II SA/Łd 503/17

Dnia 22 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2017 roku sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi P. R. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w Ł., ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu W. L. z urzędu. LS W. L. wnioskiem z dnia [...] wystąpił o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu pralki automatycznej w wysokości 600,00 zł. Wnioskodawca poinformował, że w lutym 2017 r. od syna otrzymał 100 zł, a jego dochód stanowią świadczenia z ZUS, świadczenie z KRUS i zasiłek pielęgnacyjny. Z powodu braku środków finansowych w lutym nie był na prywatnych wizytach lekarskich, z których korzysta raz na kwartał. Żona na swoje leki wydaje 50 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił W. L. przyznania pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup pralki automatycznej - dofinansowanie 600,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu [...] ustalono, że wnioskodawca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – A. L., ma trzech dorosłych synów zamieszkujących osobno. Rodzina zajmuje lokal własnościowy, usytuowany na l piętrze bloku mieszkalnego, mieszkanie o łącznej powierzchni ok. 36 m2, składa się z jednego pokoju, kuchni, łazienki i wc. Świadczenia mieszkaniowe opłacane są na bieżąco, mieszkanie jest bez zadłużeń, dochód rodziny w lutym 2017 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, stanowiły: emerytura z ZUS W. L. w kwocie 988,26 zł miesięcznie; zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł; emerytura rolnicza z KRUS żony kwocie 1.001,63 zł; pomoc finansowa od syna w kwocie 100,00 zł. Łączny dochód rodziny stanowiła kwota 2.242,89 zł miesięcznie, natomiast dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1.121,44 zł i przekroczył kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej o kwotę 607,44 zł (1. 121,44 zł - 514,00 zł = 607,44 zł). Organ ustalił, że W. L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, leczony jest z powodu schorzeń urologicznych, kardiologicznych i gastrologicznych. Jego żona objęta jest leczeniem ginekologicznym, laryngologicznym i kardiologicznym, małżonkowie systematycznie przyjmują leki. Z przedstawionych faktur wynika, że W. L. na zakup leków wydaje ok. 100,00 zł - 150,00 zł miesięcznie, natomiast zgodnie z jego oświadczeniem, żona wydaje na ten cel kwotę ok. 50,00 zł miesięcznie, nieregularnie korzystają z prywatnych specjalistycznych wizyt lekarskich. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego rodziny, które w przypadku W. L. wynosi 1.028,00 zł. Jednak zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, w której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie zwanej w ustawie "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Po dokonaniu oceny zebranego materiału dowodowego organ pomocy społecznej nie stwierdził szczególnych przesłanek uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego zgodnie z zapisem w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wnioskodawca wraz z żoną posiadają własne stałe źródła dochodu - świadczenie z ZUS i świadczenie z KRUS. Regularnie rodzinie pomaga też w formie finansowej syn A. L. Miesięczny łączny dochód rodziny W. L. stanowi kwota 2.242,89 zł. Organ uznał, że rodzina jest w stanie zakupić pralkę automatyczną w systemie ratalnym. W opinii organu istotne jest także, że zgodnie z przedłożoną decyzją ZUS z dnia [...] marca 2017 r. wnioskodawcy został przyznany na stałe dodatek pielęgnacyjny w kwocie 209,59 zł miesięcznie, począwszy od dnia [...], w związku z czym świadczenie to wypłacone zostanie z wyrównaniem. Sytuacja ta ułatwi rodzinie pozyskanie pralki automatycznej we własnym zakresie. Organ zwrócił końcowo uwagę, że pomoc społeczna ma ograniczone środki finansowe, z których pokrywa niezbędne potrzeby na rzecz osób i rodzin nieposiadających dochodu lub posiadających dochód poniżej kryterium dochodowego. Od powyższej decyzji odwołanie złożył W. L. Stwierdził, że w uzasadnieniu skarżonej decyzji występują niejasności, które nie pozwalają na bezstronne, całościowe i obiektywne wyjaśnienie jego sprawy. Przedstawił następnie sytuację zdrowotną swoją i żony, wydatki w gospodarstwie domowym, sytuację finansową, na którą wpłynęły wydatki remontowe dokonane w 2016 r., jak i wydatki związane ze ślubem syna A. w czerwcu 2016 r. oraz szczegółową karierę zawodową. Do odwołania załączył "kosztorys stałych miesięcznych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym" wraz z dokumentacją. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że specjalny zasiłek celowy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mogą, ale nie musza, otrzymać osoby lub rodziny o dochodach przekraczających wymienione w ustawie kryteria dochodowe. Z treści art. 41 pkt 1 ustawy wynika, iż decyzja wydawana w oparciu o ten przepis ma charakter uznaniowy, a zgłoszona potrzeba winna być oceniona przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. Wskazał, że sytuacja wnioskodawcy i jego żony związana z leczeniem nie spełnia warunków przyznania wnioskowanej pomocy. Taka sytuacja nie stanowi podstawy do udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu pralki automatycznej. Nie zmienia tej oceny podana przez skarżącego argumentacja, że wcześniej poniósł wydatki na remont łazienki i ślub syna. Okoliczności te nie mogą zostać zakwalifikowane jako szczególne, nadzwyczajne, niedające się przewidzieć. Nie można wobec tego uznać, że sytuacja osobista czy zdrowotna zainteresowanego, to zdarzenia mające charakter nadzwyczajny, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są następstwem niedających się przewidzieć wydarzeń. Tym bardziej, że rodzina wnioskodawcy dysponuje stałymi źródłami dochodu i uzyskuje łączny miesięczny dochód w wysokości 2,242,89 zł przy wysokości kryterium dochodowego na rodzinę w wysokości 1.028,00 zł. Zdaniem Kolegium dokonując oceny sprawy organ I instancji wziął pod uwagę sytuację życiową wnioskodawcy, zgłoszoną potrzebę i okoliczności, z których potrzeba ta wyniknęła, a także własne możliwości finansowe, w ramach których musi zabezpieczyć potrzeby przede wszystkim osób i rodzin posiadających dochód nieprzekraczający kryterium dochodowego z ustawy, bądź pozbawionych dochodu - w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. W ocenie Kolegium nieuwzględnienie zgłoszonego przez wnioskodawcę żądania nie pozostaje w sprzeczności z prawem i nie narusza granic uznania administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł W. L. Zaskarżoną decyzję uznał za krzywdzącą, bowiem wydaną bez analizy specyfiki jego sytuacji, która powinna być wzięta pod uwagę i dogłębnie przeanalizowana. Jego zdaniem organ nie wziął pod uwagę jego schorzeń neurologicznych oraz leczenia ortopedycznego oraz nie wziął pod uwagę leczenia reumatologicznego jego żony, gdyż cierpi ona na zapalenie stawów. Podkreślił, że nie korzystał z pomocy MOPR-u (poza wnioskiem o przyznanie zasiłku na zakup zlewu i szafek kuchennych) i wobec tego nie może być traktowany i porównywany z innymi zdrowymi ludźmi przebywającymi na emeryturze. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia [...] pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę, wskazując, że w imieniu skarżącego zaskarża w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 15 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez brak dwukrotnego rozpoznania sprawy i przyjęcie ustaleń z decyzji z dnia [...] wydanej przez Prezydenta Miasta P., co doprowadziło do niezasadnego utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji i ustalenie, iż w przedmiotowej sprawie biorąc pod uwagę sytuację skarżącego brak jest podstaw do uznania, iż jego sytuację należy zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek. Ponadto, zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez ustalenie, iż biorąc pod uwagę cel, na sfinansowanie którego przeznaczone mają być przyznane środki w kontekście całokształtu sytuacji dochodowej, materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, sytuacja w jakiej znajduje się skarżący nie może zostać uznana za szczególnie uzasadniony przypadek. Na tej podstawie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w żadnej części. Pełnomocnik podkreślił, że skarżący jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, a żona która prowadzi ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe cierpi na szereg schorzeń i dolegliwości, m.in. na zapalenie stawów, w schorzeniu tym dochodzi do uszkodzenia, zniekształcenia i ograniczenia ruchomości stawów, objawami są ból, obrzęk i sztywność stawów. Podstawową potrzebą bytową rodziny skarżącego jest posiadanie pralki elektrycznej, skarżący nie jest w stanie zakupić jej z własnych dochodów, gdyż zadłużył się wymieniając termę gazową, która została wyłączona z użytku, gdyż użytkowanie jej groziło wybuchem, zakupując i wymieniając muszlę klozetową oraz realizując receptę na okulary korekcyjne. Skarżący nie jest w stanie znaleźć we własnym budżecie środków finansowych na zakup pralki elektrycznej, która jest urządzeniem niezbędnym i koniecznym w każdym gospodarstwie domowym, szczególnie w takim, w którym funkcjonuje osoba trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i osoba, która cierpi na zapalenie stawów i przez swoje schorzenie nie może prać ręcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności przepis art. 41 pkt 1 ustawy, w którym ustawodawca wskazał, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Na tle użytego sformułowania "szczególnie uzasadnionych przypadków" judykatura wypracowała stanowisko, iż pojęcie to dotyczy sytuacji życiowych wynikających z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego (vide: wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 179/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1243/13; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 863/13; wyrok WSA w Poznaniu z dna 5 września 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1099/12 - dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu sposób sformułowania omawianej normy prawnej jasno wskazuje na wyjątkowy charakter tego rodzaju świadczenia, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy. Nie wymaga ono, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje natomiast szczególna, wyjątkowa i niecodzienna sytuacja życiowa. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że ma stanowić stałe źródło dodatkowego utrzymania lub wsparcia. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności (vide: wyrok WSA w Opolu z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Op 238/14; wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 654/15, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu stanowisko wywiedzione przez organ w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę. Jakkolwiek sytuacja skarżącego i jego żony jest niewątpliwie trudna, jednakże nie uzasadnia przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Sytuacji skarżącego nie sposób bowiem zakwalifikować jako zaistnienie niecodziennego, szczególnie uzasadnionego przypadku, stanowiącego przesłankę zastosowania art. 41 pkt 1 ustawy. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, od [...] jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, jest leczony z powodu schorzeń urologicznych, kardiologicznych, gastrologicznych, neurologicznych i ortopedycznych. Jego żona z kolei objęta jest leczeniem ginekologicznym, laryngologicznym, kardiologicznym, leczy się reumatologicznie z powodu zapalenia stawów. Małżonkowie systematycznie przyjmują leki i nieregularnie korzystają z prywatnych specjalistycznych wizyt lekarskich. Mając powyższe okoliczności na uwadze, uwzględniając przy tym specyfikę wnioskowanego świadczenia, nie sposób ocenić sytuacji skarżącego w kategoriach okoliczności szczególnych, nadzwyczajnych, nie dających się przewidzieć. Nie sposób uznać, iż sytuacja osobista czy zdrowotna skarżącego i jego żony to zdarzenie mające charakter okazjonalny, skoro skarżący i jego żona są osobami chorymi od co najmniej kilku lat. Nie jest to stan nadzwyczajny, który wykracza poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a nie wynika ze zdarzeń codziennych. Sytuacja skarżącego i jego żony związana z leczeniem i w związku z tym koniecznością zakupu leków czy opłacania wizyt lekarskich, nawet w sytuacji zadłużenia, nie stanowi samodzielnej podstawy do udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu pralki automatycznej. W następstwie tego nie można potrzeby w postaci jej zakupu uznać za mającą charakter nadzwyczajny, wyjątkowy i nieprzewidywalny. Taka potrzeba nie jest w przypadku skarżącego konsekwencją niefortunnych zbiegów okoliczności. Z uwagi na fakt, iż zaskarżona decyzja wydana została w ramach uznania administracyjnego dodać należy, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (vide: wyroki NSA: z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1353/09; z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10; z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1742/11, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wystarczy zatem, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, że organ powołał się w tym zakresie na znaną z urzędu trudną sytuację organów przyznających świadczenia z pomocy społecznej z uwagi na ograniczoną ilość środków finansowych, którymi organ dysponuje, a także konieczność wsparcia w pierwszej kolejności osób i rodzin spełniających kryterium dochodowe w tym osób, które nie posiadają żadnych dochodów, a ponadto konieczność ostrożnego wydatkowania środków publicznych z ograniczeniem do tych przypadków, które można zweryfikować, że są przeznaczone zgodnie z ich celem. Z uwagi na powyższe, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł w pkt 1 sentencji wyroku o oddaleniu skargi. W kwestii kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 3, § 4 ust. 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714) – punkt 2 sentencji wyroku. M.K.