II SA/Lu 477/14

WyrokWSA w Lublinie2015-03-10

Skład orzekający: Bogusław Wiśniewski, Joanna Cylc-Malec, Jacek Czaja

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona pod budowę osiedla mieszkaniowego, na której następnie zrealizowano infrastrukturę techniczną (węzeł cieplny) oraz pawilon handlowy (obecnie klub sportowy), może zostać zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, mimo że nie w formie pierwotnie wskazanej w umowie?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że realizacja infrastruktury technicznej oraz pawilonu handlowego (obecnie klubu sportowego) na wywłaszczonej nieruchomości, służącej mieszkańcom osiedla mieszkaniowego, stanowi realizację celu publicznego, nawet jeśli pierwotnie wskazany cel w umowie dotyczył budowy konkretnego osiedla mieszkaniowego przez inną spółdzielnię. Zrealizowanie celu wywłaszczenia, rozumianego szeroko jako stworzenie funkcjonalnego osiedla wraz z niezbędną infrastrukturą, wyłącza możliwość zwrotu nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy, nawet jeśli nastąpiła zmiana podmiotu realizującego inwestycję lub zagospodarowanie terenu na cele inne niż pierwotnie wskazane, o ile te cele są związane z funkcjonowaniem osiedla.
Stan faktyczny
Spadkobierczyni poprzedniego właściciela wystąpiła o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w 1973 r. na budowę osiedla mieszkaniowego, twierdząc, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Organy administracji odmówiły zwrotu, wskazując na realizację infrastruktury technicznej (węzeł cieplny) oraz pawilonu handlowego (obecnie klub sportowy) na tej nieruchomości, a także na ustanowienie własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego. Skarżący zarzucili błędy proceduralne i błędną interpretację celu wywłaszczenia, argumentując, że infrastruktura techniczna jest niezbędna do funkcjonowania osiedla i stanowi realizację celu publicznego.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty i zasądził od Wojewody na rzecz K. S. i M. S. zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Jacek Czaja, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. S. i M. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz K. S. i M. S. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 28 października 2010 r. A. S. wystąpiła do Prezydenta Miasta o zwrot nieruchomości stanowiących niezabudowane działki gruntu oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,1378 ha i nr [...] o pow. 0,0339 ha, położonych przy ulicy N. w L., nr 132/1 o pow. 0,2554 ha i części działki nr 306/1 położonych przy ulicy W. 36 stanowiących obecnie własność Gminy L. oraz o dawnych numerach: [...] o pow. 0,4781 ha i [...] o pow. 0,0337 ha, stanowiących obecnie część działki ewidencyjnej nr 49/2, położonej przy ulicy R. O. ( F. ) będących własnością Skarbu Państwa, które zostały nabyte przez Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia 27 kwietnia 1973r.w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku podała, że powyższym aktem Skarb Państwa nabył od M. S., którego jest spadkobierczynią, nieruchomość położoną w dzielnicy R. o powierzchni 3,6654m² składającą się z 9 działek o numerach [...] w związku z budową przez Spółdzielnię Mieszkaniową osiedli mieszkaniowych im. M. K. i B. P. W jej ocenie do chwili obecnej cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Według sporządzonej przez geodetę dokumentacji geodezyjno-prawnej zaewidencjonowanej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Urzędu Miasta pod nr [...], działka oznaczona dawniej numerem [...] o powierzchni 1,2483 ha stanowi obecnie część działki ewidencyjnej nr [...]. Teren stanowiący część działki ewidencyjnej nr [...] oznaczony został jako projektowana do zwrotu działka nr [...] o pow. 0,0294 ha. Postanowieniem z dnia [...] Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta od prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu opisanych wyżej działek w części obejmującej aktualną działkę oznaczoną nr [...], stanowiącą obecnie własność Gminy. Pismem z dnia 12 stycznia 2012r. strona wniosła również o zwrot nieruchomości objętej obecnie nr [...], która nie została uwzględniona we wniosku z dnia 28 października 2010r. Decyzją z dnia [...] Starosta odmówił zwrotu wspomnianej działki 173/6. W uzasadnieniu podano, że według aktu notarialnego na działce nr [...] o pow. 0,4781 ha na mocy decyzji o lokalizacji szczegółowej wydanej dnia [...] r. przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L., została zlokalizowana budowa osiedla mieszkaniowego im. M. K., którą miała zrealizować Spółdzielnia Mieszkaniowa. Na pozostałych działkach na mocy decyzji o lokalizacji szczegółowej wydanej przez ww. Prezydium dnia [...]. została zlokalizowana budowa przez Spółdzielnię osiedla mieszkaniowego im. B. P. Nabycia dokonano za kwotę 311.559 złotych. Podczas przeprowadzonych dnia 21 listopada 2011 r. oględzin nieruchomości stwierdzono, że teren działki ewidencyjnej nr [...], położonej w L. przy ul. Z. 72, zabudowany jest budynkiem klubu sportowego "P." wraz z zielenią towarzyszącą i ciągami pieszymi. Podczas kolejnych oględzin 30 stycznia 2013r. ustalono, że w budynku znajduje się również pomieszczenie grupowego węzła cieplnego, użytkowane przez Przedsiębiorstwo E. C. Sp. z o.o. Ponadto teren przyległy do budynku zagospodarowany jest pod ciągi komunikacyjne wykonane z kostki oraz ma urządzoną zieleń o charakterze ozdobnym. Stosownie do treści księgi wieczystej nr [...] w lokalu znajdującym się w budynku ustanowione jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu użytkowego o pow. 355,43 m2 na rzecz M. i K. S. Z kolei w księdze wieczystej nr [...], obejmującej działkę ewidencyjną nr [...], na której posadowiony jest budynek nie zostało ujawnione spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu usytuowanego w budynku związanym z gruntem. Z pisma Spółdzielni z dnia 27 maja 2013r. wynika, że budynek został wybudowany jako element planu realizacyjnego zagospodarowania terenu osiedla Z.-N. w L. zgodnie z decyzją z dnia [...] r. znak: [...]. W dniu 12 lipca 1991r. budynek, określany jako pawilon handlowy, przekazano Przedsiębiorstwu Państwowemu P. - wraz z garażami i wymiennikownią, która zaopatruje osiedle przy ul. Z. 50-72 w ciepłą wodę i centralne ogrzewanie. Z kolei z załączonego do pisma Spółdzielni z dnia 1 lipca 2013r. planu realizacyjnego osiedla im. B. P., zatwierdzonego decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia [...] r. znak: [...], wynika, iż teren tego osiedla nie obejmuje gruntów położonych po północnej stronie ul. T. Z., w tym zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości. W planie tym nie przewidziano ponadto lokalizacji istniejącego dziś osiedla "Z.-N.". Z kolei plan realizacyjny zagospodarowania terenu osiedla "Z.-N." zatwierdzony decyzją z dnia [...] r., obejmuje teren nieruchomości zawnioskowanej do zwrotu, jednakże nie przewiduje on lokalizacji na nim jakichkolwiek budynków usługowych. Jak wynika z rysunku planu, na terenie tym przewidziano realizację ciągów komunikacyjnych zapewniających obsługę sąsiedniego budynku mieszkalnego oraz zieleń wysoką. Zdaniem organu oznacza to, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zwrot nieruchomości nie może jednak mieć miejsca z uwagi na własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego ustanowione w przedmiotowym budynku. W 1992r. prawo powyższe otrzymalo P.P. P. Aktem notarialnym z dnia [...] r. "P.- L." Sp. z o.o. z siedzibą w L. sprzedała własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego A. O. i M. O. - wspólnikom spółki cywilnej pn. "D.-A..". Jak wynika z odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...], o której mowa w ww. zaświadczeniu wydanym przez Spółdzielnię dnia 4 lutego 1994 r., nie obejmuje ona nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], na której posadowiono budynek przy ul. Z. 72. Ponadto w księdze tej brak jest jakiejkolwiek wzmianki o ustanowieniu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu użytkowego w tym budynku. Z kolei na mocy aktu notarialnego z dnia [...] wspólnicy spółki cywilnej sprzedali swoje prawo do lokalu M. S. W ocenie organu nieruchomość oznaczona jako projektowana działka nr [...] o pow. 0,0294 ha ze względu na prawa do gruntu przysługujące osobom trzecim nie może podlegać zwrotowi na rzecz spadkobiercy poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzją z dnia [...] Wojewoda L. uchylił decyzję Starosty i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy podzielił stanowisko, według którego ujawnienie w księdze wieczystej własnościowego prawa do lokalu użytkowego stanowi przeszkodę do zwrotu nieruchomości. Wynika to stad, że art. 138 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wymienia tego prawa jako podlegającego wygaśnięciu z dniem w którym decyzja o zwrocie staje się ostateczna. Ponieważ jednak Spółdzielni nie przysługiwało prawo użytkowania działki [...] i nie był jej własnością, istnieje zdaniem organu wątpliwość, co do ważności ustanowienia prawa. Skoro stwierdzono istnienie pozytywnych przesłanek zwrotu, należałoby postępowanie zawiesić i pouczyć stronę o możliwości wystąpienia do sądu powszechnego ze stosownym powództwem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. S. i M. S.T. zarzucili decyzji Wojewody, iż została skierowana do A. S. P. A. S., który nie jest stroną postępowania, co oznacza jej nieważność. Poza tym nie dopełniono wymogu określonego w art. 10 kpa, ponieważ nie zostali zawiadomieni o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i poinformowani o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. W ich ocenie naruszono także art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co miałoby przejawić się w błędnej interpretacji sformułowania "cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Skarżący zaznaczyli, że według zaskarżonej decyzji celem nabycia przedmiotowej nieruchomości była budowa osiedla mieszkaniowego im. B. P. zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej wydaną przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] r. (znak: [...]). i tylko realizacja tego celu może stanowić negatywną przesłankę do zwrotu nieruchomości. Akta sprawy decyzji tej jednak nie zawierają, a według pisma Urzędu Miasta L. z dnia 22 września 2011r nie ma jej także w zasobach archiwalnych Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu. Z powyższych względów, organ wyższego stopnia oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na ocenie treści planu realizacyjnego ogólnego zagospodarowania terenu inwestycji osiedla mieszkaniowego im. B. P. w L., zatwierdzonego decyzją z dnia [...] r., stwierdzając, iż z tego dokumentu wynika, że przedmiotowy teren nie został objęty planem realizacyjnym.. Jednak na tej nieruchomości zlokalizowana jest infrastruktura techniczna w postaci grupowego węzła cieplnego (wymiennikowni), który zaopatruje w ciepłą wodę i centralne ogrzewanie zlokalizowane w pobliżu osiedle mieszkaniowe. Jest nierozerwalnie związana z obsługą istniejącego osiedla, które nie może bez niej funkcjonowaći i jako taka była z pewnością jednym z celów, dla których dokonano wywłaszczenia. Wybudowaną infrastrukturę techniczną należy bowiem uznać za urządzenia służące mieszkańcom osiedla i realizującą cel publiczny. W ocenie skarżących oznacza to, że na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości zrealizowano cel nabycia tej nieruchomości, bowiem teren ten został wykorzystany na budowę osiedla mieszkaniowego wraz z infrastrukturą niezbędną do jego funkcjonowania (oddania do użytkowania), co z kolei powoduje, iż wnioskowanej do zwrotu nieruchomości nie można uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i dokonać jej zwrotu w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżący zaznaczyli, że jeśli dana nieruchomość została wywłaszczona na jakikolwiek cel publiczny i inwestycja ta w określonym czasie została zrealizowana, a później ta nieruchomość została zaadaptowana na inne cele (jak w niniejszej sprawie na budowę pawilonu handlowego, w którym aktualnie zlokalizowany jest klub sportowy), to, mimo, że nieruchomość nie jest już wykorzystywana wyłącznie na cel wywłaszczenia, to jednak należy uznać, iż sam cel wywłaszczenia został zrealizowany (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r. I OSK 1138/2008 oraz z dnia 13 stycznia 2010 r. I OSK 471/2009, akceptowany przez M. Wolanina w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2011, str. 1041-1042, nb 8). Z kolei uznanie, że na nieruchomości zrealizowano cel jej nabycia przesądza o bezprzedmiotowości zawieszenia postępowania celem rozwiania wątpliwości dotyczących ważności ustanowienia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu zlokalizowanego w budynku znajdującym się na przedmiotowej nieruchomości. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do artykułu 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U z 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zmianami ) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jego części, jeśli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu .roszczenie. Z kolei nieruchomość uważa się za zbędną na ten cel, jeżeli pomimo 7 lat od dnia ostateczności decyzji wywłaszczeniowej nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (art. 137 ust. 1 pkt 1) lub pomimo upływu 10 lat od tej daty cel nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2). Słusznie zatem także Wojewoda wskazał na te przesłanki jako decydujące o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości lub wykluczających taką możliwość. Jednak wnioski do jakich doszedł organ dokonując analizy stanu faktycznego sprawy w omawianym zakresie nie mogą znaleźć akceptacji. Nie można przede wszystkim zgodzić się z forsowaną w toku postępowania tezą, według której sam fakt zagospodarowania działki oznaczonych nr [...] w ramach osiedla mieszkaniowego "Z. – N." realizowanego przez Spółdzielnię Mieszkaniową S., zamiast osiedla "B. P.", realizowanego przez Spółdzielnię Mieszkaniową, którego budowę wskazano w umowie sprzedaży nieruchomości z dnia 27 kwietnia 1973r., w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. oznacza ich zbędność na cel wywłaszczenia. W ocenie organów oznacza to zmianę celu wywłaszczenia, która świetle art.136 ust.1 ustawy jest niedopuszczalna. Uwaga ta jest oczywiście prawidłowa, zarówno bowiem w orzecznictwie jak i w doktrynie nie budzi wątpliwości, że cel wywłaszczenia powinien być interpretowany ściśle, w taki sposób, aby uczynić zadość treści art. 137 ust.1 ustawy, który przecież nie wprowadza uznaniowości, ale nakazuje zwrot wywłaszczonej nieruchomości spełniającej określone w nim przesłanki. Już w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1988r. ( III CZP 11/87 OSNC 1988/11/149 ) odwołującej się do treści art. 50 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) według którego nieruchomość wywłaszczona nie mogła być użyta na inny cel, niż cel uzasadniający wywłaszczenie, sąd podkreślał niedopuszczalność w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zmiany celu uzasadniającego wywłaszczenie. Jednoznacznie podkreślano, że obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości istnieje chociażby nieruchomość ta mogła być wykorzystana na inny jeszcze cel wymieniony w art. 50 ust. 1 i 2 tej ustawy. Pogląd ten podzielił Trybunał Konstytucyjny wskazując w wyroku z dnia 24 października 2001 r. (sygn. SK 22/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 216), ze po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. zasadę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta nie została użyta na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia, należy traktować jako oczywistą konsekwencję art. 21 ust. 2 Konstytucji, który dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Jednocześnie jednak Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przez zmianę celu wywłaszczenia należy rozumieć jakościową zmianę lokalizacji inwestycji wymienionej w decyzji wywłaszczeniowej i konkretyzującej cel wywłaszczenia, a nie tylko modyfikację lokalizacji inwestycji mieszczącą się w celu uzasadniającym wywłaszczenie lub w celu bardzo zbliżonym, czyli modyfikacji nie zmieniającej charakteru celu wywłaszczenia. Jako przykład w pierwszym przypadku podano wywłaszczenie nieruchomości pod budowę obwodnicy drogowej ze zmianą następnie pod budowę domków jednorodzinnych, a w drugim przypadku - wywłaszczenie nieruchomości pod budowę ośrodka zdrowia ze zmianą następnie na budowę szpitala wojewódzkiego. Zdaniem sądu o ile w pierwszym przypadku taka zmiana celu jest niedopuszczalna, tzn. skutkująca zwrotem wywłaszczonej nieruchomości, o tyle w drugim przypadku mieści się w celu bardzo zbliżonym do zawartego w decyzji o lokalizacji inwestycji stanowiącej podstawę wywłaszczenia, nie uzasadnia zatem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Do tego kierunku wykładni pojęcia zmiany celu wywłaszczenia nawiązał Sąd Najwyższy również w wyroku z dnia 7 lutego 1995r. ( III ARN 82/94 OSNAPiUS 1995/15/183 ) dowodząc, że zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać, uwzględniając sposób korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego z niej korzystania. O zmianie celu wywłaszczenia można zatem mówić tylko w przypadku, gdy następuje zmiana funkcji wywłaszczonego terenu i ma ona charakter trwały. Pogląd ten konsekwentnie podtrzymywany jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych ( wyroki z dnia 21 lutego 2008r. I OSK 180/07 i 17 listopada 2011r. I OSK 2052/10 opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). W tym świetle dla oceny, czy rzeczywiście doszło do zmiany celu nie może mieć znaczenia, że część sprzedanych działek została zabudowana w ramach innego osiedla mieszkaniowego, niż wskazanego w samej umowie. Decydującym jest bowiem fakt ich użytkowania zgodnie z celem sprzedaży. Na akceptację nie zasługuje również stanowisko organów, według których za zbędnością przedmiotowej nieruchomości ma przemawiać usytuowanie w znajdującym się na niej budynku klubu sportowego "P.". W orzecznictwie aprobowany jest pogląd, według którego pod pojęciem osiedla mieszkaniowego rozumie się nie tylko domy mieszkalne, ale także całą infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Z tego powodu celu wywłaszczenia nieruchomości przeznaczonej na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja urządzeń towarzyszących takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki), Przyjęcie takiego założenia możliwe jest natomiast, co oczywiste, jedynie w sytuacji zrealizowania głównego celu wywłaszczenia, a więc stworzenia funkcjonalnego osiedla mieszkaniowego ( wyroki NSA z dnia 20 listopada 2014r. I OSK 2755/13, 13 czerwca 2014r. I OSK 2768/12, 17 marca 2011r. I OSK 697/2010 Lex Polonica, 7 września 2007r. I OSK 1324/2006 Lex Polonica, 17 czerwca 2011r. I OSK 1433/10 opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, 3 września 2010r. I OSK 1537/09, 5 lutego 2009r. I OSK 300/08, 23 lutego 2010r. I OSK 600/09 wszystkie opublikowane w Lex Polonica ). Powyższe stanowisko wzmacnia argumentacja przedstawiona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014r. (I OSK 850/13 , także w wyroku z dnia 25 listopada 2014r. I OSK 272/13 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) w którym zaznaczono, że zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy jej rozdziału 6 działu III ustawy m.in. do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. należy stosować odpowiednio. Powyższe oznacza zatem, że choć oczywiście skutek w postaci wywłaszczenia nieruchomości jest zawsze ten sam, niezależnie od tego, czy doszło do niego w drodze decyzji administracyjnej, czy na skutek czynności prawnej, określonej w tym przepisie, ale przy rozpoznawaniu wniosków zwrotowych konieczne jest jednak uwzględnienie specyfiki sytuacji, w której doszło do pozbawienia osoby dawniej uprawnionej do nieruchomości jej dotychczasowych praw. Jak wyjaśniono zawarcie umowy we wspomnianym wyżej trybie wymagało jedynie złożenia właścicielowi oferty – w rozumieniu przepisów prawa cywilnego - w postaci wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Powinno ono zawierać przy tym jedynie: dokładne określenie przedmiotu nabycia, oferowaną cenę, termin, w jakim właściciel powinien odpowiedzieć na ofertę i proponowany termin zawarcia umowy, jak również uprzedzenie właściciela o możliwości zastosowania trybu wywłaszczenia w razie niedojścia do skutku umowy. W odróżnieniu od powyższej sytuacji, wydanie decyzji wywłaszczeniowej poprzedzało wniesienie wniosku o wszczęcie postępowania przez podmiot ubiegający się o wywłaszczenie, który zgodnie z art. 16 ust. 1 2 i 3 ustawy z 1958 r. był dokumentem mocno sformalizowanym. Wymóg złożenia szczegółowej dokumentacji, towarzyszącej wnioskowi wywłaszczeniowemu (w tym planu realizacyjnego) związana była z koniecznością wykazania wystąpienia elementów, uzasadniających taki wniosek. Z tej przyczyny według Sądu, podstawę ustalenia celu wywłaszczenia w rozumieniu art. 136 będzie stanowił akt, którym nieruchomość przejęto na rzecz podmiotu publicznego, co przekłada się na ograniczone możliwości w szczegółowym ustaleniu przeznaczenia, objętych wnioskiem zwrotowym działek, w planie budowy osiedla mieszkaniowego. W umowie sprzedaży nieruchomości z dnia 27 kwietnia 1973r. cel sprzedaży określono bardzo ogólnie "pod budowę osiedla mieszkaniowego B. P.". Z kolei zgodnie pismem Spółdzielni Mieszkaniowej "S." z dnia 27 maja 2013r. wynika, ze budynek został wybudowany w ramach planu realizacyjnego osiedla Z. – N., jako pawilon handlowy. Obecnie mieści się w nim klub sportowy oraz węzeł cieplny P. E. C., zaopatrujący w ciepłą wodę i centralne ogrzewanie osiedle Z. Teren przyległy do budynku zagospodarowany jest pod ciągi komunikacyjne z kostki oraz zielenią ozdobną. W świetle powyższych uwag uzasadnione jest przekonanie o realizacji celu określonego w umowie, przy czym bez znaczenia jest, że w istocie cel ten został zrealizowany przez inny podmiot, niż wskazany w umowie. Jak słusznie zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 czerwca 2014r. ( I OSK 2768/12 opubl. w CBOSA ) z przepisu art. 136 ust.3 w związku z art. 136 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika, aby zmiana w stosunku do pierwotnych zamiarów, podmiotu realizującego cel wywłaszczenia, świadczyła o zbędności nieruchomości na cel określony w akcie wywłaszczeniowym. Bez znaczenia jest przy tym twierdzenie Starosty, że wspomniany plan realizacyjny osiedla nie przewidywał na terenie objętym wnioskiem budynków usługowych. Jego modyfikacje, polegające na budowie nowych budynków, czy rezygnacji z już zaplanowanych uznać bowiem należy za dopuszczalne, co wiązało się choćby z koniecznością pozyskania środków finansowych na ich realizację. Poza tym, skoro osiedle powstało, to wniosek o zwrot działki nie mógł zostać uwzględniony i to niezależnie od tego, jaka infrastruktura osiedlowa na spornym terenie powstała, czy też w jaki sposób teren ten został zagospodarowany. Powyższej oceny nie zmienia również okoliczność, że wspomniany budynek został zrealizowany dopiero na podstawie decyzji z [...] o zatwierdzeniu realizacji osiedla Z. – N. W orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że zrealizowanie celu wywłaszczenia (przy zachowaniu warunków wymienionych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami) wyłącza dopuszczalność zwrotu nieruchomości, nawet jeśli później nieruchomość ta będzie wykorzystywana na inny cel ( por. powołany już wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2014r. I OSK 2768/12 i podane tam orzecznictwo opubl. w CBOSA ). Takie też stanowisko zajął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. (sygn. akt P 38/11, OTK-A 2014/3/31) dowodząc, że w sytuacji, w której cel wywłaszczenia został zrealizowany przed złożeniem wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nieruchomość taka nie mogła być zwrócona, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Bez wątpienia fakt, że budynek znajdujący się na przedmiotowej działce nie stanowi własności Spółdzielni Mieszkaniowej, nie oznacza pozostawanie poza osiedlem mieszkaniowym. Jest częścią zespołu urbanistycznego określanego jako osiedle mieszkaniowe, służącą zaspokajaniu potrzeb mieszkańców osiedla. W świetle powyższych uwag bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest rozważanie zwrotu nieruchomości w kontekście przysługującego skarżącym własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu. Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt. a) i c) ustawy oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Starosty L. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 490 ).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło