I SA/Lu 706/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Anna Kwiatek po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące luty-lipiec 2009 r. postanawia : - odmówić M. T. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący uzasadniał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, niepełnoletnią córką oraz niepełnoletnią córką żony. Na dochód rodziny składa się otrzymywane przez skarżącego świadczenie rentowe w wysokości 548,44 zł do wypłaty (po potrąceniu komorniczym 225,16 zł , potrąceniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie społeczne), zasiłek rodzinny w wysokości 180 zł i alimenty na rzecz córki małżonki w wysokości 350 zł, co daje łącznie kwotę 1078,44 zł. Skarżący wyjaśnił, że koszty utrzymania rodziny to kwota około 1.500 zł miesięcznie (400 zł czynsz, 350 zł media, 750 zł wyżywienie). Skarżący podał również, że żona prowadzi wprawdzie działalność gospodarczą, jednak nie jest ona rentowna i przynosi straty. Przedłożył kserokopię zeznania podatkowego małżonki za 2012 r., z której wynika, że przychód wyniósł 28.732,56 zł a koszty uzyskania przychodu 38.593,67 zł, co w ostateczny rozliczeniu dało stratę w wysokości 9.861,11 zł. Skarżący ponadto podał, że nie posiada żadnego majątku ani żadnych oszczędności, czy przedmiotów wartościowych. Wezwany przez referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń pełnomocnik skarżącego przedłożył m.in. wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od 1.06.2013 r. – do 19.08.2013 r., decyzję o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dzieci z 11.12.2012 r., umowę najmu domu o pow. 120 m2 zawartą na okres od 1.11.2011 r. do 1.11.2012 r. kserokopie rachunków za media (wodę, telefony komórkowe, telewizję, energię i gaz). Pomimo wezwania referendarza sądowego do przedłożenia wyciągów z rachunków bakowych małżonki skarżącego (ewentualnie złożenia oświadczenia o ich nie posiadaniu) oraz wykazania kto jest właścicielem (dysponentem) nieruchomości na której prowadzi ona działalność gospodarczą (W. 35 gm. Z., woj. m.) pełnomocnik skarżącego przedłożył jedynie oświadczenie A. T. o braku środków na posiadanym w Idea Banku rachunku firmowym oraz nieregularnej spłacie kredytu zaciągniętego w banku Milenium. W oświadczeniu małżonka skarżącego podała również, że nie posiada żadnych nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...].08.2013 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądnym zakresie. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zarzucił, że wbrew argumentacji zaskarżonego postanowienia skarżący w sposób wyczerpujący wykazał i udowodnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Zarzucił, że nieuzasadnione w świetle definicji strony postępowania zawartej w art. 28 kodeksu postępowania administracyjnego było wezwanie skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych jego małżonki i składania jakichkolwiek przez nią oświadczeń, zwłaszcza, że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej od 18.03.2010 r. Pełnomocnik przedłożył kserokopię notarialnie sporządzonej umowy majątkowej małżeńskiej oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności gospodarczej za maj – lipiec 2013 r. uzasadniając, że sytuacja finansowa w firmie A. T. uległa w 2013 r. znacznej zmianie w porównaniu z rokiem ubiegłym. Pełnomocnik wywodził również, że w chwili obecnej w związku z trudną sytuacją finansową skarżący wraz z rodziną zmuszony jest przeprowadzić się do teściowej i zrezygnować z samodzielnego lokalu mieszkalnego. W ocenie pełnomocnika, fakt że deklarowane kwoty wydatków są wyższe od osiąganych przychodów świadczy jedynie o ciężkiej sytuacji finansowej strony, podobnie jak okoliczność pobierania zasiłków z MOPS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "ppsa"). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na wstępie również wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie, gdzie wpis od skargi wynosi 2.268 zł, skarżący zawnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd z urzędu ustalił, że skarżący złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie w sprawie I SA/Lu 707/13, gdzie wpis od skargi jest już znacznie wyższy i wynosi 17.661 zł. Tym samym łączny koszt wpisów sądowych od wniesionych skarg jest wysoki, jednakże w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając, z własnej inicjatywy lub na wezwanie, stosowną dokumentację źródłową, a wykazanie trudnej sytuacji majątkowej nie powinno budzić żadnych wątpliwości z punktu widzenia wiarygodności. Trzeba również zaakcentować, że z art. 252 §1 ppsa wynika wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony, a także o jej stanie rodzinnym. Pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest przy tym tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557). Tym samy za nieuzasadnione należy uznać stanowisko pełnomocnika skarżącego, co do obowiązku skarżącego wykazania jedynie własnej sytuacji majątkowej. Fakt pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej małżeńskiej również pozostaje obojętny dla oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w sytuacji bezspornej okoliczności prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, istotny jest także stan majątkowy i możliwości płatnicze małżonka osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z regulacji ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 z późn. zm. – art. 23) na skutek zawartego związku małżeńskiego, małżonkowie są zobligowani do udzielania sobie wzajemnej pomocy, także finansowej. Obowiązek alimentacyjny nie jest zatem uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Wskazać również należy na jednolite stanowisko sądów administracyjnych, że nie złożenie wszystkich wymienionych w art. 255 ppsa oświadczeń i dokumentów źródłowych, które powinny obrazować także sytuację majątkową małżonki wnioskodawcy, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku (zob. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2013 r., II FZ 92/13, LEX 1302897). W ocenie Sądu, za zbędne również uznać należało kolejne wzywanie skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów w postaci rachunków bankowych posiadanych przez małżonkę skarżącego w sytuacji, gdy skarżący jest w postępowaniu sądowym od samego początku (a w postępowaniu podatkowym od lipca 2011 r.) reprezentowany przez pełnomocnika. Natomiast argumentacja przedstawiona w sprzeciwie wskazuje, że jest to celowe działanie skarżącego mające wykazać jedynie te okoliczności i dowody (np. decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego), które wzięte pod uwagę, bez odniesienia do całokształtu okoliczności, mogłyby uzasadniać przyznanie stronie prawa pomocy. Sąd nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r. II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Sąd nie kwestionuje, że wykazany przez skarżącego stały miesięczny dochód z tytułu renty, zasiłków i alimentów nie jest wysoki, jednakże zauważa, że skarżący nie wykazał z jakiego źródła pokrywa wydatki, które, jak oświadczył, przewyższają wykazane dochody. Ponadto skarżący pomija, że jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych są przychody z prowadzonej przez małżonkę działalności gospodarczej. Sąd zauważa, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata jak już podkreślał NSA (por. np. postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12 – cbois.nsa.gov.pl). jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych i jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z przedstawionej przez skarżącego sytuacji nie wynika aby małżonka skarżącego zakończyła lub zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Wręcz przeciwnie, w 2012 r. przychód z tej działalności wyniósł 28.732,56 zł, a z dołączonego do sprzeciwu podsumowania księgi przychodów i rozchodów wynika, że w czerwcu 2013 r., a więc kiedy skarżący otrzymał już zaskarżoną decyzję i miał świadomości potencjalnych kosztów sądowych, małżonka skarżącego dokonała zakupu towarów handlowych na kwotę przewyższającą wysokość wpisów od skarg (22.310,80 zł). Istotnym jest również, że w tym miesiącu wartość sprzedanych towarów i usług wyniosła 25.135,65 zł. Wbrew argumentacji pełnomocnika skarżącego, z przestawionego rozliczenia wynika, że w 2013 r. sytuacja finansowa w prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności uległa poprawie, gdyż już tylko za 3 miesiące tego roku (maj-lipiec) przychód przekroczył znacznie przychód z roku poprzedniego i wyniósł 42.864,60 zł. W tych okolicznościach dołączona decyzja MOPS, gdzie wzięto pod uwagę dochód rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy traci na aktualności w świetle przedstawionej sytuacji majątkowej skarżącego. Istotnym przy tym pozostaje, że skarżący pomimo obowiązku współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności, w celu ustalenia jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wynikającego z art. 255 ppsa, nie wykazał pełnej sytuacji majątkowej swojej małżonki, a w tych okolicznościach brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania kosztów postępowania na podatników, poprzez pokrycie tych kosztów ze środków publicznych. Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ppsa orzeczono jak w sentencji.