II SA/Łd 601/09

Dnia 23 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 23 październik 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A w Ł. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...],[...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę i pozwolenia na budowę postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. A.D. Decyzją z dnia [...], nr [...], znak: [...], Wojewoda [...] uchylił decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] udzielającą pozwolenia na rozbiórkę budynku szaletu miejskiego zlokalizowanego u zbiegu ulic: B. i Z. oraz udzielającą pozwolenia na budowę obejmującego zespół handlowy z częścią administracyjną tworzący halę targową "A" oraz umorzył postępowanie organu pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Stowarzyszenie A w Ł. wniosło o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w całości. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o majątku i dochodach skarżące Stowarzyszenie podało, że prowadzi działalność statutową, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada środków na wpis od skargi, środków trwałych i rachunku bankowego. Z przedłożonego przez stronę bilansu z dnia 30 marca 2009r. wynika, że na dzień 31 grudnia 2008r. po stronie aktywów dysponowała ona środkami pieniężnymi w wysokości 1.679,16 zł, na które składał się fundusz statutowy (pasywa). Z bilansu wynika również, że w 2008 r. wystąpiła nadwyżka kosztów działalności nad przychodami w wysokości 199,29 zł. Ze statutu i odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 25 sierpnia 2009r. wynika natomiast, że skarżące Stowarzyszenie działa w celu ochrony i reprezentowania interesów zawodowych i prawnych członków Stowarzyszenia, integracji środowiska kupieckiego targowiska A i popularyzowania tej idei, propagowania rozwoju drobnego handlu, a handlu obwoźnego w szczególności, upowszechniania idei samorządności w środowisku kupieckim i propagowania zasad zdrowej konkurencji i współpracy środowiska kupieckiego, a także w celu podnoszenia wiedzy w zakresie obowiązywania przepisów dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej, handlu obwoźnego, jakości sprzedawanych wyrobów i praw konsumenta oraz udzielania różnych form pomocy członkom Stowarzyszenia. Ponadto według § 19 statutu majątek Stowarzyszenia stanowią ruchomości, nieruchomości i fundusze. Fundusze stanowią wpływy z wpisowego i składek członkowskich, wpływy z działalności statutowej, dotacje, subwencje, zapisy darowizny, dochody z działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 3 września 2009r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia Stowarzyszenie A podniosło, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, a jedynie działalność statutową i nie posiada środków na pokrycie wpisu od skargi. Środki finansowe zgromadzone i wykazane w bilansie na koniec 2008r. zostały zgodnie ze statutem rozdysponowane. Zaskarżona decyzja spowodowała utratę miejsc pracy członków Stowarzyszenia. Część z nich zasiliła grono bezrobotnych, a pozostała część walczy o utrzymanie swoich rodzin. Sytuacja finansowa w zaistniałej sytuacji jest bardzo trudna i dlatego wnosi o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia sprzeciwu przez Stowarzyszenie A, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie z dnia 3 września 2009r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje natomiast w drodze wyjątku i odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo. Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącego Stowarzyszenia żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dyspozycja tego przepisu jest oparta na konstrukcji ograniczonego uznania i wskazuje, że w stosunku do tej kategorii podmiotów ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy jedynie w przypadkach braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania okoliczności mających uzasadniać uwzględnienie wniosku spoczywa zaś na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Natomiast zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uwagi na to, że skarga Stowarzyszenia dotyczy decyzji wydanej w trybie wznowienia postępowania oraz zakres żądania zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy – zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w całości – nadmienić również należy, iż zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) wysokość wpisu w tej kategorii spraw wynosi 200 zł. Chociaż w rozpoznawanej sprawie w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, iż nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu od skargi, to w ocenie Sądu nie wykazała jednak, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w w/w wysokości. Wskazać bowiem trzeba, że w myśl art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. – Dz.U. z 2001r., nr 79, poz. 855 ze zm.), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach, z której dochód służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34 powołanej ustawy Prawo o stowarzyszeniach). W samej ustawie Prawo o stowarzyszeniach przewidziane są zatem instrumenty, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie stowarzyszenia, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Zresztą z § 19 statutu skarżącego Stowarzyszenia wynika, iż jego majątek stanowią ruchomości, nieruchomości i fundusze. Fundusze stanowią wpływy z wpisowego i składek członkowskich, wpływy z działalności statutowej, dotacje, subwencje, zapisy darowizny, dochody z działalności gospodarczej. W tym miejscu dodać także należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno natomiast uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Co więcej, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się nawet, że założenie stowarzyszenia przez osoby niemogące bądź niezamierzające ponosić koniecznych środków finansowych na jego funkcjonowanie, w tym koszty postępowań sądowych, których to stowarzyszenie ma być stroną, stoi w oczywistej sprzeczności z zasadą osobistego ponoszenia kosztów postępowania przez stronę, która postępowanie uruchomiła. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszeniach, nie gwarantuje jednakże wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa (por. np. postanowienia NSA: z dnia 20 grudnia 2006r., II OZ 1433/06 – niepublikowane; z dnia 12 stycznia 2009r., II OZ 1364/08 i II OZ 1363/08; z dnia 13 lutego 2009r., II OZ 132/09; z dnia 22 kwietnia 2009r., II OZ 351/09; z dnia 21 maja 2009r., I OZ 519/09; z dnia 5 czerwca 2009r., II OZ 501/09; z dnia 16 września 2009r., II OZ 755/09; z dnia 17 września 2009r., II OZ 752/09 i z dnia 30 września 2009r., II OZ 801/09 – dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem strona dobrowolnie nie zabezpieczyła sobie środków, z których mogłaby pokryć kosztów postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów, na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. A.D.