I SA/Lu 232/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Asesor sądowy Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 lipca 2021 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji lokalu mieszkalnego oddala skargę. Sygn. I SA/Lu 232/21 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej nr [...] z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy [...], Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] Stan sprawy przedstawia się następująco. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] (dalej "organ I instancji" lub "organ egzekucyjny") prowadzi wobec S. G. (dalej jako "Skarżący") postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o numerach: [...], [...] i [...] oraz z dnia [...] r. o numerach: [...], [...] i [...] Tytuły wykonawcze z dnia [...] r. wystawione są na S. G. i A. D. jako zobowiązanych – małżonków odpowiedzialnych solidarnie, natomiast tytuły wykonawcze z dnia [...] r. wystawione są na S. G. jako zobowiązanego, natomiast A. D. odpowiada jako małżonek zobowiązanego majątkiem wspólnym. Zawiadomieniem z 16 lipca 2020 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] Zawiadomienie o zajęciu nieruchomości skierowane do S. G. i A. D. zostało odebrane przez Skarżącego dnia 29 lipca 2020 r. Wnioskiem z dnia 13 listopada 2020 r. Skarżący złożył wystąpił o zwolnienie nieruchomości spod egzekucji, powołując się na art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wskazując, że przedmiotowa nieruchomość służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych jego i małżonki. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. odmówił Skarżącemu zwolnienia nieruchomości z egzekucji, natomiast organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że to zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Przy czym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Poza tym uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. W ocenie organu odwoławczego Skarżący nie wykazał, aby jego ważny interes przemawiał za zwolnieniem z egzekucji przedmiotowej nieruchomości. Skarżący nie wskazał także innych składników swojego majątku, z którego organ mógłby przeprowadzić egzekucję. Organ odwoławczy podniósł, że zaległości są znacznej wysokości bowiem na dzień złożenia wniosku kwota wynosiła łącznie [...] zł, zaś na dzień wydania postanowienia organu I instancji już [...] zł. Natomiast na rachunek organu egzekucyjnego wpływa kwota [...]zł miesięcznie. Organ odwoławczy podniósł także, że właściwy miejscowo w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] dokonał w dniu 10 lipca 2020 r. zajęcia nieruchomości, dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy we [...] księga wieczysta nr [...] Z uwagi na fakt, że nie został dokonany opis i oszacowanie tej nieruchomości nie jest możliwe określenie jej wartości, a ponadto nie ma również żadnej gwarancji sprzedaży tej nieruchomości. Organ II instancji zwrócił także uwagę, że samo zajęcie nieruchomości, nie powoduje jeszcze utraty prawa własności przez zobowiązanego. Zdaniem organu odwoławczego zastosowania nie znajdą także przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, bowiem przewidują one, że nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego jednakże regulacja ta dotyczy art. 952 kodeksu postępowania cywilnego. Postanowienie organu odwoławczego skierowane zostało do Skarżącego, a odebrane przez A. D. dnia 13 kwietnia 2021 r. Skarżący zaskarżył w całości postanowienie organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucając naruszenie art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu do 29 lipca 2020 r. poprzez niezasadną odmowę zwolnienia nieruchomości pomimo wykazania ważnego interesu oraz art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 80 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego polegającą na uznaniu, iż nie wykazał on ważnego interesu w zwolnieniu nieruchomości. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, że nieruchomość służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych Skarżącego i jego małżonki, nie dysponują oni innymi mieszkaniami czy też domami. Dalsze prowadzenie egzekucji spowoduje, iż Skarżący utraci jedyne miejsce zamieszkania. Podniósł także, że jest osobą w podeszłym wieku, a cała sytuacja negatywnie wpływa na jego stan emocjonalny. Ma on ograniczone możliwości poszukiwania innego mieszkania, także z racji wprowadzenia stanu epidemii, gdyby egzekucja doszła do skutku. Podał, że zarówno on jak i żona mają także ograniczone możliwości finansowe i po dokonaniu skutecznej egzekucji mogą nie dysponować środkami na wynajęcie jakiegokolwiek mieszkania. Przeprowadzenie egzekucji spowoduje, że Skarżący zostanie bez "dachu nad głową". Przywołał także treść art. 15 zzu ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID- 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Pismem z dnia 25 czerwca 2021 r. doręczony został A. D. – uczestniczce postępowania przed sądem administracyjnym odpis skargi z dnia 8 kwietnia 2021 r., odpis odpowiedzi na skargę z dnia 8 czerwca 2021 r. oraz stosowne pouczenia. Korespondencja została przez nią odebrana dnia 1 lipca 2021 r. Uczestniczka nie zajęła żadnego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarżący nie kwestionuje istnienia zaległości podatkowych, które są przedmiotem prowadzonego w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego. Zarzuty sprowadzają się do wykazania, że organy w sposób dowolny oceniły, iż Skarżący nie wykazał swojego ważnego interesu, a tym samym niezasadnie odmówiły zwolnienia nieruchomości z egzekucji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. dalej jako "u.p.e.a."), zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Mamy tu do czynienia z unormowaniem sprowadzającym się do zasady rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do zwolnienia z egzekucji, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 3609/15; opubl. CBOSA). Instytucja uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. w postaci zwolnienia z egzekucji służy respektowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowana jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Dla zastosowania zatem zwolnienia składnika majątkowego zobowiązanego w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., konieczne jest spełnienie dwóch łącznych przesłanek. Po pierwsze zwolnienie składnika majątkowego zobowiązanego następuje na jego wniosek, a po drugie istnieje ważny interesu zobowiązanego w zwolnieniu. Pierwsza przesłanka, co oczywiste została spełniona. Kluczową jednak przesłanką uprawniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" przemawiającego za tym zwolnieniem. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (zob. wyrok NSA: z 16 października 2009 r., II FSK 789/08, Legalis; oraz wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10, Legalis). Wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" jest obowiązkiem zobowiązanego, który musi dowieść istnienia takich okoliczności, które przemawiają za zwolnieniem z egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego. Poza tym, powinien on także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Skarżący nie wskazał żadnego innego majątku, z którego możliwa byłaby skuteczna egzekucja. Co prawda organy same ustaliły, że Skarżący i jego żona są właścicielami innej nieruchomości położonej w powiecie [...], oraz że nieruchomość ta także została zajęta w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ale jednocześnie oceniły, że wskazana nieruchomości nie została do tej pory wyceniona, więc nie jest możliwe zweryfikowanie jaka jest jej wartość, a ponadto nie ma pewności, że zostanie zlicytowana. Zdaniem Sądu, w sprawie w sposób prawidłowy rozważono przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. i uznano, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącego. Jak już wyżej wskazano, postępowanie prowadzone w oparciu art. 13 § 1 u.p.e.a. jest postępowaniem wpadkowym, zaistniałym w toku postępowania egzekucyjnego, i w związku z tym nie może umknąć z pola widzenia cel zasadniczego postępowania egzekucyjnego. Tym celem jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli dochodzonych w trybie przymusowej egzekucji. Co ważne również wysokość zaległości podatkowej wskazuje, że jej odzyskanie nie będzie możliwe w najbliższym czasie, jeżeli zostanie ograniczone jedynie do egzekucji z wynagrodzenia za pracę Skarżącego. Podkreślić zatem ponownie należy, że procedura egzekucyjna przewidziana u.p.e.a. co do zasady nie służy ustalaniu czy też określaniu obowiązków lub uprawnień zobowiązanego, a jedynie wykonaniu obowiązków w drodze egzekucji administracyjnej, których zobowiązany nie wykonał dobrowolnie, co stanowi podstawę ich przymusowego egzekwowania według zasad przewidzianych ustawą. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia. Zasadniczym jednak celem tego postępowania, przy uwzględnieniu ochrony praw zobowiązanego, jest jednak zdecydowanie zaspokojenie dochodzonych roszczeń wierzyciela. Jest to kluczowa funkcja postępowania egzekucyjnego i niewątpliwie ma ona pierwszeństwo w ocenie "ważnego interesu zobowiązanego" odnośnie zastosowania instytucji zwolnienia składnika majątkowego zobowiązanego spod egzekucji. Organy ustaliły, że w tej konkretnej sprawie Skarżący nie wykazał, aby zachodził jego ważny interes. Takie ustalenie należy zaakceptować. Skarżący bowiem poza ogólnikowymi sformułowaniami o utracie "dachu nad głową" w razie skutecznej egzekucji nie przedstawił żadnych innych argumentów przemawiających za zasadnością swojego wniosku. Oczywiste jest bowiem że w przypadku skutecznej egzekucji z nieruchomości każdy dłużnik zobowiązany będzie do opuszczenia tej nieruchomości, tj. każdy dłużnik w takim sensie straci "dach nad głową". Zwolnienie nieruchomości z egzekucji nie może być instytucją, która uniemożliwia czy blokuje egzekucję, ale jest instytucją o charakterze wyjątkowym, przy czym tą wyjątkową własną sytuację powinien wykazać dłużnik. W ocenie Sądu zarzuty skargi sprowadzające się do naruszenia art. 13 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię są nieuzasadnione. Także zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. pozbawione są podstaw. Co do zasady w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej zawartej w art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Rozwinięciem tej zasady jest art. 77 § 1 k.p.a. przewidujący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz art. 80 k.p.a. zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem Sądu organy w tej sprawie nie naruszyły powołanych przepisów. Powołany przez Skarżącego art. 15zzu ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) stanowiący, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego nie ma zastosowania w sprawie, gdyż w ramach postępowanie egzekucyjnego nie doszło nawet do opisu i oszacowania przedmiotowej nieruchomości. Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że tylko podmiot, który uznaje, że bez swej winy nie brał udziału w postępowaniu, jest uprawniony do podnoszenia tego zarzutu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Dotyczy to również sądu rozstrzygającego sprawę ze skargi podmiotów biorących udział w postępowaniu, który z urzędu nie ma podstaw do dokonywania oceny odnoszącej się do tego, czy dany podmiot, który nie wniósł skargi, został pominięty w postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. II OSK 1259/17, oraz wcześniejsze z dnia 21 października 2009 r. sygn. II OSK 1628/08, z dnia 2 października 2012 r. sygn. II OSK 1024/11, z dnia 7 listopada 2013 r. sygn. II OSK 2150/13, LEX). Na koniec należy podnieść, że zobowiązany może wielokrotnie składać wniosek o zwolnienie konkretnego składnika majątkowego z egzekucji, przy czym kolejne żądania w tym przedmiocie mogą wszczynać postępowanie jedynie wtedy, kiedy nie są tożsame z wnioskami już rozstrzygniętymi. Z tożsamością sprawy mamy do czynienia, gdy zarówno elementy podmiotowe, jak i przedmiotowe są tożsame. Kolejny wniosek o zwolnienie z egzekucji będzie zatem tożsamy z poprzednim wnioskiem, jeżeli dotyczy tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 21 maja 2014 r., I SA/Gl 1645/13, LEX nr 1522221, a także wyrok WSA w Szczecinie w sprawie sygn. I SA/Sz 249/19 opubl. CBOSA). Wobec tego brak jest usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi i w związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł o jej oddaleniu.