II SA/Lu 211/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 22 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/5783/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 22 grudnia 2023 r. znak: SKO.41/5783/OS/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako: Kolegium lub organ), po rozpatrzeniu odwołania A. D. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin (dalej jako: Prezydent) z dnia 10 sierpnia 2023 r., znak: MOPR.D-ŚS.460.100203.3.2023 odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną M. D.. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia 10 sierpnia 2023 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ powołał się na art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: u.ś.r.) i podniósł, że niepełnosprawność M. D. powstała po osiągnięciu wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uniemożliwia przyznanie świadczenia. Podniesiono również, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, co zdaniem Prezydenta uniemożliwia przyznanie świadczenia. Kolejną negatywną zdaniem organu I instancji przesłanką odmowy przyznania świadczenie jest fakt pobieranie przez skarżącego zasiłku stałego, a w konsekwencji brak możliwości rezygnacji przez niego z zatrudnienia. Po rozpatrzeniu odwołania A. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie powołaną powyżej decyzją z dnia 22 grudnia 2023 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie podzieliło jednak argumentacji Prezydenta, co do podstaw odmowy przyznania świadczenia, uznając, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest częściowo błędne. Pomimo tego, zdaniem organu odwoławczego, w sprawie wystąpiły podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na zakres opieki skarżącego nad żoną, który zdaniem Kolegium nie ma charakteru opieki, o której jest mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ponadto za negatywną przesłankę przyznania świadczenie organ odwoławczy uznał również fakt pobierania przez skarżącego zasiłku stałego. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium pełnomocnik skarżącego, zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r.. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Na podstawie powyższego zarzutu wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istotny poprzez przyznanie świadczenia, a ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organy administracji. Ponadto zażądano zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a także zawnioskowano o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu przedstawiono argumentację świadczącą zdaniem skarżącego o zasadności złożonego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, a także zawnioskowało o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W przedmiotowej sprawie skarżący zawnioskował o rozpatrzenie sprawy w tym trybie, a organ przyłączył się do tego wniosku. Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego. Materialnoprawną podstawą niniejszej sprawy są przepisy ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17. Ustawodawca ustanowił instytucję świadczenia pielęgnacyjnego, jako wyraz pomocy dla osób z niepełnosprawnościami oraz członków ich rodzin w związku z sytuacjami życiowymi, które wymagają podjęcia się opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się przede wszystkim do jednej negatywnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Należy przy tym zauważyć, że organ I instancji oparł odmowę przyznania świadczenia również na art. 17 ust. 1 b u.ś.r., który wiązał możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z wiekiem osoby, u której stwierdzono niepełnosprawności. Kolegium orzekając w wyniku złożonego odwołania oparło odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na braku spełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Kolegium prawidłowo uznało, że argumentacja organu I instancji, w części w której oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19; z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; CBOSA). Organ odwoławczy również właściwie uznał, że sam fakt pozostawania skarżącego w związku małżeńskim z M. D. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia w przedmiotowej sprawie. Wbrew twierdzeniem Prezydenta pozostawanie przez skarżącego w związku małżeńskim z M. D. (osobą niepełnosprawną) nie stanowi realizacji dyspozycji powołanego powyżej przepisu. Przy czym należy zauważyć (co pominęły organy), że A. D. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 24 kwietnia 2023 r. został uznany za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2025 r., co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność legitymowania się przez skarżącego tego rodzaju orzeczeniem uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jak i cel świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do stwierdzenia, że z założenia miało ono stanowić pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki" nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. uzasadnienie wyroku TK z 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07). Ten kluczowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie stracił na aktualności. Świadczenie pielęgnacyjne niezmiennie jest formą rekompensaty osobie zobowiązanej do alimentacji, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – za rezygnację z zatrudnienia albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Niezbędne zatem dla uzyskania świadczenia, jest niebudzące wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sam fakt legitymowania się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie powinno, a wręcz nie może być okazją do zwiększenia dochodu w sytuacji, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, należy zatem rozważyć czy ustalenia organu odwoławczego co do zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną żoną były prawidłowe. Wprawdzie organy orzekające w sprawach świadczeń pielęgnacyjnych nie posiadają medycznej wiedzy specjalistycznej uprawniającej do kwestionowania orzeczeń innych organów orzekających w przedmiocie stopnia niepełnosprawności, jednakże mają obowiązek dokonać oceny określonej przesłanki przyznania świadczenia w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. Zgodnie bowiem z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, skarżący mieszka z niepełnosprawną żoną, jednak prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 29 czerwca 2023 r. (k. 43-45 akt. adm.) wynika, że A. D. pomaga swej żonie, sprawując nad nią opiekę. Z ustaleń organu wynika, że opieka sprowadza się do podawania rano i wieczorem zastrzyków przeciwzakrzepowych, zmieniania worków stomijnych co drugi dzień, wizyt lekarskich oraz załatwiania spraw urzędowych oraz robienia zakupów. W wywiadzie środowiskowym wskazano również, że M. D. często przebywa u swojej matki E. K.. W czasie tych wizyt spędza czas ze swoimi dziećmi, dla których E. K. stanowi rodzinę zastępczą. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika również, że M. D. samodzielnie przygotowuje sobie posiłki i je spożywa. Pomoc skarżącego jest szczególnie potrzebna w okresie przyjmowania przez osobę niepełnosprawną chemii związanej z chorobą nowotworową. Zdaniem Sądu fakt pomocy skarżącego przy prowadzeniu gospodarstwa domowego przez żoną oraz wykonywania okresowych czynności opiekuńczych, nie świadczy o takim zaangażowaniu w opiekę, która uniemożliwiałoby podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oczywistym jest, że żona skarżącego wymaga pomocy i opieki, ale intensywność bezpośrednio świadczonej i niezbędnej pomocy jest ograniczona. Istotne w sprawie jest również to, że skarżący w zasadzie nie może zrezygnować z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej, gdyż sam jest osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym – orzeczeniem z dnia 24 kwietnia 2023 r. został uznany za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji (k. 56 akt adm.). W stosunku do żony skarżącego orzeczeniem z dnia 3 sierpnia 2023 r. uznano, że nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 22 lipca 2022 r. miało charakter okresowy, wydano je do 31 grudnia 2023 r. Obecnie więc, to sam skarżący jest osobą, która wymaga wsparcia i opieki w większym zakresie niż jego żona. Dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, należy uznać, że ocena dokonana przez Kolegium, co do braku związku między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną była prawidłowa. Na podstawie powyższego należy uznać, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego, w rzeczywistości nie powoduje konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Ponadto skarżący faktycznie, jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, nie może zrezygnować z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej. Podsumowując, pomimo faktu, że zakres samodzielności żony skarżącego jest ograniczony, to jednak występują przeszkody natury faktycznej i prawnej, które uniemożliwią uzyskanie przez niego świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ani art. 6 k.p.a. (zasada legalizmu) czy też art. 8 k.p.a. (zasada budzenia zaufania obywateli do organów państwa) oraz art. 77 § 1 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, chociaż jest chaotyczne i nieprecyzyjne, zawiera wystarczającą argumentację zajętego przez organ stanowiska, w tym analizę stanu faktycznego (zakresu sprawowanej opieki) oraz prawnego (podstaw prawnych rozstrzygnięcia), a więc nie narusza w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy art. 107 § 3 k.p.a. Okoliczność, że wydana decyzja nie spełnia oczekiwań skarżącego nie oznacza, że narusza ona prawo. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.