II SA/Łd 946/25

Dnia 17 marca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Porczyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Marcin Olejniczak Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2026 roku sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 października 2025 roku nr SKO.4115.242.2025 w przedmiocie zmiany decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 3 października 2025 roku, nr WPS.4137.1566.2.2022.9. Decyzją z dnia 28 października 2025 r., nr SKO.4115.242.2025 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1691) - dalej: k.p.a.; art. 60, art. 61, art. 106 ust. 5 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1214) – dalej: u.p.s.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 3 października 2025 r., znak WPS.4137.1566.2.2022.9 zmieniającą decyzję własną z dnia 7 maja 2024 r., znak WPS.4137.1566.2.2022.3 o ustaleniu D.F. opłaty za pobyt babki I.F. w Domu Pomocy Społecznej w Ł., przy ul. [...], w ten sposób, że od dnia 1 czerwca 2025 r. wysokość tej opłaty ustalono w kwocie 2.233,11 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 stycznia 2020 r. I.F. została skierowana do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Ostateczną decyzją ww. organu z dnia 3 grudnia 2020 r. I.F. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w Ł.. Zgodnie z załączoną do akt sprawy decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 22 kwietnia 2024 r. opłata uiszczana przez pensjonariuszkę, odpowiadająca 70% uzyskiwanego przez nią dochodu z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i świadczeniem uzupełniającym, wynosi 1.477,78 zł i nie pokrywa w całości średniego kosztu pobytu, który na dzień wydania objętej niniejszą skargą decyzji, zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 marca 2025 r., nr 644/2025 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Miasto Łódź wynosi 5.944 zł. Osobami zobowiązanymi do partycypacji w kosztach pobytu I.F. w domu pomocy społecznej, poza skarżącym D.F., są jej dzieci - D.Ś. oraz M.F., a nadto jej drugi wnuk - M.Ś.. Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika nadto, że ostateczną decyzją z dnia 7 maja 2024 r., znak WPS.4137.1566.2.2022.3 Prezydent Miasta Łodzi ustalił D.F. opłatę za pobyt babki I.F. w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. [...] w wysokości: 1.990,16 zł od 1 stycznia 2023 r. do 28 lutego 2023 r.; 1.938,60 zł od 1 marca 2023 r. do 31 marca 2023 r.; 2.208,10 zł od 1 kwietnia 2023 r. do 30 września 2023 r.; 1.930,07 od 1 października 2023 r. Ww. decyzja została uznana za doręczona skarżącemu, w trybie art. 44 k.p.a., pod adresem wskazanym w bazie danych ewidencyjnych. Następnie decyzją z dnia 3 października 2025 r. Prezydent Miasta Łodzi orzekł o zmianie decyzji własnej z dnia 7 maja 2024 r., w ten sposób, że od dnia 1 czerwca 2025 r. ustalił ciążącą na skarżącym opłatę z ww. tytułu w wysokości 2.233,11 zł miesięcznie. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ wskazywał, iż pomimo kierowanej do skarżącego korespondencji dotyczącej ciążących na stronie obowiązków i uprawnień w związku z pobytem I.F. w domu pomocy społecznej, doręczonej adresatowi w dniu 23 czerwca 2025 r., brak jakiegokolwiek kontaktu ze strony skarżącego uniemożliwił przeprowadzenie oceny, w drodze wywiadu środowiskowego sytuacji rodzinnej i dochodowej D.F. od dnia 1 czerwca 2025 r. Powyższe stanowiło podstawę do zmiany na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. wcześniejszej decyzji i ustalenia przedmiotowej opłaty w oparciu o przepisy art. 61 ust. 2e i ust. 2 f u.p.s., której wysokość stanowi różnica pomiędzy średnim miesięcznym kosztem pobytu, ustalonym zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 marca 2025 r., a opłatą wnoszona przez pensjonariuszkę, podzielona po połowie pomiędzy skarżącego, a drugą z zobowiązanych osób – M.F., który również, pomimo podejmowanych prób uniemożliwił organom ustalenie, w drodze wywiadu środowiskowego swojej sytuacji rodzinnej i dochodowej od dnia 1 czerwca 2025 r. Odnośnie do pozostałych zobowiązanych osób, to jest D.Ś. i M.Ś. organ wskazał, że dochód ww. odpowiednio od 1 kwietnia 2025 r. oraz od 1 stycznia 2023 r. nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie, a tym samym nie ponoszą one opłat za pobyt I.F. w placówce. Decyzja organu i instancji została doręczona skarżącemu w dniu 13 października 2025 r. W przewidzianym prawem terminie skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucał naruszenie art. 61 u.p.s. poprzez przyjęcie wystąpienia w sprawie przesłanek skutkujących powstaniem po jego stronie obowiązku uiszczania opłat za pobyt babki w domu pomocy społecznej. Skarżący zarzucał nadto naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dokładnego ustalenia faktycznego sprawy oraz zgromadzenia i oceny niezbędnego dla jej rozpatrzenia materiału dowodowego, a w konsekwencji procedowanie z naruszeniem zasady zaufania obywateli do organów państwa oraz brak należytego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co w ocenie skarżącego uniemożliwia dokonanie jej kontroli. Skarżący wnosił o uchylenie decyzji organu I instancji. W ocenie skarżącego ustalenie ciążącej na nim opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej winno być poprzedzone postępowaniem administracyjnym, z udziałem wszystkich zobowiązanych osób, którego celem jest ocena możliwości zobowiązanego w oparciu o jego aktualną sytuację rodzinna i majątkową. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju czynności procesowe niewątpliwie nie zostały przeprowadzone, co więcej skarżący nie został nawet powiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie. Skarżący wskazywał nadto, że obowiązujące regulacje prawne w zakresie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jak i przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w pierwszej kolejności nakładają realizację tego obowiązku na bliższych zstępnych, to jest dzieci I.F., które w ocenie skarżącego dysponują niezbędnymi środkami finansowymi na pokrycie tych należności, a czego organ nie badał. Dopiero w dalszej kolejności, w wyjątkowych okolicznościach zobowiązanymi są dalsi zstępni (wnuki). Skarżący wskazywał również na ciążące na M. F. (ojcu skarżącego) względem strony zadłużenie alimentacyjne, egzekwowane w drodze komorniczego postępowania egzekucyjnego. Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 28 października 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowi postępowanie w nowej sprawie; nie jest kontynuacją czy rozpatrywaniem na nowo sprawy rozstrzygniętej już decyzja administracyjną, przyznającej określone uprawnienia lub nakładającej obowiązki w zakresie świadczeń z pomocy społecznej. Obligatoryjną przesłanką weryfikacji decyzji jest zmiana sytuacji dochodowej lub osobistej strony, natomiast fakultatywna przewidziane prawem przesłanki, o których mowa w art. 11-12 i art. 107 ust. 5 u.p.s. Kolegium zaznaczyło także, że powołany wyżej przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowi regulację o charakterze lex specialis w stosunku do uregulowań k.p.a. Dalej mając na uwadze przedmiot postępowania w rozpoznawanej sprawie Kolegium wskazało na uregulowane przepisami u.p.s. tryb i zasady ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, w tym treść art. 61 ustawy. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium zaznaczyło, że nie jest kwestionowane przez żadną ze stron postępowania, że skarżący jako wnuk I.F., jest podmiotem, na którym ciąży ustawowy obowiązek partycypacji w kosztach pobytu babki w domu pomocy społecznej. Pozostali zobowiązani to dzieci I.F. – D.Ś. i M.F. oraz drugi wnuk – M.Ś.. Nie ulega także wątpliwości, że podejmowane wielokrotnie przez organ próby nawiązania kontaktu ze skarżącym, celem ustalenia jego sytuacji majątkowej i rodzinnej na potrzeby oceny możliwości realizacji przez skarżącego ciążącego na nim obowiązku, okazały się bezskuteczne. To też czyni zasadnym stwierdzenie, że skarżący odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Brak jakiejkolwiek reakcji ze strony skarżącego w powyższym zakresie, stanowi przejaw braku współpracy z organem pomocowym i jako takie wypełnia znamiona przesłanki, o której mowa w art. 107 ust. 5 u.p.s. Stąd też zarzuty odwołania, co do nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego organ uznał za niezasadne. Powyższe stanowiło podstawę do ustalenia ciążącej na skarżącym opłaty na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s., której wysokość stanowiła różnicę między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w danej placówce, a wysokością opłaty ponoszoną przez babkę skarżącego podzieloną, stosownie do treści art. 61 ust. 2f u.p.s., po połowie pomiędzy skarżącego, a drugą z zobowiązanych osób – M.F., który również, pomimo podejmowanych prób uniemożliwił organom ustalenie, w drodze wywiadu środowiskowego swojej sytuacji rodzinnej i dochodowej od dnia 1 czerwca 2025 r. Natomiast, co do pozostałych zobowiązanych osób, to jest D.Ś. i M.Ś. Kolegium wskazało, iż wbrew stanowisku skarżącego dokonano weryfikacji ich sytuacji majątkowej, która wykazała, że dochód ww. odpowiednio od 1 kwietnia 2025 r. oraz od 1 stycznia 2023 r. nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie, a tym samym nie ponoszą one opłat za pobyt I.F. w placówce. Odnosząc się do podnoszonego zarzutu naruszenia ustalonej kolejności osób zobowiązanych do ponoszenia opłat Kolegium wskazało, że pomimo częściowej tożsamości ww. podmiotów z podmiotami zobowiązanymi do alimentacji, na podstawie przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przepisy u.p.s. nie regulują kolejności odpowiedzialności osób zaliczanych do zstępnych pensjonariusza, a obowiązek partycypowania w opłatach za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter zobowiązania publicznoprawnego. Dopuszczalne prawem przesłanki zwolnienia z ponoszenia przedmiotowej opłaty ustawodawca zawarł w art. 64-64b u.p.s., a postępowanie w tym przedmiocie wszczyna się na wniosek strony. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.F. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji ponowił zarzuty podnoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji, zarówno co do naruszenia art. 61 u.p.s. poprzez przyjęcie wystąpienia w sprawie przesłanek skutkujących powstaniem po jego stronie obowiązku uiszczania opłat za pobyt babki w domu pomocy społecznej; jak i art. 7, art. 77 § 1, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dokładnego ustalenia faktycznego sprawy oraz zgromadzenia i oceny niezbędnego dla jej rozpatrzenia materiału dowodowego, a w konsekwencji procedowanie z naruszeniem zasady zaufania obywateli do organów państwa oraz brak należytego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co w ocenie skarżącego uniemożliwia dokonanie jej kontroli. W uzasadnieniu skarżący podtrzymywał argumentację, co do braku zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany decyzji ustalającej opłatę za pobyt babki w domu pomocy społecznej, jak i braku przeprowadzenia niezbędnych dla wydania rozstrzygnięcia ustaleń, co do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, który nigdy nie był wzywany do przedłożenia jakiejkolwiek dokumentacji na te okoliczność. Skarżący podtrzymywał także argumentacje, co do kolejności odpowiedzialności osób zobowiązanych do partycypacji w opłatach, podnosząc, że zobowiązane w pierwszej kolejności dzieci I.F. są w stanie ponieść koszty jej pobytu w domu pomocy społecznej, a co za tym idzie ciążący obwiązek na wnukach jeszcze nie powstał. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Obecny na rozprawie w dniu 17 marca 2026 r. skarżący popierał skargę. Z wyjaśnień strony skarżącej wynika, że pod wskazanym w aktach adresem na ul. [...] w Ł. nie mieszka od około 4 lat, stąd też nie miał wiedzy o kierowanej do niego korespondencji. Obecnie zamieszkuje na ul. [...] m. [...] w Ł., jednakże prosi o kierowanie korespondencji na adres matki na ul. [...] m. [...] w Ł. Wyjaśnia, że aktualnie nie ma adresu meldunkowego. Skarżący oświadcza, że nie zna i nie ma kontaktu ma kontaktu z babką, jak i z pozostałą rodziną. Nie kwestionuje, że nie został z nim przeprowadzony wywiad środowiskowy, jednakże tłumaczył to brakiem wiedzy, co do toczącego się względem jego osoby postępowania administracyjnego. Wyjaśnił nadto, że kiedy dowiedział się o postępowaniu zasięgnął wiedzy radcy prawnego, który w ocenie skarżącego miał go reprezentować i poinformował go, że nie powinien ponosić spornej opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 143) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przedmiotem skargi D.F. uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 października 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 3 października 2025 r. orzekającą o zmianie decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 7 maja 2024 r., znak WPS.4137.1566.2.2022.3 w sprawie ustalenia ciążącej na skarżącym opłaty za pobyt babki I.F. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w Ł., w ten sposób, że od dnia 1 czerwca 2025 r. wysokość tej opłaty ustalono w kwocie 2.233,11 zł miesięcznie. Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: 2025 r. poz. 1214) - dalej: u.p.s. Zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przywołany wyżej przepis zawiera regulację szczególną, w stosunku do przewidzianej przepisami k.p.a. (art. 163) możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Dopuszcza zmianę (uchylenie) decyzji bez zgody strony zarówno wtedy, gdy jest to dla niej korzystne, jak i wówczas, gdy jest to niekorzystne, w oparciu o ustawowo określone przesłanki o charakterze obligatoryjnym, jak i fakultatywnym. Wśród przesłanek obligatoryjnych ustawodawca wymienił zmianę przepisów prawa, zmianę sytuacji osobistej albo dochodowej strony, jak również pobranie nienależnego świadczenia. Natomiast przyczyną fakultatywnych działań organu prowadzących do uchylenia lub zmiany decyzji są okoliczności wymienione w art. 11, art. 12, i art. 107 ust. 5 u.p.s. (por. wyrok NSA z 14 listopada 2025 r., I OSK 2065/24; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia również wymaga, że postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji prowadzone na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. jest postępowaniem w nowej sprawie. Postępowanie to nie jest zatem kontynuacją czy rozpatrywaniem na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Zakres nowej sprawy administracyjnej wyznacza zatem treść art. 106 ust. 5 u.p.s., co oznacza, że organ administracji powinien w pierwszej kolejności ustalić zaistnienie którejś z przesłanek wskazanych w tym przepisie, a następnie zbadać czy ma ona wpływ na pozostającą w obrocie ostateczną decyzję administracyjną wydaną z zakresu pomocy społecznej. (por. wyrok WSA w Łodzi z 11 września 2025 r., II SA/Łd 376/25; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dalej mając na uwadze przedmiot kwestionowanej skargą decyzji wskazać należy, że zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). W art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W przepisie art. 61 ust. 2 pkt 1-3 powołanej ustawy wskazano reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty. Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Natomiast jak wynika z ust. 2e w/w przepisu w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.). Z powołanych wyżej regulacji wynika zatem, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a w pierwszej kolejności osobą zobowiązaną do uiszczania opłat jest mieszkaniec domu. Jednocześnie przyjęta w powołanym przepisie zasada kolejności oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Podkreślić przy tym należy, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 powołanej ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 tej ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w ten sposób wydatków. W rozważanym aspekcie zauważyć także należy, iż w orzecznictwie NSA wyrażono pogląd, wedle którego obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy. Natomiast obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy, musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17; wyroki NSA: z 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 204/10; z 13 września 2013 r. o sygn. akt I OSK 2726/12; z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12; z 14 października 2021 r., I OSK 574/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. należy rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą w której osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, ale wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2d u.p.s.) oraz drugą, w której osoba ta odmawia i zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.). W sytuacji pierwszej organy gminy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. W sytuacji drugiej przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe (por. wyrok NSA z 20 lipca 20243 r., I OSK 1620/22; wyrok WSA w Gliwicach z 19 kwietnia 2024 r., II SA/Łd 13/24; wyrok WSA w Poznaniu z 11 września 2024 r., II SA/Po 415/24; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż bezsporne pomiędzy stronami pozostają te ustalenia faktyczne, z których wynika, że D.F. jest wnukiem I.F. umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. [...]. Średni miesięczny koszt pobytu we wskazanej wyżej placówce, zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 marca 2025 r., nr 644/2025 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Miasto Łódź wynosi 5.944 zł. Wysokość opłaty ponoszonej przez I.F. wynosi 1.477,78 zł i nie pokrywa pełnego kosztu utrzymania. Nie są sporne pomiędzy stronami również te ustalenia, że wyżej wymieniona ma dzieci: D. Ś. i M.F. oraz wnuki: D.F. (skarżący) oraz M.Ś., którzy w myśl art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. są obowiązani do wnoszenia opłat za pobyt I.F. w domu pomocy społecznej. Zgodnie ze stanowiskiem procedujących w sprawie organów spośród wyżej wymienionych D.Ś. oraz M.Ś. nie ponoszą odpłatności za pobyt I.F. w domu pomocy społecznej, z uwagi na nieprzekroczenie 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Względem pozostałych osób zobowiązanych, w tym również względem skarżącego, jak twierdzi organ prowadzone były odrębne czynności procesowe, mające na celu ustalenia wysokości przedmiotowej opłaty. Wątpliwości Sądu nie budzą również te ustalenia faktyczne sprawy, z których wynika, że podejmowane przez organ pomocowy próby nawiązania kontaktu ze skarżącym okazały się bezskuteczne. Kierowana do skarżącego, na znany organom adres wynikający z danych ewidencyjnych, urzędowa korespondencja dotycząca zarówno ciążących na skarżącym ustawowych obowiązków, jak i przysługujących mu uprawnień wynikających z faktu pobytu babki w domu pomocy społecznej pozostawała bez jakiejkolwiek reakcji ze strony skarżącego, co jak słusznie wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, odwołując się w tym zakresie do orzecznictwa sądów administracyjnych, jak i wywodzonego z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku współdziałania strony z organami administracji, stanowiło niewątpliwie przejaw braku tej współpracy. To w konsekwencji czyniło zasadnym stwierdzenie, co do uniemożliwienia przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem ustalenia jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, jak i odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W tym miejscu wskazać należy, że bez wpływu na wynik powyższego stwierdzenia pozostaje argumentacja skarżącego, co do braku wiedzy o toczącym się wobec jego osoby postępowaniu administracyjnym. Podkreślenia bowiem wymaga, że powyższe twierdzenie pozostaje w sprzeczności z treścią załączonego do akt administracyjnych sprawy pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., z dnia 4 czerwca 2025 r., skierowanego do skarżącego na adres – Łódź, ul. [...] m. [...] i podjętego przez skarżącego osobiście, w dniu 23 czerwca 2025 r. Jak wynika z treści ww. pisma skarżący został poinformowany między innymi o ciążącym na nim prawnym obowiązku partycypowania w kosztach pobytu babki w domu pomocy społecznej, o trybie i zasadach ustalania tej opłaty, w tym o możliwości zawarcia stosownej umowy, jak również o ciążącym na stornie obowiązku informowania organu o zmianie miejsca zamieszkania. Powyższe potwierdza również załączona do akt administracyjnych sprawy notatka służbowa z dnia 22 maja 2025 r. na okoliczność przeprowadzonej w tym dniu rozmowy telefonicznej ze skarżącym w sprawie ciążącego na nim zadłużenia z tytułu pobytu babki w domu pomocy społecznej. W ocenie Sądu doręczenie skarżącemu ww. pisma z dnia 4 czerwca 2025 r., jako pierwsza czynność urzędowa, o której strona została powiadomiona, stanowiło na gruncie przepisowe k.p.a. wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zmiany decyzji ostatecznej o ustaleniu opłaty skarżącego za pobyt babki w domu pomocy społecznej (por. postanowienie NSA z 14 marca 2025 r., I OSK 235/25; z 26 czerwca 2024r., I OSK 945/24; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższych względów nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty skargi, co do braku przeprowadzenia niezbędnych czynności procesowych, celem ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Jednocześnie wobec braku zadośćuczynienia przez skarżącego ciążącemu na nim obowiązkowi meldunkowemu, określonemu w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 384), podnoszona na rozprawie okoliczność niezamieszkiwania pod adresem - Łódź, ul. [...] m. [...] od około 4 lat wstecz, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Tym samym w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę procedujące w sprawie organy obu instancji zasadnie uznały, że w sprawie wystąpiły przesłanki do ustalenia skarżącemu przedmiotowej opłaty w drodze decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Niemniej jednak zdaniem Sądu wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji uznać należy za co najmniej przedwczesne. Jak już bowiem wcześniej wskazano, zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Przy czym, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych proporcjonalny podział opłaty, przewidziany ww. przepisie dotyczy tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Stąd też w przypadku gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata stanowiąca dopełnienie średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej obciąża te osoby proporcjonalnie, a więc w równych częściach (por. wyroki NSA z 19 kwietnia 2024 r., I OSK 2220/22; 2 lutego 2024 r., I OSK 1094/22; 6 marca 2025 r., I OSK 678/24; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ustalając przedmiotową opłatę w oparciu o przepis art. 61 ust. 2e u.p.s. organy wskazały, iż stanowi ona różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. [...] (5.944 zł), w którym umieszczono babkę skarżącego, a kwotą przez nią pokrywaną (1.477,78 zł), podzieloną proporcjonalnie do dwóch osób zobowiązanych do wnoszenia tej opłaty, wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (skarżącego oraz M.F.), które uniemożliwiły przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jak i odmówiły zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę dokonane w sprawie ustalenia faktyczne nie są wystarczające do przeprowadzenia oceny, co do poprawności dokonanych w powyższym zakresie wyliczeń. Podkreślenia wymaga, że niezależnie od tego, iż przedmiotem prowadzonego w stosunku do skarżącego postępowania administracyjnego jest zmiana ostatecznej decyzji ustalającej wysokość ciążącej na stronie opłaty z tytułu pobytu I.F. w domu pomocy społecznej, to mając na uwadze zarówno przywołany wcześniej charakter postępowania w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s., jak i określone przepisami u.p.s. zasady i tryb ustalania tej opłaty, niezbędnym dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej pozostałych osób, ustawowo zobowiązanych do partycypacji w spornej opłacie. Zdaniem Sądu, przedłożona na tę okoliczność dokumentacja pozwala jedynie na bezsporne stwierdzenie, iż osobą nie ponosząca opłat z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej jest D.Ś.. Świadczy o tym załączona do akt sprawy decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 14 lipca 2025 r., której wydanie poprzedzono przeprowadzonym w dniu 27 czerwca 2025 r. wywiadem środowiskowym (załączonym do akt sprawy), w następstwie którego ustalono, że od dnia 1 kwietnia 2025 r. dochód D.Ś. nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. W stosunku do osoby M.Ś. stanowisko organów, co do braku spełnienia ustawowego kryterium dochodowego niezbędnego dla ustalenia przedmiotowej opłaty zostało natomiast oparte jedynie na wywiadzie środowiskowym z dnia 16 lutego 2023 r., w oparciu, o który przyjęto, że od 1 stycznia 2023 r. dochód ww. nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. Mimo ciążącego na organie w tym zakresie obowiązku (art. 107 ust. 4 u.p.s.), w toku prowadzonego postępowania organy nie przeprowadziły jakiejkolwiek aktualizacji oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej M.Ś., co bezspornie wynika zarówno z uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji, jak i przedłożonej dokumentacji. Natomiast, co do osoby M.F., jak wynika z uzasadnień podjętych w sprawie rozstrzygnięć organy obu instancji uznały, iż wobec uniemożliwienia przez ww. przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak i odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., jest on zobowiązany do partycypowania w kosztach pobytu matki w domu pomocy społecznej w wysokości stanowiącej połowę różnicy pomiędzy średnim kosztem pobytu w placówce a kwotą uiszczaną przez I.F.. Zaznaczyć jednak należy, że w aktach sprawy znajduje się również decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 3 października 2025 r., znak WPS. 4137.1566.7.2022.8 uchylająca w całości decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 7 maja 2025 r. o ustaleniu opłaty M.F. za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że w oparciu o przeprowadzony w dniu 31 października 2024 r. wywiad środowiskowy (także załączony do akt sprawy) ustalono, że dochód zobowiązanego nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. Stąd też organ stwierdził, że od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia zmiany wysokości opłaty M.F. nie ponosi przedmiotowej opłaty. W ocenie Sądu, zarówno z uzasadnienia tej decyzji, jak i jakiegokolwiek innego dokumentu załączonego do akt sprawy nie sposób wywieść, czy rzeczone zwolnienie M.F. z ciążącego na nim obowiązku, orzeczone "do dnia zmiany wysokości opłaty" obejmuje także okres, w którym obowiązuje średni miesięczny koszt pobytu we wskazanej wyżej placówce, ustalony zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 marca 2025 r., nr 644/2025. Jest to o tyle istotne, że data wydania ww. decyzji pokrywa się z datą wydania objętej niniejszą skargą decyzji organu I instancji, wydanej w stosunku do D.F., w uzasadnieniu której organ pomimo, że dysponuje de facto aktualnym wywiadem środowiskowym przeprowadzonym z M.F. (art. 107 ust. 4 u.p.s.) wskazuje na brak współpracy ww. z organem w tym zakresie, co potwierdza również załączona do akt sprawy notatka służbowa z dnia 9 września 2025 r. Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się kierowane do M.F. pismo z dnia 3 października 2025 r. zatytułowane "propozycja zawarcia umowy lub przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego", doręczone adresatowi osobiście w dniu 15 października 2025 r. Wobec powyższego zdaniem Sądu za zasadne, aczkolwiek z innych przyczyn, uznać należało zarzuty skargi, co do naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 , jak i art. 8 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Za nieuzasadniony Sąd uznał natomiast zarzut skargi, co do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., stwierdzając w tym zakresie, iż uzasadnienia wydanych w sprawie rozstrzygnięć odpowiadają minimum określonym prawem. Jednocześnie Sąd stwierdza, że procedujące w sprawie organy administracji obu instancji działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 6 k.p.a., a strona miała zapewnione prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Natomiast, co do zarzutu naruszenia art. 61 u.p.s., to pomijając jego ogólnikowość Sąd stwierdza, iż wobec ww. uchybień natury procesowej, w zakresie dokonanych ustaleń faktycznych mogących mieć wpływ na obliczenie wysokości ciążącej na skarżącym opłaty z tytułu pobytu babki w domu pomocy społecznej, przeprowadzenie oceny zasadności powyższego zarzutu na obecnym etapie sprawy byłoby co najmniej przedwczesne. Za chybioną Sąd uznał również argumentację skargi, co do ustawowej kolejności odpowiedzialności zstępnych zobowiązanych do partycypacji w opłatach, podnosząc, ze wskazaniem w pierwszej kolejności na dzieci osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, a dopiero później na wnuki tej osoby. Jak już wcześniej wskazano, z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wynika jedynie pierwszeństwo zstępnych przed wstępnymi. Wewnątrz grupy zstępnych ustawodawca nie rozróżnił jakiejkolwiek kolejności do obciążenia opłatą. Nie można zatem mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Odnosząc się do prezentowanej na rozprawie argumentacji skarżącego, co do braku jakichkolwiek więzi rodzinnych z I. F., jak i z pozostałą rodziną wskazać należy, iż ustawodawca dopuszcza sytuację, w których osoby zobowiązane do partycypacji w kosztach pobytu w domu pomocy społecznej, zostały zwolnione z powyższego obowiązku, na ich wniosek, na zasadach określonych w art. 64-64b u.p.s. Rozpatrując sprawę ponownie procedujące w sprawie organy obowiązane będą do uwzględnienia oceny prawnej i rozważań Sądu wynikających z uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji.