II SA/Lu 12/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 18 listopada 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. S. – przedstawiciela ustawowego małoletnich: B. S. i P. R., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 września 2013 r., nr [...], odmawiającą przyznania świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji, na podstawie art. 5 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 3 pkt 1a i pkt 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: "u.ś.r."), odmówił przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. w postaci: - zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 na synów skarżącej: B. S. i P. R., - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na syna skarżącej: B. S. Powodem odmowy przyznania świadczeń, jak wskazało Kolegium, było przekroczenie przez rodzinę wnioskodawczyni kryterium dochodowego. Organ pierwszej instancji podkreślił, że w 2012 r. rodzina wnioskodawczyni osiągnęła dochód w wysokości [...] 500,00 zł ze sprzedaży mieszkania oraz 650,00 zł z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Dochód ten, po przeliczeniu na dochód miesięczny wyniósł [...] 150,00 zł, zaś na osobę w rodzinie – [...]716,67 zł, co oznacza, że przekroczył on ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 539,00 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Utrzymując w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji organ odwoławczy podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu tej decyzji. Kolegium stwierdziło, że przychód z odpłatnego zbycia nieruchomości mieszkaniowej podlega opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.; dalej: "u.p.d.o.f."), a więc jest dochodem w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podlegającym uwzględnieniu przy ustalaniu uprawnienia do wnioskowanych świadczeń. Przeznaczenie środków pieniężnych z odpłatnego zbycia nieruchomości na poprawę warunków mieszkaniowych podatnika zostało uwzględnione przed organem podatkowym, ponieważ w takiej sytuacji przychód jest zwolniony od podatku dochodowego, natomiast w postępowaniu o ustalenie uprawnienia do świadczeń rodzinnych wydatkowany przychód przez odwołującego nie nosi cech utraty dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r. Tylko dochód utracony nie uwzględnia się w strukturze dochodów z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy. Pojęcie "utraty dochodu" zdefiniowane w przepisie art. 3 pkt 23 u.ś.r. zawiera katalog zamknięty okoliczności powodujących utratę dochodu, w którym nie wymienia się przychodu przeznaczonego na cele mieszkaniowe. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożyła A. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzji tej skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 6, art. 7 i art. 8 w zw. z art. 127 § 2 i art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "K.p.a."), wskutek nierozpatrzenia w całości zgłoszonych w odwołaniu zarzutów skarżącej i utrzymania w mocy, kierując się błędnymi przesłankami, decyzji organu pierwszej instancji, która została wydana z naruszeniem przepisów u.ś.r. i słusznego interesu strony, czym uchybiono zasadzie państwa prawa, zasadzie zupełności i zasadzie zaufania; 2. art. 3 pkt 1 lit "a" u.ś.r. oraz art. 30e ust. 7 oraz art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., w wyniku błędnej wykładni tych przepisów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa. Sąd uwzględnił skargę również z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie bowiem z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539,00 zł lub kwoty 623,00 zł w przypadku gdy – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest stwierdzenie, czy dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w tej rodzinie mieści się w ustawowym kryterium wynoszącym 623,00 zł miesięcznie (art. 5 ust. 2 u.ś.r.). W myśl art. 3 ust. 1 lit. "a" u.ś.r., zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e u.p.d.o.f., pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca A. S. w dniu 7 listopada 2012 r. sprzedała stanowiący odrębną nieruchomość lokal mieszkalny nr 50 w [...], przy ul. [...] za sumę [...] 500,00 zł (k. 10 akt adm. I inst.). W aktach tych znajduje się również złożone w Urzędzie Skarbowym w [...] w dniu 5 kwietnia 2013 r. zeznanie podatkowe o wysokości uzyskanego dochodu za 2012 r. PIT-39, w którym wykazano dochód ze sprzedaży nieruchomości jako zwolniony od podatku dochodowego od osób fizycznych, a także kopia aktu notarialnego z dnia 29 listopada 2012 r., rep. A nr [...], potwierdzające zakup przez skarżącą spółdzielczego własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 77 w [...], przy ul. [...] za sumę [...] 000,00 zł (k. 12, 13 akt adm. I inst.). Należy zauważyć, że stosownie do art. 30e ust. 4 u.p.d.o.f. po zakończeniu roku podatkowego podatnik jest obowiązany w zeznaniu podatkowym, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 3, wykazać: 1) dochody uzyskane w roku podatkowym z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c i obliczyć należny podatek dochodowy od dochodu, do którego nie ma zastosowania art. 21 ust. 1 pkt 131, lub W przypadku niewypełnienia warunków określonych w art. 21 ust. 1 pkt 131 podatnik jest obowiązany do złożenia korekty zeznania, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 3, i do zapłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę; odsetki nalicza się od następnego dnia po upływie terminu płatności, o którym mowa w art. 45 ust. 4 pkt 4, do dnia zapłaty podatku włącznie (ust. 7). W świetle art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości, o których mowa w art. 30e tej ustawy, jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości lub tego prawa majątkowego został wydany na własne cele mieszkaniowe. W ocenie Sądu, z powyższego wynika, że wobec przedłożenia przez skarżącą dokumentów potwierdzających zbycie mieszkania, a następnie zakup kolejnego lokalu mieszkalnego oraz złożenie organowi podatkowemu zeznania podatkowego wykazującego dochód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości jako w całości zwolniony od podatku dochodowego od osób fizycznych, obowiązkiem organów administracji było jednoznaczne wyjaśnienie, czy suma pieniężna została przeznaczona przez skarżącą na własne cele mieszkaniowe. W takim bowiem przypadku opisany wyżej składnik majątkowy nie mógłby zostać uznany za dochód w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. "a" u.ś.r. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że skoro art. 3 ust. 1 "a" u.ś.r. stanowi, że dochód to przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30e u.p.d.o.f., to treść tego przepisu należy odczytywać mając na uwadze cały art. 30e u.p.d.o.f. W konsekwencji do dochodu rodziny stanowiącego podstawę wyliczenia zasiłku rodzinnego nie należy wliczać dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli dochód ten został przeznczony na cele mieszkaniowe i w związku z tym korzysta ze zwolnienia z obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych. W przypadku zatem, gdy strona uzyskała dochód ze sprzedaży nieruchomości i nie przeznaczyła go na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych, dochód taki powinien być wliczony do dochodu rodziny, gdyż w myśl art. 3 ust. 1 lit. "a" u.ś.r. podlega opodatkowaniu. Jeśli jednak dochód ten nie podlega opodatkowaniu (gdyż jest z niego zwolniony), to nie powinien być wliczany do dochodu rodziny dla celów ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 lipca 2014 r., III SA/Kr 350/14 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2013 r., III SA/Gd 520/13 oraz wyroki WSA w Łodzi: z dnia 14 kwietnia 2014 r., II SA/Łd 87/14 i z dnia 24 kwietnia 2014 r., II SA/Łd 172/14). Za przyjętym stanowiskiem przemawia również to, że na podstawie art. 3 pkt 1 lit. "c" u.ś.r. do dochodu uwzględnianego przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych zaliczone zostały niektóre dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów u.p.d.o.f. Wśród tych dochodów nie zostały jednak wymienione dochody uzyskane z odpłatnego zbycia nieruchomości w przypadku przeznaczenia przychodu z tego tytułu na cele mieszkaniowe w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło zbycie. W tych okolicznościach, uwzględnienie tego dochodu przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych stanowiłoby nieuprawnione rozszerzenie katalogu dochodów wymienionych w legalnej definicji tego pojęcia zawartej w art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. w związku z art. 3 pkt 1 u.ś.r. Wskazywałoby to nadto na brak racjonalności ustawodawcy, który z jednej strony premiuje, poprzez zwolnienia podatkowe, pewne zachowanie zmierzające do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny, a z drugiej eliminuje tę rodzinę z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń rodzinnych (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 1 lipca 2014 r., II SA/Ol 617/14). Tak więc w niniejszej sprawie organy administracji niewłaściwie odczytały treść art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. i art. 30e u.p.d.o.f. Spowodowało to niezasadne uznanie, że suma pieniężna uzyskana przez skarżącą w 2012 r. ze sprzedaży nieruchomości powinna zostać w całości wliczona do dochodu rodziny. W konsekwencji organy te wadliwie ustaliły wysokości dochodu rodziny, a od tej kwestii, w myśl art. 5 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r., zależy ocena, czy prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje. Decyzja organu odwoławczego została zatem wydana również z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., albowiem organ ten nie miał podstaw do utrzymania w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" i lit. "c" P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy winien mieć na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię przepisów prawa, którą to wykładnią organ ten jest związany z mocy art. 153 P.p.s.a. Organ ponownie dokona oceny stanu faktycznego według wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz zbada, czy skarżąca spełnia przesłanki wynikające z przepisów u.ś.r. do przyznania świadczeń rodzinnych. Obowiązkiem organu, stosownie do art. 7, 77 § 1, 80 i 136 K.p.a., będzie niebudzące wątpliwości ustalenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym również wyjaśnienie, czy zgodnie ze złożonym zeznaniem podatkowym o wysokości uzyskanego dochodu za 2012 r. PIT-39, skarżąca przeznaczyła na własne cele mieszkaniowe całość sumy pieniężnej uzyskanej ze sprzedaży lokalu mieszkalnego nr 50 w [...], przy ul. [...]. W zależności od wyniku tych ustaleń organ odwoławczy wyda stosowne rozstrzygnięcie, które winno zostać uzasadnione w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji.