II SA/Łd 1085/11

Dnia 2 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 2 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. j.m. Skargą kasacyjną z dnia 21 sierpnia 2012r. pełnomocnik B. Z. zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 czerwca 2012r. oddalający skargę B. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości, załączając poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię formularza PPF. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, dochodach i majątku wynika, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz dwojgiem niepełnoletnich dzieci. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której zadeklarowała 2000 zł dochodu. Mąż skarżącej nie pracuje. Skarżąca posiada dom o powierzchni 80 m2 oraz mieszkanie o powierzchni 53 m2. W uzasadnieniu skarżąca podała, że koszty utrzymania pochłaniają całe dochody. Ponadto skarżąca wskazała, że dom został zakupiony na kredyt i nie przynosi dochodu. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2012r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie bowiem z prostego zestawienia dochodów i deklarowanych wydatków wynika, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki niezbędne do pokrycia kosztów udziału w postępowaniu przed sądem, bowiem pomimo tego, iż skarżąca aktualnie deklaruje dochód nieprzekraczający kwoty raty spłacanego kredytu, to oprócz spłacanego kredytu ponosi koszty utrzymania rodziny. Zdaniem Referendarza sądowego uprawnione jest przekonania, że skarżąca posiada bądź też jest w stanie wygospodarować środki finansowe na koszty sądowe. Pismem z dnia 17 września 2012r. pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2012r. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącej podniósł, iż kredyt, o którym mowa w formularzu PPF został udzielony przy zakupie nieruchomości, zanim skarżąca powzięła informację o istnieniu postępowania dotyczącego nakazu rozbiórki. Zaniechanie jego spłaty może spowodować egzekucję komorniczą w stosunku do posiadanych przez skarżącą przedmiotów majątkowych, umożliwiających egzystencję skarżącej i jej rodziny. Ponadto pełnomocnik skarżącej dodał, iż jest ona jedynym żywicielem rodziny, dochody przeznacza wyłącznie na zaspokojenie bieżących potrzeb w niezbędnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, w skrócie p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Oznacza to, iż skarżąca zobowiązana była do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione przez skarżącą informacje nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżąca nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie udziału w postępowaniu przed sądem. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżąca w niniejszej sprawie występowała już z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 marca 2012r. Naczelny Sąd Administracyjny, sygn. akt II OZ 136/12 oddalając zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2012r. przesądził, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. Możliwości ponownego ubiegania się przez stronę skarżącą o przyznanie prawa pomocy istnieje wyłącznie pod warunkiem wykazania, że nastąpiły zmiany okoliczności sprawy uzasadniające uwzględnienie wniosku, a w szczególności okoliczności wskazujące na pogorszenie sytuacji finansowej skarżącej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż w sytuacji, gdy postanowienie sądu pierwszej instancji, w konsekwencji oddalenia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny stało się prawomocne, to ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy może być rozpoznany jedynie w kontekście przesłanek z art. 165 P.p.s.a. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Ich zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012r., sygn. akt I FZ 540/11 oraz z dnia 29 marca 2012r., sygn. akt II FZ 282/12 – dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponadto sądy administracyjne stoją na stanowisku, iż koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, tym bardziej, iż aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania niemniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, bowiem prywatne zobowiązania finansowe takie jak comiesięczna rata kredytu hipotecznego nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012r., sygn. akt II OZ 81/12; z dnia 14 lutego 2012r., sygn. akt II FZ 859/11; z dnia 20 stycznia 2012r., sygn. akt I FZ 499/11; z dnia 20 października 2011r., sygn. akt I OZ 783/11 – dostępne w CBOSA). W ocenie Sądu z porównania oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu PPF z dnia 16 września 2011r. oraz z oświadczenia zawartego w formularzu PPF z dnia 9 lipca 2012r. wynika, iż zmianie uległa jedynie sytuacja dochodowa skarżącej. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, jest jedynym żywicielem rodziny, a w skład gospodarstwa domowego wchodzą mąż oraz dwójka niepełnoletnich dzieci. Nie uległ również stan majątkowy rodziny skarżącej. Skarżąca wskazała natomiast, że jej sytuacja uległa pogorszeniu, gdyż w ciągu ostatnich miesięcy jej dochody zmniejszyły się do kwoty 2000 zł miesięcznie. Jednakże pomimo zmniejszenia się dochodów skarżącej oświadczenie skarżącej o braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb własnych i jej rodziny nie jest przekonujące. Przede wszystkim wskazać należy, iż ciążący na skarżącej kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi 2100 zł, skarżąca zaciągnęła dobrowolnie pod zakup nieruchomości. Tym czasem, jak wynika z akt sprawy, dochód skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej w ciągu ostatnich 3 lat nie był w stałej wysokości. Zdaniem Sądu decyzja o zaciągnięciu kredytu, przy uwzględnieniu istoty działalności gospodarczej musiała być poprzedzona dogłębną analizą o możliwościach dochodowych skarżącej, w tym zmiennością uzyskiwanych dochodów, a także faktem, iż skarżąca ma na swym utrzymaniu czteroosobową rodzinę, gdyż jest jedynym jej żywicielem. Trudno zatem uznać, aby skarżąca ubiegająca się o przyznanie pomocy nie miała zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny, czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazała odpowiednie zabezpieczenia wierzytelności wobec banku. W ocenie Sądu skarżąca posiada bądź też jest w stanie wygospodarować środki finansowe na koszty sądowe. Nie wykazała bowiem, iż zmniejszenie osiąganych przez nią dochodów spowodowało, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że strona, która wnosi skargę do sądu musi liczyć się z tym, że w związku z tym faktem powstanie po jej stronie obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. Jeżeli posiada określone oszczędności, to powinna przeznaczyć ich część na pokrycie kosztów sądowych. Prawo pomocy jest bowiem przeznaczone dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Tym czasem, jak wynika z akt sprawy skarżąca była do tej pory w stanie ponosić koszty postępowania, w tym koszt ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 3, art. 260 i art. 165 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. j.m.