąć należało, że wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej swojej i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. Sz.Ch.