II SA/Lu 230/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 22 grudnia 2022 r., znak: SKO.PS/40/283/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną do Sądu decyzją z 22 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (dalej także jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania M. D. (dalej także jako: skarżący), uchyliło decyzję Wójta Gminy Godziców (dalej także jako: Wójt) z 29 września 2022 r. i orzekło o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem od dnia 1 listopada 2022 r. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Wnioskiem z 6 września 2022 r. M. D. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem J. D. Skarżący złożył oświadczenie, że nie rezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż żąda przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżący podniósł, że samo złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oznacza rezygnację ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z 29 września 2022 r. Wójt odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wskazując dwie negatywne przesłanki: datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2022 r., poz. 615, dalej jako: u.ś.r.) i pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 lit. b u.ś.r.). Wskazaną na wstępie decyzją z 22 grudnia 2022 r. Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, uchyliło decyzję Wójta z 29 września 2022 r. i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 listopada 2022 r. na czas nieokreślony. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że nie podziela stanowiska organu I instancji odnośnie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) stwierdził, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ powołał się na jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie jest dopuszczalne. W dalszych wywodach Kolegium wskazało, że przyznało świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 listopada 2022 r., gdyż od tego dnia nie przysługiwało skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ wyjaśnił, że skarżącemu przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy do dnia 31 października 2022 r., który był przyznany decyzją Wójta z dnia 29 października 2021 r. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium pełnomocnik M. D. zakwestionował datę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że powinno zostać przyznane od miesiąca złożenia wniosku, tj. od września 2022 r. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i jednoznacznie wskazanie, że dopiero od 1 listopada 2022 r. nie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 8 § 1, 78 § 1, 80, 107 § 3, 108 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezabranie materiału dowodowego w sposób wszechstronny, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji oraz brak wezwania do uzupełnienia braku formalnego wniosku. Na podstawie podniesionych zarzutów wniesiono o uchylenie decyzji organu II instancji w zaskarżonym zakresie, zasądzenie kosztów postępowania oraz wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu przedstawiono argumenty świadczące zdaniem pełnomocnika skarżącego o zasadności złożonego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Obie strony – skarżący oraz organ – wniosły o rozpatrzenie sprawy w tym trybie. Skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do pierwszej z podstaw odmowy przyznania świadczenia. Argumentacja Wójta, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 i z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19). Stanowisko Kolegium jest w tym zakresie w pełni prawidłowe. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie leży w kwestii daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ przyznał świadczenie od dnia, gdy ustała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, natomiast skarżący oczekuje jego ustalenia od miesiąca złożenia wniosku. Bezspornym jest fakt, że skarżący miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r., zgodnie z decyzją Wójta z dnia 29 października 2021 r. (k. 22 akt adm.) W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Dopełnieniem tej regulacji jest art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyraża się w tym, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, które pełnią tą samą funkcję, co dotyczy m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. Istotą i funkcją obydwu tych świadczeń jest zrekompensowanie opiekunowi utraty dochodów, w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczeń, jednakże stronie przysługuje prawo wyboru z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie, w związku z czym ustalenie prawa do jednego z wymienionych w omawianym przepisie świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełnienia warunków, ubiegania się o przyznania innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty jest rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia (zob. wyroki WSA w Lublinie z 13 lutego 2018 r., II SA/Lu 949/17; z 20 lutego 2018 r., II SA/Lu 1062/17; z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19, z 20 lutego 2020 r., II SA/Lu 41/20; z 29 kwietnia 2020 r., II SA/Lu 150/20; z 28 października 2020 r., a także II SA/Lu 332/20 oraz powoływane tam orzecznictwo, wyroki dostępne w CBOSA). Fakt uzyskiwania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być zatem nieusuwalną przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. Taka wykładnia uwzględnia funkcję świadczeń rodzinnych, które związane są z opieką nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego (por. wyrok NSA z 9 lutego 2023 r., I OSK 656/22, CBOSA). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku, strona musi doprowadzić do zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, aby następnie mogła skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zrzeczenie się konkurencyjnego świadczenia musi mieć wyraźny, a nie hipotetyczny charakter. Sąd dostrzegł, że na etapie postępowania przed organem I instancji skarżący wyraził jednoznaczne stanowisko, że nie chce zrezygnować z pobierania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto Wójt (błędnie) przyjął, że nie jest to jedyna podstawa odmowy przyznania świadczenia. Na etapie postępowania odwoławczego wobec upływu terminu na jaki był przyznany specjalny zasiłek dla opiekuna odpadła przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w powołanym powyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Jednakże organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. Jeżeli w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego zostanie spełniony dopiero po miesiącu złożenia wniosku w sprawie, to organ administracji jest zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Należy podkreślić, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie przesłanki jego przyznania zostaną spełnione. Nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest jednoznaczna rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, a ewentualnie, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, upływ okresu na jaki przyznano konkurencyjne świadczenie. W związku z powyższym okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale jest również uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczas pobieranego uprawnienia. (tak w wyroku WSA w Lublinie z 3 marca 2023 r., II SA/Lu 779/22, CBOSA) Mając na uwadze powyższe rozważania, należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie zrzekł się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednakże w toku postępowania odwoławczego upłynął termin na jaki przyznano specjalny zasiłek dla opiekuna i odpadła negatywna przesłanka do jego przyznania. W związku z powyższym skoro negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustała w dniu 31 października 2022 r., to słusznie Kolegium przyznało je skarżącemu od 1 listopada 2022 r. Nie istniała możliwość przyznania świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (września 2022 r.), gdyż w tym okresie pozostawała w mocy decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.