II SA/Lu 114/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca), Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi U. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 18 grudnia 2023 r. znak: SKO.PS/40/1087/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r., znak: SKO.PS/40/1087/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (organ) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza G. z 21 sierpnia 2023 r., znak PS.4042.40.2023 odmawiającą przyznania U. P. (skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 17 sierpnia 2023 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką K. G., legitymującą się orzeczeniem z dnia 7 czerwca 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2024 r. Zgodnie z jego treścią, niepełnosprawność K. G. istnieje od 1 lutego 2018 r., a ustalony stopień datuje się na 5 czerwca 2018 r. Decyzją z 21 sierpnia 2023 r., znak PS.4042.40.2023 Burmistrz G. (organ I instancji) odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepełnosprawność K. G. powstała po terminie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niewłaściwie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13. Kolegium przypomniało, że w świetle rozstrzygnięcia Trybunału, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r.. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, a zatem z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Niezależnie od powyższego Kolegium uznało, iż skarżącej należało odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu prezentowanego stanowiska organ wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 listopada 2023 r. wynika, iż rodzice skarżącej są osobami schorowanymi i wymagają stałej pomocy. Skarżąca codziennie przyjeżdża do rodziców i opiekuje się nimi, a w razie potrzeby zostaje na noc. Jednocześnie organ zauważył, że skarżąca ubiegała się o dopłaty z ARiMR. Ponadto, mimo zadeklarowanej rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 1 sierpnia 2023 r., skarżąca w dniu 16 sierpnia 2023 r. wystąpiła do Wójta Gminy T. z wnioskiem o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. We wniosku oświadczyła, że posiada grunty rolne o powierzchni 3,30 ha i je uprawia. Decyzją z dnia 4 września 2023 r. Wójt Gminy T. przyznał skarżącej zwrot podatku akcyzowego. W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, organ ocenił, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wbrew składanym deklaracjom, skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 1 sierpnia 2023 r., ponieważ stale nim zarządza i pobiera pożytki. Organ zaznaczył również, że skarżąca nie zamieszkuje z rodzicami, a jedynie do nich dojeżdża. Następnie podkreślił, że rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, bowiem jest organizatorem własnej pracy, ma możliwość dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny. Końcowo organ podsumował, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala uznać, że skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym oraz że istnieje związek przyczynowy pomiędzy deklarowaną rezygnacją a sprawowaniem opieki nad matką. Zdaniem organu, skarżąca łączy opiekę z pracą w gospodarstwie rolnym, ponieważ zarządza nim i pobiera z niego pożytki (dopłaty oraz akcyzę). Brak takiego związku przesądza o niespełnieniu przesłanki pozytywnej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W skardze na decyzję Kolegium skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości. W ocenie skarżącej, decyzja organu pozostaje sprzeczna z prawem oraz stanem faktycznym jaki występuje w sprawie. Skarżąca wskazała, że z uwagi na znacznie pogarszający się stan zdrowia mamy, w sierpniu 2023 r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, którym obecnie zajmuje się jej mąż. Wskazała, że zarówno matka, jak i ojciec są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym. Skarżąca opiekuje się rodzicami, bardzo często pozostaje z nimi w nocy. Codziennie rozpala w piecu, podaje leki, robi zakupy, przygotowuje posiłki, sprząta, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty i pierze odzież. Wykonuje również inne czynności związane z zapewnieniem mamie godnych warunków życia. Następnie skarżąca wyjaśniła, że 16 sierpnia 2023 r. - zgodnie z przysługującym jej prawem – złożyła wniosek o zwrot podatku akcyzowego za paliwo rolnicze nabyte w okresie do 31 lipca 2023 r. Zdaniem skarżącej, okoliczność ta nie powinna mieć jednak wpływu na decyzję Kolegium. Skarżąca świadczyła rownież, że wniosek o dopłaty bezpośrednie złożyła w maju 2023 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Na rozprawie przez tut. Sądem w dniu 4 kwietnia 2024 r. skarżąca oświadczyła, że nadal jest wpisana w ewidencji producentów rolnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Istotę sporu w rozpoznawanej sprawie stanowi rozstrzygnięcie czy spełniona została kluczowa przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przypomnieć należy, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust 1b u.ś.r. obowiązującego w dacie orzekania przez organ, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, w pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że – na dzień wydania zaskarżonej decyzji - prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., niemniej jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19; wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; CBOSA). Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w zakresie wyeliminowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak zasadna. Wskazać należy, że literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jak i cel świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że świadczenie to ma stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Ten kluczowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie stracił na aktualności. Świadczenie pielęgnacyjne niezmiennie jest formą rekompensaty osobie zobowiązanej do alimentacji, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – za rezygnację z zatrudnienia albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Niezbędne zatem dla uzyskania świadczenia, jest niebudzące wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sam fakt legitymowania się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (por. wyrok NSA w sprawie I OSK 1148/20, CBOSA). Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie powinno, a wręcz nie może być okazją do zwiększenia dochodu w sytuacji, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z niekwestionowanych ustaleń stanu faktycznego sprawy wynika, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do dnia 30 czerwca 2024 r., zgodnie z którym niepełnosprawność istnieje od 1 lutego 2018 r., zaś ustalony stopień datuje się na dzień 5 czerwca 2018 r. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 15 listopada 2023 r. stwierdzono natomiast, że matka skarżącej cierpi szereg schorzeń, ma problemy z pamięcią i komunikowaniem się z innymi osobami. Skarżąca codziennie przyjeżdża do matki, przygotowuje posiłki, podaje leki, robi zakupy, sprząta, pomaga w czynnościach higienicznych. W razie potrzeby skarżąca zostaje z rodzicami na noc, nawet na kilka dni. Mąż K. G. jest także osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ponadto, z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca posiada użytki rolne o powierzchni 5.81 ha fizycznych, 7.31 przeliczeniowych. Gospodarstwem rolnym zajmuje się tylko mąż skarżącej. Skarżąca ubiegała się i otrzymała zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego, bowiem do końca lipca 2023 r. prowadziła gospodarstwo i posiadała faktury zakupowe za olej. Złożyła także wniosek o dopłaty bezpośrednie (na początku roku 2024) i płatności obszarowe. W świetle tak ustalonego stanu faktycznego organ ocenił, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem organu, skarżąca w rzeczywistości łączy opiekę nad matką z pracą w gospodarstwie rolnym, ponieważ zarządza nim i pobiera z niego pożytki w postaci dopłat oraz akcyzy. Tym samym nie istnieje związek przyczynowy warunkujący przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zgodzie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego jest prawidłowe, choć nie wszystkie argumenty organu są w pełni zasadne. Co do zasady, za trafne należy uznać spostrzeżenia organu odnośnie specyfiki prowadzenia gospodarstwa rolnego, która umożliwia rolnikowi znaczną swobodę w zakresie planowania pracy i rozkładania jej w czasie w zgodzie z własnymi preferencjami. Niemniej jednak, sama tylko możliwość swobodnego dysponowania czasem pracy nie przesądza jednoznacznie, iż rolnik może bez trudu pogodzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad osobą niepełnosprawną, bez względu na jej stan i zakres rzeczywiście wymaganej opieki. Założenie tego rodzaju prowadzić może do nieuzasadnionego, a wręcz sprzecznego z ustawą wniosku, że żaden rolnik sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym należy podkreślić, iż każda sprawa zainicjowana wnioskiem strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga każdorazowej, indywidualnej oceny. W rozpoznawanej sprawie, na bazie ustaleń wywiadu środowiskowego, Kolegium prawidłowo wywiodło, że skarżąca codziennie sprawuje opiekę nad schorowanymi rodzicami, w razie potrzeby zostaje u nich noc. Kluczowym elementem oceny stanu faktycznego sprawy pod kątem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest ustalenie doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą i czy miało to związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem sądu, kwestię tę przesądza okoliczność pobierania przez skarżącą dopłat do gospodarstwa rolnego, a także innych form wsparcia, jak zwrot podatku akcyzowego. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej i na mocy decyzji z 4 września 2023 r. taki zwrot otrzymała. Skarżąca wniosła także o dopłaty bezpośrednie i płatności obszarowe. Wskazać zatem należy, iż w odniesieniu do wymienionych form wsparcia rolników, przyznanie płatności jest uwarunkowane prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Innymi słowy, uzyskanie dopłat do gospodarstwa rolnego nie jest możliwe w sytuacji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Powyższe skutkuje więc uznaniem, że pobieranie dopłat wyklucza spełnienie podstawowej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 u.ś.r. jaką jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym działalności rolniczej. Słuszność powyższego stanowiska znajduje przede wszystkim potwierdzenie w twierdzeniach samej skarżącej, która na rozprawie przed tut. Sądem oświadczyła, iż pozostaje wpisana do ewidencji producentów rolnych. Przypomnieć należy, że prowadzenie działalności rolniczej jest niezbędnym elementem posiadania statusu producenta rolnego. Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r., poz. 885), elementem całego systemu ewidencyjnego jest ewidencja producentów (art. 4 pkt 1). Z definicji ustawowych wynika, że pojęcie producenta obejmuje: producenta rolnego, beneficjenta programów rybackich, posiadacza zwierzęcia, organizację producentów, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalnego beneficjenta (art. 3 pkt 2). Z kolei producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 (art. 3 pkt 2 lit. b). Wreszcie art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115, do którego odsyła przytoczony przepis krajowy, definiuje rolnika jako: osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Mając na względzie, że ewidencję producentów wykorzystuje się w zakresie przyznawania i wypłaty płatności (art. 5 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy), posiadanie aktualnego statusu producenta rolnego, wynikającego z wpisu do ewidencji, wyklucza przyjęcie, że dana osoba zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Osoba taka, korzystając z aktualnego wpisu, ma bowiem możliwość ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych warunków, poza formalnym statusem producenta. Z kolei wykreślenie z ewidencji producentów usuwa wątpliwości dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego związane z pobieraniem dopłat, bowiem uniemożliwia ubieganie się nie. Skoro natomiast skarżąca zaprzestałaby prowadzenia gospodarstwa rolnego, powinna wystąpić o wykreślenie z ewidencji producentów w terminie 14 dni od dnia zaistnienia tej zmiany, do czego obliguje art. 14 ust. 1 wskazanej ustawy. Tak okoliczność nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Dla porządku korekty wymaga jedynie stanowisko organu w zakresie, w jakim orzekł on o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przyznany skarżącej zwrot podatku akcyzowego. Zdaniem Sądu skarżąca słusznie podniosła, że faktury dokumentujące zakup paliwa dotyczą płatności dokonywanych w kwietniu oraz czerwcu 2023 r. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą w dniu 17 sierpnia 2023 r., co sprawia iż rozpatrując wniosek skarżącej organ obowiązany był odnosić się do stanu, jaki istnieje od tej daty. Niemniej jednak, wobec stwierdzenia, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia zarobkowej działalności rolniczej, o czym świadczą pobierane dopłaty oraz deklaracja samej skarżącej o posiadanym statusie aktywnego producenta rolnego, okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, działając na podstawie art. 151 § 1 p.p.s.a., skargę oddalił.