I SA/Lu 175/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. L. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 175/16 w przedmiocie odmowy przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 10 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów wynika, że skarżący (ur. w 1971 r.) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami pozostając na ich wyłącznym utrzymaniu. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Matka skarżącego z tytułu emerytury uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości [...] zł, a ojciec z tytułu emerytury w wysokości [...] zł netto. W zakresie zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawca wymienił spłatę kredytu (rata – [...] zł) oraz utrzymanie domu (600 zł). Wskazał również, że rodzice posiadają dom wolnostojący o pow. 120 m2 i wartości [...] zł oraz samochód osobowy o wartości [...] zł. Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie referendarz sądowy uzasadniał, że rodzina posiada płynność finansową i po dokonaniu opłat kosztów niezbędnego utrzymania jest w stanie zgromadzić środki celem prowadzenia postępowania sądowego (wpis [...] zł i ewentualnie przyszłe koszty w kwocie [...]zł za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz [...] zł za wpis pod skargi kasacyjnej). Wygospodarowanie niezbędnych na ten cel kwot nie będzie, w ocenie referendarza, stanowiło wydatku zagrażającego zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. W sprzeciwie, skarżący nie zgadzając się z oceną referendarza sądowego podnosił, że pozostawanie na całkowitym utrzymaniu rodziców wyklucza z jego strony jakąkolwiek samodzielną zdolność płatniczą. Podkreślał również, że fakt wspólnego zamieszkiwania nie może być jednocześnie identyfikowany z obowiązkiem rodziców pokrycia za skarżącego kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - dalej: "P.p.s.a.") w nowym brzmieniu. W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji tej wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, przy ocenie wniosku w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia środków na konieczne utrzymanie. Jeżeli bowiem rodzice podatnika tworzą z nim gospodarstwo domowe, to przez to ich łączne wydatki i zdolności finansowe kształtują jego status majątkowy (zob. postanowienie NSA z dnia 28 sierpnia 2014 r., II FZ 1212/14, LEX nr 1500183). Już zatem z tych względów niezasadna pozostaje argumentacja skarżącego, że sytuacja majątkowa jego rodziców, w kontekście rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma drugorzędne znaczenie. Wręcz przeciwnie, w okolicznościach analizowanej sprawy, jak słusznie ocenił referendarz sądowy, istotnym jest, że rodzice skarżącego dysponują stałym miesięcznym dochodem w kwocie [...]zł i nie wykazują żadnych trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań i należność (opłaty [...] zł, kredyt [...] zł). Nie korzystają również, podobnie jak skarżący, z pomocy społecznej. Zauważyć przy tym należy, w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, że skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r., I FZ 407/14, LEX nr 1538441). Mając zatem na względzie powyższe i uwzględniając stan majątkowy oraz możliwości finansowe rodziców skarżącego uznać należy, że wygospodarowywanie na tym etapie kwoty [...]zł należnej tytułem wpisu od skargi nie będzie stanowiło wydatku zagrażającego zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny. Ponadto z całą mocą również podkreślić należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., a podstawową zasadą, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które wykażą w sposób niewątpliwy że zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest z ich strony obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Zatem to okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Takich wyjątkowych okoliczności, w ocenie Sądu, skarżący nie przytoczył. Jak wydaje się skarżący z samego faktu bycia osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku wyprowadza wniosek o konieczności udzielenia mu wsparcia ze strony państwa (innych podatników) w obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem okoliczność ta, w ocenie Sądu, nie jest samoistną przesłanką do przyznania zwolnienia od kosztów bez wykazania (choćby uprawdopodobnienia) przez wnioskodawcę, że pomimo podejmowania wszelkich starań i wysiłków (np. podejmowanie prac dorywczych) nie jest on w stanie wygospodarować środków na pokrycie należnych kosztów sądowych w całości, czy w części. Wskazać w tym miejscu należy na ugruntowany w orzecznictwie już pogląd, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest zaś formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których jest co najmniej prawdopodobne, że wnioskujący nie ma możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., II GZ 628/14 LEX nr 1530569 i z dnia 8 stycznia 2015 r. , II OZ 1361/14, LEX nr 1624471). Na marginesie tylko Sąd zauważa, że dochód uzyskany z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w 2009 r., o wysokość którego de facto w sprawie toczy się spór, co najmniej w kwocie wykazywanej przez podatnika w zeznaniu – [...] zł został przeznaczony na bieżące potrzeby, gdyż jak oświadczył skarżący (oświadczenie z dnia 25 kwietnia 2016 r.) od 2009 r. nie posiada on żadnych źródeł dochodu. Tymczasem "w orzecznictwie zwraca się uwagę, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania własnych możliwości zarobkowych oraz niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone. Fakt, że skarżący jest bezrobotny nie zwalnia go z aktywnego poszukiwania zatrudnienia we własnym zakresie w celu zapewnienia sobie i rodzinie dodatkowych środków finansowych" - za postanowieniami NSA z dnia 12 kwietnia 2016 r. I GZ 238/16, 239/16 i 240/16 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie mając zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo, Sąd działając na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.