III SA/Łd 347/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów transportu drogowego postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. U.K. J.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów transportu drogowego. W związku z tą skargą skarżący złożył także wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest zatrudniony w firmie transportowej na umowę o pracę na czas określony z wynagrodzeniem 2 000 – 4 300 zł. Wysokość wynagrodzenia uzależniona jest od "wyjeżdżonych godzin" w danym miesiącu. Stałe zobowiązania miesięczne wynoszą: kredyt 1 000 zł, czynsz 200 zł, energia elektryczna 100 zł, węgiel 300 zł. Na jego utrzymaniu pozostaje syn B., który jest studentem studiów dziennych (dwóch kierunków) Politechniki [...]. Miesięczny koszt utrzymania syna wynosi około 1 200 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zadeklarował, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Nie wykazał żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna uległa zmianie. Nie przedłużono z nim umowy o pracę. Obecnie pozostaje bez pracy i będzie musiał się zarejestrować jako osoba bezrobotna. Zarządzeniem z dnia 13 maja 2015 r. skarżący został wezwany w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do: złożenia zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych w latach 2013 i 2014 dochodów, wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania; złożenia poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2013 i 2014; złożenia dokumentów potwierdzających status osoby bezrobotnej; wyjaśnienia, czy syn otrzymuje świadczenia alimentacyjne lub rentę rodzinną i w jakiej wysokości, jeśli otrzymuje tego rodzaju świadczenie lub wskazania okoliczności, z powodu których go nie otrzymuje oraz udokumentowania twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami, w tym wysokości otrzymywanego świadczenia w ostatnich 3 miesiącach (decyzja, ugoda alimentacyjna, wyrok sądu); wskazania i udokumentowania wydatków, jakie skarżący ponosi miesięcznie w związku z utrzymaniem swoim i syna (stałych zobowiązań); wskazania tytułu prawnego do nieruchomości, na której zamieszkuje wspólnie z synem, przedstawienia dokumentów potwierdzających przysługujący mu tytuł prawny do jej zajmowania (np. akt notarialny potwierdzający nabycie prawa własności, umowa najmu, itp.) oraz wskazania powierzchni (lokalu mieszkalnego, domu); wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego z okresu ostatnich, kolejnych 3 miesięcy poprzedzających bezpośrednio doręczenie wezwania, dokumentów potwierdzających ich likwidację we wskazanym okresie; wyjaśnienia, czy skarżący lub jego syn, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jest właścicielem pojazdów mechanicznych, a jeżeli tak, to określenia ich marki, szacunkowej wartości i rocznika produkcji; udzielenia niezbędnych wyjaśnień w powyższym zakresie. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie, pomimo tego, że była dwukrotnie awizowana – pierwsze awizo w dniu 19 maja 2015 r., powtórne awizo w dniu 27 maja 2015 r., nie została podjęta w terminie czternastu dni od dnia pierwszego zawiadomienia. W związku z tym przesyłka ta została zwrócona sądowi w dniu 5 czerwca 2015 r. Skarżący nie odpowiedział na to wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek skarżącego dotyczy więc prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 27 stycznia 2010 r., II OZ 26/10). Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy nie może chronić lub też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z 23 lipca 2013 r., II FZ 565/13, z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13). Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznego do swojego utrzymania. Dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z 24 września 1984 r., II CZ 104/84, Lex nr 8623; postanowienie NSA z 19 marca 2012 r., I FZ 10/12). Zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Ostatecznie też do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się przy tym jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Wskazać także należy, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sąd nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone zarządzenie lub postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy sąd uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego skarżącego obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że siebie i syna utrzymuje z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2 000 – 4 300 zł. Stałe miesięczne zobowiązania określił łącznie na 1 600 zł, a koszt utrzymania syna, który jest studentem dwóch kierunków studiów dziennych na Politechnice [...] na około 1 200 zł. W sprzeciwie wskazał natomiast, że nie przedłużono z nim umowy o pracę. Obecnie pozostaje bez pracy i będzie musiał się zarejestrować jako osoba bezrobotna. Skarżący nie załączył jednak ani do wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani do sprzeciwu żadnych dokumentów mogących potwierdzać powyższe twierdzenia i świadczyć o tym, że uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 400 zł stanowi dla niego nadmierne obciążenie. Informacje przedstawione przez skarżącego nie są pełne. Nie wiadomo, np. na jakiej podstawie skarżący zajmuje lokal mieszkalny, w którym mieszka, czy jest on jego własnością, czy też go wynajmuje. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący stwierdził, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym (rubryka nr 8 dotycząca stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym), chociaż w rubryce nr 6 dotyczącej stanu rodzinnego (osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) wymienił syna B.. Na podstawie wniosku nie można stwierdzić, czy syn skarżącego otrzymuje świadczenia alimentacyjne lub rentę rodzinną albo stypendium naukowe i w jakiej wysokości, jeśli otrzymuje tego rodzaju świadczenie bądź też ich nie otrzymuje i z jakiej przyczyny. Doświadczenie życiowe nie pozwala wykluczyć, że syn skarżącego wykonuje, jakąś pracę, za którą otrzymuje wynagrodzenie i jest właścicielem nieruchomości lub posiada, przedmioty o wartości przekraczającej równowartość 3 000 zł (ma ukończone 23 lata). Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu sądu. Nie przedstawił żadnych dokumentów i nie złożył żadnych wyjaśnień, o jakie sąd zwrócił się do niego w zarządzeniu z dnia 13 maja 2015 r. Tym samym skarżący uniemożliwił sądowi dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, wyjaśnienie istotnych wątpliwości w tej kwestii. W tym miejscu należy wyjaśnić, że przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została skarżącemu doręczona w dniu 2 czerwca 2015 r. (we wtorek) zgodnie z art. art. 73 § 4 w związku z art. 73 § 1 p.p.s.a., zaś siedmiodniowy termin do wykonania zarządzenia z dnia 13 maja 2015 r. zakończył swój bieg w dniu 9 czerwca 2015 r. (we wtorek). Informacje zawarte na zwrotnym potwierdzeniu odbioru i kopercie (odciski stempli operatora pocztowego wraz z adnotacjami doręczyciela dokonywanymi przy odpowiednich datach uwidocznionych na stemplach oraz na zwrotnym potwierdzeniu odbioru) wskazują, że procedura doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie przeprowadzona została przez doręczyciela w sposób prawidłowy, zgodny z art. 73 § 1 – 3 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 – 72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Przepis art. 73 § 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Niepodjęcie przesyłki w terminach określonych w powołanych przepisach i skutkujące jego zwrotem do nadawcy – sądu, zgodnie z art. 73 § 4 p.p.s.a. powoduje przyjęcie domniemania doręczenia przesyłki adresatowi z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 73 § 1. Zgodnie z informacją zawartą na zwrotnym potwierdzeniu odbioru i kopercie, zawierającej wezwanie, przesyłka ta została po raz pierwszy awizowana w dniu 19 maja 2015 r. Zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w placówce PAInPost 95-010 S., ul. A. 1 (sklep) pozostawiono w skrzynce oddawczej. Po raz kolejny awizowano przesyłkę w dniu 27 maja 2015 r. W tej sytuacji uznać należało, że przesyłka zawierająca wezwanie została skutecznie doręczona skarżącemu w dniu 2 czerwca 2015 r. (we wtorek). Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. U.K.