II SA/Łd 139/14

Dnia 15 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2014 roku przy udziale --- sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...]. LS Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania A. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.), art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 – w dalszej części uzasadniania przywoływana jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka na K. S. Organ I instancji w swej decyzji z dnia [...] wyjaśnił, iż zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Z przedłożonego przez stronę zaświadczenia lekarskiego z dnia 30 września 2013 r. wynika zaś, że strona pozostawała pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży do porodu. W odwołaniu od decyzji organu I instancji A. K. wyjaśniła, iż w trakcie ciąży pozostawała pod opieką lekarza ginekologa, termin wizyty miała wyznaczony na dzień 23 stycznia 2013 r. był to 7 tydzień ciąży, jednakże z uwagi na dużą liczbę pacjentek i brak wolnych miejsc w tym terminie lekarz strony nie przyjął i wyznaczono dla niej nowy termin wizyty na dzień 26 lutego 2013 r. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż stosownie do art. 15b ustawy, z tytułu urodzenia żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922 zł. I dalej, iż wniosek o wypłatę składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego – w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później iż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Wniosek złożony po terminie organ pozostawia bez rozpoznania. I co najważniejsze, przedmiotowa zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Z akt niniejszej sprawy wynika natomiast, iż wniosek o ustalenie zapomogi strona złożyła w dniu 30 września 2013 r., dziecko urodziło się w dniu 9 września 2013 r. Jak wynika z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 30 września 2013 r., strona pozostawała pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży do porodu. Na zaświadczeniu widnieją wpisy: "Termin zgłoszenia do poradni 24.01.2013 r." oraz terminy udzielenia świadczeń zdrowotnych: pierwszy trymestr ciąży – 26.02.2013r., drugi trymestr ciąży – 28.05.2013r., trzeci trymestr ciąży – 3.09.2013r. Kolegium podkreśliło, iż warunkiem koniecznym uzyskania prawa do opisanej zapomogi jest pozostawanie przez kobietę pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Zapis złożonego przez stronę zaświadczenia lekarskiego jest wiążący dla organu i skoro dokument ten nie potwierdza pozostawania pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży do porodu, to nie jest zasadne pozytywne załatwienie wniosku strony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. K. powtórzyła argumenty odwołania podkreślając, iż skoro lekarz ginekolog, pod którego opieką pozostawała wystawił przedłożone do akt zaświadczenie lekarskie to tym samym przyznał, iż nie jest winą strony, że nie została przyjęta w dniu 23 stycznia 2013 r. oraz, że wyznaczono tak odległy termin kolejnej wizyty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2014 r. skarżąca podtrzymała skargę i złożyła pisemne jej uzupełnienie. W przedmiotowym piśmie sformułowała zarzuty naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą wykładnię art. 9 ust. 6 i ust. 7 ustawy oraz naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i niezastosowanie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Uzasadniając strona powtórzyła argumenty odwołania i skargi dodatkowo przywołując, wypracowane na tle podobnych stanów faktycznych, stanowisko judykatury. Załączyła kserokopie zaświadczenia lekarskiego z dnia 30 września 2013 r. oraz z dnia 13 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja organu II instancji, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, narusza prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania skarżącej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 15b ust. 1 ustawy, z którego wynika, że z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. Skarżąca jako matka dziecka należy do kręgu osób uprawnionych, zaś świadczenie przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.922,00 zł. (art. 15b ust. 2). I co ważne przedmiotowa zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, co potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 15b ust. 5 i ust. 6 ustawy). Na wstępie podkreślić trzeba, iż zasadniczym celem wprowadzenia przyjętego przez prawodawcę rozwiązania polegającego na dodatkowym wsparciu finansowym rodziców w związku z narodzinami dziecka, była chęć zmotywowania kobiet zachodzących w ciążę do jak najwcześniejszego zgłoszenia się do lekarza lub położnej, a w następnej kolejności – systematycznego zgłaszania się na kolejne badania kontrolne. W uzasadnieniu do projektów tej regulacji wskazano, że jej intencją jest "zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności" (zob. druki nr 630 i nr 885 Sejmu VI kadencji; dostępne na stronie http://orka.sejm.gov.pl/Druki6ka.nsf). Bez wątpienia pozostawanie pod systematyczną opieką medyczną pozwala na kontrolę przebiegu ciąży, tym samym umożliwia zapobieganie powikłaniom, a w każdym razie zmniejsza ryzyko ich powstania. Jeśli nie traci się z pola widzenia owego ratio legis, to każdorazowo w sytuacji niedochowania przez ciężarną przesłanki z art. 15b ust. 5 ustawy należy wyjaśnić przyczyny tego zaniechania. Nie można jednak, zdaniem sądu, mimo jednoznacznego brzmienia art. 15b ust. 5 ustawy przyjąć, że każde zgłoszenie się do lekarza po upływie 10 tygodnia ciąży, wyłącza możliwość uzyskania zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Dość oczywistą przyczyną a powszechnie znaną, usprawiedliwiającą opóźnienie są przyczyny tkwiące w systemie organizacyjnym służby zdrowia i aktualne realia publicznej opieki medycznej. Koniecznym zatem wydaje się przeprowadzenie takiej wykładni omawianych przepisów, która gwarantowałaby możliwość korzystania z tej formy pomocy także kobietom, które z niezawinionych przez siebie przyczyn nie były w stanie znaleźć się pod opieką medyczną przed upływem 10 tygodnia ciąży, a które w późniejszym okresie były objęte systematyczną (w każdym trymestrze ciąży) opieką medyczną. Za takim kierunkiem wykładni przepisów uprawniających do otrzymania omawianych świadczeń rodzinnych przemawiają także zasady (normy) konstytucyjne wywiedzione z art. 32 w związku z art. 71 Konstytucji RP. Należy bowiem przyjąć, że odwołanie się wyłącznie do literalnej wykładni przepisu art. 15b ust. 5 ustawy, może w istocie prowadzić do zróżnicowania sytuacji prawnej kobiety w ciąży ze względu na stan zdrowia, który może utrudnić rozpoznanie przez nią - na tak wczesnym etapie - że jest w ciąży. Sytuacja taka, w ocenie sądu, stanowiłaby naruszenie zasady równości (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP) oznaczającej, że wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 września 2013 r., sygn.akt IV SA/Po 580/13; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn.akt II SA/Sz 143/13; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 lutego 2014 r., sygn.akt II SA/Ol 20/14 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ślad za ugruntowanym już stanowiskiem sądów administracyjnych podkreślić trzeba, iż przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń. Termin, od którego kobieta ciężarna znajduje się pod opieką medyczną winien być każdorazowo dokładnie ustalony, powinien być liczony od momentu zgłoszenia się kobiety w stosownej placówce medycznej (publicznej lub niepublicznej) niezależnie od rzeczywistego terminu pierwszego badania lekarskiego. Moment, od którego kobieta ciężarna powinna pozostawać pod opieką medyczną w rozumieniu art. 15b ust. 5 i 6 ustawy, rozpoczyna się w chwili jej zgłoszenia się w ciąży do lekarza lub położnej w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych czy leczenia szpitalnego, a więc od chwili rejestracji w właściwej placówce medycznej, a nie od chwili pierwszego badania lekarskiego. Z chwilą zgłoszenia się w stosownym zakładzie opieki zdrowotnej kobieta ciężarna winna się znaleźć pod opieką medyczną. Niewątpliwie bowiem strona nie może ponosić negatywnych skutków związanych z terminami oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej, publicznej opieki zdrowotnej (vide: wyroki WSA w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn.akt II SA/Po 158/13, z dnia 6 września 2012 r., sygn.akt II SA/Po 564/12; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn.akt III SA/Kr 936/13; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 listopada 2013 r., sygn.akt II SA/Sz 735/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze przypomnieć trzeba, iż strona skarżąca przedłożyła zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 30 września 2013 r. Z dokumentu tego wynika, iż strona zgłosiła się do poradni w dniu 24 stycznia 2013 r. oraz terminy udzielenia kolejnych świadczeń zdrowotnych: pierwszy trymestr ciąży – 26 luty 2013 r., drugi trymestr ciąży – 28 maj 2013 r., trzeci trymestr ciąży – 3 września 2013 r. I co ważne w sprawie, a które to wyjaśnienia strony organ zupełnie zignorował – w dniu 23 stycznia 2013 r. strona zgłosiła się do poradni celem rejestracji i odbycia wizyty lekarskiej, ale ta została wyznaczona dopiero na dzień 26 lutego 2013 r., na co strona nie miała wpływu. Organ nie wyjaśnił także rozbieżności pomiędzy wyjaśnieniem skarżącej co do daty rejestracji w poradni – 23 stycznia 2013 r., a datą tejże wskazaną na przedłożonym zaświadczeniu – 24 stycznia 2013 r. co wskazuje na brak rzetelnej analizy dokumentów sprawy. Niewątpliwie zaś, jeżeli strona przed upływem 10 tygodnia ciąży (w dniu 23 lub 24 stycznia 2013 r.), podjęła próbę rejestracji to okoliczność ta mogłaby przesądzić o tym, że pozostawała pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży do porodu. Organy nie podjęły natomiast żadnych czynności wyjaśniających, zignorowały zupełnie wyjaśnienia strony, w istocie nie dostrzegając potrzeby podjęcia czynności w tym kierunku. Zdaniem sądu takie zachowanie organu administracji publicznej narusza przepisy postępowania, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnienie sprawy w omówionym zakresie jest niezbędne dla właściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, stosownie do przedstawionej wyżej argumentacji, a tym samym dla prawidłowego rozstrzygnięcia, zatem celowym było uchylenie nie tylko zaskarżonej, ale i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jako niezbędne do końcowego jej załatwienia. Zadaniem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie należyte wyjaśnienie okoliczności faktycznych, a następnie zastosowanie właściwych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem wykładni dokonanej przez sąd w niniejszym wyroku. W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 orzekł jak w sentencji. d.r.