II SA/Lu 1114/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jarosław Harczuk po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. O. - S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych w sprawie ze sprzeciwu Z. O. - S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zezwolenia na usunięcie drzew p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca na druku PPF wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Wniosek uzasadniła tym, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m2 o wartości [...] – [...] tysięcy złotych, utrzymuje się z emerytury i renty chorobowej w kwocie [...]złotych netto. Skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha zakupionego w 1996 r. za kwotę [...]złotych. Na stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego skarżącej składają się wydatki na spłatę kredytu – [...] złotych, media – [...] złotych, leki – [...] złotych, energię elektryczną i gaz – [...] złotych, ubezpieczenie i opał – [...] złotych oraz na karmę dla dwóch psów – [...] złotych. Łącznie miesięczne koszty utrzymania wynoszą [...] złotych. Skarżąca wezwana do nadesłania dokumentów źródłowych przesłała poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię umowy pożyczki, z której wynika, że zawarta została w dniu [...] r. i na jej mocy skarżąca otrzymała pożyczkę w wysokości [...] złotych wypłaconą jej w dniu zawarcia umowy. Ponadto skarżąca przesłała faktury VAT za energię elektryczną. Starszy referendarz sądowy stwierdził, że: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustalenie wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy unormowanej w tym przepisie wymaga porównania realnych możliwości finansowych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy do wysokości kosztów postępowania, o zwolnienie od których wnosi strona oraz ocenę wpływu ponoszenia tych kosztów na możliwość ponoszenia przez stronę kosztów utrzymania koniecznego. Pozostające po poniesieniu kosztów postępowania środki finansowe muszą bowiem umożliwić pokrycie wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy i jej rodziny. Przenosząc te rozważania na grunt sprawy niniejszej stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż poniesienie przez nią kosztów sądowych związanych z niniejszym postępowaniem skutkować będzie uszczerbkiem w jej kosztach utrzymania koniecznego. Koszty sądowe w niniejszej sprawie prócz wpisu sądowego od wniesionej skargi wynoszącego 200 złotych każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 złotych. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi [...] złotych netto. Po poniesieniu przez skarżącą wykazanych stałych wydatków na poczet kosztów jej wyżywienia oraz zakupu środków czystości i higieny osobistej pozostaje kwota [...]złotych netto. Należy przy tym mieć na uwadze, że najwyższą stałą pozycje pośród wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego stanowi spłata pożyczki. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że konieczność spłaty zobowiązania prywatnoprawnego jakim jest np. pożyczka nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zobowiązanie prywatnoprawne nie może mieć bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniem publicznoprawny, którym są koszty sądowe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1309/14, z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 671/14, z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 680/14, z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt II GZ 566/13, z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt I OZ 862/13 czy z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OZ 670/13 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zwłaszcza, gdy zaciągnięte zostało w toku postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 52/13 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W sprawie niniejszej skarżąca zaciągnęła pożyczkę w dniu 7 listopada 2017 r. W dniu 30 sierpnia 2017 r. skarżąca otrzymała przesyłkę z sądu zawierającą odpowiedź na skargę, zatem najpóźniej tego dnia wiedziała, że je skarga trafiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Jak wynika z akt sprawy skarżąca kontaktowała się telefoniczne z sekretariatem sądu konsultując to jakie ma w toku postępowania obowiązki jako strona (k. 31) oraz pouczona została o obowiązku z art. 210 §1 p.p.s.a. (k. 11). Pouczenie o treści tego przepisu pośrednio wskazuje na to, że postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym wiąże się z koniecznością ponoszenia związanych z tym kosztów. Pouczenie skarżąca otrzymała w dniu 30 sierpnia 2017 r. (k. 13). Z sekwencji czasowej powyższych zdarzeń jasno wynika, że w dniu zaciągania pożyczki skarżąca wiedziała, iż sprawa z jej skargi rozpoznawana jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oraz powinna zdawać sobie sprawę z tego, iż wiąże się to z ponoszeniem kosztów. Mając na uwadze powyższe minimalna zapobiegliwość strony oraz dbałość o swoje interesy powinna skutkować zabezpieczeniem środków finansowych na poczet kosztów sądowych. Zwłaszcza, że skarżąca miała taką możliwość bez potrzeby sięgania do bieżących dochodów. Kwota pożyczki wypłacona została jej bowiem w dniu 7 listopada 2017 r. Mimo to skarżąca wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W takiej sytuacji przeniesienie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na ogół obywateli, aby skarżąca mogła spłacić zaciągnięte zobowiązanie prywatnoprawne nie odpowiada społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Chroniłoby to, bądź też wzbogacało majątek prywatny skarżącej kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom ubogim, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14 czy z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 247/14 – oba publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dlatego też konieczność przeznaczania kwoty [...]złotych co miesiąc na spłatę pożyczki, gdy skarżąca nie wykorzystała realnych możliwości pozyskania środków finansowych niezbędnych na ponoszenie kosztów sądowych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Skoro bowiem skarżąca może tą kwotę co miesiąc wydatkować, bez wywołania uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego i bez konieczności wykorzystania swoich nieruchomości, powinna bez uszczerbku w kosztach utrzymania ponieść koszty sądowe, zwłaszcza, gdy te są znacznie niższe od raty spłacanej pożyczki. Podobnie też wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1223/14. Stwierdził, że spłata przez skarżącą kredytu nie uzasadnia przyjęcia, iż wykazała, że jej dochód nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie postanowienia.