II SA/Łd 1027/12

Dnia 13 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2013 roku sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego - oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania M. C. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie przyznania zasiłku celowego. W sprawie ustalono, iż decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał M. C. zasiłek celowy w lipcu 2012 r. w wysokości 80,00 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie wydatków związanych z wykupieniem energii elektrycznej oraz naprawą kranu kuchennego, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności i określając sposób realizacji świadczenia. Organ ustalił, że sytuacja życiowa i materialna strony uzasadniała przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Wskazano, że wysokość udzielonej pomocy uwzględniała potrzeby strony i możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. W odwołaniu od tej decyzji M. C. zakwestionowała wysokość przyznanego świadczenia podnosząc, że wydatki jakie ponosi na energię elektryczną sięgają 50 zł, a najtańszy kran do zlewu kosztuje ok. 80 zł. Wskazała, że dodatkowym kosztem jest też praca hydraulika. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że strona jest zarejestrowana w PUP bez prawa do zasiłku, mieszka sama w lokalu wielkości ok. 36 m2, który jest zadbany, czysty, nie wymaga remontu, lecz jest zadłużony na kwotę ok. 31 000 zł. Strona narzeka na schorzenia kręgosłupa. Z posiadanych przez organ wiadomości wynika, że strona ma wyższe wykształcenie, jest chemikiem. Do 2009 r. miała orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z powodu schizofrenii, ale nie zgadzając się z orzeczeniem lekarzy nie wystąpiła o przedłużenie terminu orzeczenia o niepełnosprawności. Organ wyjaśnił, że strona korzysta od kilkunastu lat z pomocy społecznej. Oprócz przyznanego zaskarżoną decyzją zasiłku, w lipcu 2012 r. strona otrzymała jeszcze dwa zasiłki celowe na łączną kwotę 192 zł. Zdaniem organu, przy wydawaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego, został wzięty pod uwagę interes obywatela, jednakże organ musiał mieć na uwadze również interes społeczny w postaci celów i możliwości pomocy społecznej, której zadaniem jest pomoc wielu osobom i rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Organ podniósł, że organy pomocy społecznej nie są zobowiązane do pokrywania wszystkich kosztów utrzymania osób ubiegających się o pomoc. Zdaniem organu strona może dokonać naprawy kranu lub dokonać zakupu kranu sprawnego lecz używanego. Kolegium wyjaśniło, że rozumie trudną sytuację życiową i materialną odwołującej się, jednak uznało, że organ I instancji nie naruszył zasad określonych w ustawie o pomocy społecznej ani przepisów postępowania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. M.C. podtrzymała swoje stanowisko zawarte w odwołaniu i podniosła, że bezskutecznie próbowała nabyć zepsutą część kranu, nadto krany na rynku wtórnym często są dużo droższe od kranów sprzedawanych w hipermarketach. Dodała, że nie zna obecnie osób, które remontują kuchnię czy łazienkę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd oceniając we wskazanym wyżej zakresie legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] przyznającą M.C. zasiłek celowy w lipcu 2012 r. w wysokości 80 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie wydatków związanych z wykupieniem energii elektrycznej oraz naprawę kranu kuchennego, stwierdził, iż odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego. Problematyka przyznania zasiłku celowego unormowana została w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), przywoływanej dalej w skrócie jako "ustawa" lub "u.p.s.". W myśl art. 39 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z treści przywołanego unormowania wynika, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to bowiem świadczenie, które może lecz nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny, nawet wówczas gdy wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe. Ustawodawca w konstrukcji art. 39 ustawy posłużył się bowiem pojęciem "może", co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego oparte jest na uznaniu organu administracji publicznej. Organ orzekający ma zatem swobodę działania i możliwość wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli inaczej mówiąc ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość rodzin i osób samotnie gospodarujących ubiegających się o przedmiotową pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają zostać przeznaczone. Zakres pomocy udzielonej w oparciu o art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. uzależniony jest zatem nie tylko od potrzeb uprawnionego, ale i od realnych możliwości podmiotów, które pomoc świadczą. Co istotne, zarówno przyznanie jak i odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po zebraniu kompletnego materiału dowodowego, starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, podjęta zaś decyzja winna zostać przez organ wyczerpująco uzasadniona, poprzez wskazanie dlaczego organ wydał takie, a nie inne rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu decyzja Kolegium będąca przedmiotem skargi M.C. oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają wskazanym wyżej wymogom, wobec czego nie sposób stawiać organom zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego. Organy administracyjne obu instancji prawidłowo – w przekonaniu Sądu - ustaliły i oceniły sytuację finansową i osobistą wnioskodawczyni, wskazując iż jest ona niewątpliwie trudna. Skarżąca jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Gospodaruje samodzielnie w mieszkaniu o powierzchni 36 m2, które jest czyste i zadbane. Strona nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, a mieszkanie jest zadłużone z tytułu opłat czynszowych na około 31.000 złotych. Skarżąca posiada wyższe wykształcenie, z zawodu jest chemikiem i od około 10 lat bezskutecznie poszukuje pracy. Do 2009 r. miała także orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z powodu schizofrenii, obecnie jednak nie legitymuje się aktualnym orzeczeniem o niepełnosprawności. Co istotne, strona regularnie korzysta ze świadczeń pomocowych, które w zasadzie stanowią jedyne jej źródło utrzymania. W lipcu 2012 r. skarżąca otrzymała zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł, ponadto zasiłek celowy w wysokości 120 zł miesięcznie z przeznaczeniem na zakup posiłku i żywności (przyznany na okres 1 lipca – 30 września 2012 r.) oraz zasiłek celowy z przeznaczeniem na uregulowanie zaległości za gaz w miesiącach kwiecień – czerwiec 2012 r. w wysokości 72 zł. Jak trafnie ustaliło Kolegium oraz organ I instancji skarżąca w świetle przytoczonych wyżej okoliczności bezspornie spełnia kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc społeczną, co uzasadniało przyznanie zasiłku celowego w lipcu 2012 r. w wysokości 80 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie wydatków związanych z wykupieniem energii elektrycznej oraz naprawę kranu kuchennego. Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza jednak, że w przypadku spełnienia przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania, organ jest zobligowany do przyznania tego świadczenia w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią. Jak wiadomo Sądowi z urzędu, i na co powołuje się organ odwoławczy w decyzji, organ pomocowy dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi i musi brać pod uwagę potrzeby także innych osób wnioskujących o pomoc. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ugruntowany już w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, wedle którego przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1920/11 nr LEX 1145079; wyrok NSA dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1795/11 nr LEX 1145072; wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 562/11 nr LEX 1068520). Przepis art. 3 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 134/10 nr LEX 674058). Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. W tym miejscu wskazać należy, że organ przyznał skarżącej świadczenie zgodnie z jej wnioskiem – z przeznaczeniem na pokrycie wydatków związanych z wykupieniem energii elektrycznej oraz naprawą kranu kuchennego. Uregulowanie zaległości za energię uznać należy za niezbędną potrzebę bytową niemniej jednak zasiłek celowy nie jest przyznawany na pokrycie pełnych comiesięcznych kosztów tego rodzaju. Co zaś tyczy się kosztów związanych z naprawą kranu, przyznanie zasiłku celowego nie oznacza automatycznego jego przyznania w wysokości zgodnej z oczekiwaniami strony. Świadczenie to może pokrywać potrzeby strony w części, ma bowiem charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny, sprecyzowany cel bytowy, ale nie musi go pokrywać w całości. Zasiłek celowy ma zaspokoić jedynie niezbędną potrzebę bytową, czyli taką, która jest nieodzowna do egzystencji. Środki przyznane przez organ na ten cel strona winna wykorzystać w jak najlepszy dla niej sposób, podejmując również wysiłki w kierunku samodzielnego przezwyciężenia trudności i zaspokojenia swoich potrzeb. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy skarżąca nie przejawia chęci pokonania za wszelką cenę sytuacji w której się znalazła. Jak wyjaśniła w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] proponowane jej oferty pracy nie są zgodne z jej wiekiem, wykształceniem i umiejętnościami. Postawa strony ubiegającej się o przyznanie świadczenia, według której odmawia ona podjęcia pracy z uwagi na oferowanie pracy nieodpowiadającej jej kwalifikacjom, nie może pozostać bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy (podobnie NSA w wyroku z dnia 5 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 1255/09 nr LEX 594997). Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, że organy administracyjne wnikliwie i spójnie oceniły całokształt materiału dowodowego, nie naruszając tym samym reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., ani norm prawa materialnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rzeczowo, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnił skarżącej przyczyny i okoliczności, które zadecydowały o wydaniu zaskarżonej decyzji. Fakt, iż organ nie uwzględnił żądania wnioskodawczyni co do wysokości przyznanego świadczenia nie oznacza, że naruszył granice uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy w sposób prawidłowy wyważyły wskazane przez skarżącą potrzeby oraz realne możliwości pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Wskazać w tym miejscu należy, że kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej, nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (podobnie NSA w wyroku z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 116/10 nr LEX 594935; WSA w Łodzi w wyroku z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 877/09 nr LEX 583216). Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. LP