II SAB/Łd 26/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A z siedzibą w C. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A z siedzibą w C. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie uznania za stronę postępowania w sprawie dotyczącej stwierdzenie nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Gminę C. własności nieruchomości Skarbu Państwa postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie A z siedzibą w C. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie uznania skarżącego stowarzyszenia za stronę postępowania w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Gminę C. własności nieruchomości Skarbu Państwa. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 11 maja 2011r. skarżące stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżące stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżące stowarzyszenie podniosło, iż nie posiada środków finansowych ani majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, ani też nie pozyskało żadnych darowizn. Podstawę egzystencji stanowią skromne składki członkowskie. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżące stowarzyszenie wskazało, iż nie osiąga zysków, nie ma strat i nie posiada żadnych rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2011r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżące stowarzyszenie podniosło, iż wykazało w formie stosownego oświadczenia przesłanki przyznania mu prawa pomocy określone w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Wyjaśniło, iż po raz pierwszy wszczyna postępowanie sądowe. Powołało się na swój szczególny o charakterze "misyjno – pomocowym" rodzaj działalności, który nie jest nastawiony na żaden zysk, czy dochód. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia sprzeciwu przez skarżące stowarzyszenie, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie z dnia 18 lipca 2011r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje natomiast w drodze wyjątku i odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (245 § 3 p.p.s.a.). Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącego stowarzyszenia żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dyspozycja tego przepisu jest oparta na konstrukcji ograniczonego uznania i wskazuje, że w stosunku do tej kategorii podmiotów ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy jedynie w przypadkach braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania okoliczności mających uzasadniać uwzględnienie wniosku spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na przedmiot skargi – bezczynność organu administracji publicznej oraz zakres żądania zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy – zwolnienie od kosztów sądowych – zauważyć trzeba, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) wysokość wpisu w tej kategorii spraw wynosi 100 zł. Chociaż w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach skarżące stowarzyszenie wskazało, iż nie posiada środków finansowych ani majątku, to w ocenie sądu nie wykazało jednak, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych obejmujących na tym etapie postępowania wyłącznie wpis od skargi w wysokości 100 zł. Wskazać bowiem trzeba, że w myśl art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. – Dz.U. z 2001r., nr 79, poz. 855 ze zm.), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach, z której dochód służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34 powołanej ustawy Prawo o stowarzyszeniach). W samej ustawie Prawo o stowarzyszeniach przewidziane są zatem instrumenty, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie stowarzyszenia, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Zresztą w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżące stowarzyszenie wskazało, iż "podstawę egzystencji stanowią skromne składki członkowskie". W tym miejscu dodać także należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno natomiast uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Co więcej, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się nawet, że założenie stowarzyszenia przez osoby niemogące bądź niezamierzające ponosić koniecznych środków finansowych na jego funkcjonowanie, w tym koszty postępowań sądowych, których to stowarzyszenie ma być stroną, stoi w oczywistej sprzeczności z zasadą osobistego ponoszenia kosztów postępowania przez stronę, która postępowanie uruchomiła. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się, m.in. w stowarzyszeniach, nie gwarantuje jednakże wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa (por. np. postanowienia NSA: z dnia 20 grudnia 2006r., sygn. akt II OZ 1433/06 – niepublikowane; z dnia 12 stycznia 2009r., sygn. akt II OZ 1364/08 i sygn. akt II OZ 1363/08; z dnia 13 lutego 2009r., sygn. akt II OZ 132/09; z dnia 22 kwietnia 2009r., sygn. akt II OZ 351/09; z dnia 21 maja 2009r., sygn. akt I OZ 519/09; z dnia 5 czerwca 2009r., sygn. akt II OZ 501/09; z dnia 16 września 2009r., sygn. akt II OZ 755/09; z dnia 17 września 2009r., sygn. akt II OZ 752/09 i z dnia 30 września 2009r., sygn. akt II OZ 801/09 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem strona dobrowolnie nie zabezpieczyła sobie środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, obejmujących na tym etapie postępowania wyłącznie wpis od skargi w wysokości 100 zł nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów, na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. A.D.