II SA/Lu 61/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie przyznane p o s t a n a w i a 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić ustanowienia adwokata. Skarżący B. S., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zwrócił się do tutejszego Sądu o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, który to wniosek uzupełnił, składając urzędowy formularz PPF. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką dzieci w wieku 23 lat - córka i 16 lat - syn. Wskazał, iż jest osobą niepełnosprawną i z tego tytułu otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości [...] zł (netto). Dodatkowym źródłem utrzymania rodziny jest posiadane przez małżonków gospodarstwo rolne o pow. 12,04 ha fiz. (9,72 ha przelicz.). Majątek strony stanowi natomiast dom o pow. 100 m2, stodoła, obora, ciągnik rolniczy Zetor oraz kombajn zbożowy Bizon. W zakresie wydatków skarżący wskazał na zakup lekarstw (ok. 400 zł) oraz utrzymanie uczących się dzieci. Nadto dodał, że posiada kredyt w kwocie 100.000 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, że zakres wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy został przez niego oznaczony w pkt 4 druku urzędowego formularza wniosku PPF i w tym kształcie jest wiążący dla rozpoznającego wniosek. Intencją wnioskującego jest więc uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Tak zakreślone żądanie nie może jednak zostać rozpatrzone w całości. Zważyć bowiem należy, że wnioskujący, który zaskarżył decyzję wydaną w postępowaniu administracyjnym dotyczącym świadczeń przyznanych w ramach pomocy społecznej zwolniony jest od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskodawcy ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. Pozostaje jedynie uznanie postępowania w przedmiocie prawa pomocy w tym zakresie za bezprzedmiotowe. Takie postępowanie podlega zaś umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy trzeba stosować na zasadzie analogii (pkt 1 sentencji). W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadzało się do zbadania podstaw ustanowienia pełnomocnika z urzędu, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W tym natomiast zakresie ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Mając powyższe na uwadze w zestawieniu z sytuacją dochodową i majątkową skarżącego należało stwierdzić, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego związanych z ustanowieniem adwokata z urzędu. Rozpocząć należy od podkreślenia, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8 oraz dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, niepubl.). Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 niepubl.). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Jak wskazano na wstępie skarżący oraz jego rodzina utrzymuje się z renty skarżącego w kwocie [...] zł oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 12,04 ha fiz. (9,72 ha przelicz.), które wielkością przekracza zarówno średnią powierzchnię gospodarstwa rolnego w województwie lubelskim (7,45 ha) jak i średnią powierzchnie gospodarstwa w kraju (10,48 ha). Skarżący posiada przy tym cały niezbędny sprzęt rolniczy oraz zabudowania gospodarcze. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r. sygn. akt I OZ 563/09). Również dochodu skarżącego uzyskiwanego z tytułu prowadzenie posiadanego gospodarstwa rolnego nie można zaliczyć do niskiego. Należy zwrócić uwagę, iż na dochody z gospodarstwa rolnego składają się nie tylko dochody ze sprzedaży płodów rolnych lecz również dopłaty do gruntów rolnych o czym skarżący w ogóle nie wspomina. Zauważyć zaś należy, iż zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (MP z 2014 r. poz. 827), dochód ten wynosił 2.869 zł z 1 ha przeliczeniowego. Biorąc zatem pod uwagę powierzchnię posiadanych i uprawianych gruntów (łącznie 12,04 ha przeliczeniowych), dochód obliczony zgodnie z wyżej wskazanym obwieszczeniem wynosi 34.542,76 zł rocznie, tj. 2.878,56 zł miesięcznie. Dlatego też w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego mało prawdopodobnym wydaje się stanowisko skarżącego o braku środków na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru do reprezentowania go w niezbyt skomplikowanej sprawie, oczywiście przy uwzględnieniu, że jest to jedyny wydatek związany z niniejszym postępowaniem sądowym w uwagi na niewystępowanie w sprawie kosztów sądowych, na co wskazano powyżej. Oczywistym przy tym jest, iż dochody z uprawy gospodarstwa rolnego są okresowe, jednakże taka jest cecha wszystkich gospodarstw rolnych. Referendarz sądowy nie kwestionuje przy tym, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego wymaga znacznych nakładów finansowych, jednakże strona nie wykazała, iż ponosi straty z tytułu jego prowadzenia, co w istocie stawiałoby pod znakiem zapytania sens prowadzenia takiej działalności. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętego kredytu nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawca posiada środki, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego typu zobowiązań i ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym pokrywał za niego Skarb Państwa. Ponadto dodania wymaga, że udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest potrzebny. W tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd (referendarz sądowy) decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a więc brakiem środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W myśl zaś art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Zapadłe orzeczenie oznacza, że skarżący jest w niniejszym postępowaniu sądowym zwolniony od kosztów sądowych. Koszty ustanowienia pełnomocnika, z uwagi na posiadany przez niego majątek i dochody obowiązany jest jednak pokryć we własnym zakresie. Mając na uwadze wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności, postanowiono jak w pkt 2 sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.