II SA/Lu 717/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2026 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2025 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy C. z dnia 10 marca 2025 r., znak: [...]; II. przyznaje adwokatowi I. K. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium, organ odwoławczy, organ II instancji) decyzją z dnia 8 października 2025 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania J. G. (dalej jako: wnioskodawca, strona, skarżący), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, aktualny t.j. - Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej jako: k.p.a.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 438, aktualny t.j. – Dz. U. z 2026 r. poz. 79, dalej jako: u.p.o.u.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. (dalej jako: Wójt, organ I instancji) z dnia 10 marca 2025 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Stan sprawy przedstawia się następująco. Wnioskiem z dnia 16 stycznia 2025 r. skarżący zwrócił się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (dalej jako: Kierownik GOPS) o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik GOPS, działając z upoważnienia Wójta, decyzją z dnia 10 marca 2025 r. odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w łącznej kwocie 11.354,39 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że na podstawie przeprowadzonego w dniu 22 stycznia 2025 r. wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca jest osobą rozwiedzioną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w wolnostojącym domu jednorodzinnym parterowym o konstrukcji drewnianej, którego jest współwłaścicielem w udziale ˝ części. Zajmuje dwa skromnie wyposażone w podstawowe sprzęty codziennego użytku pomieszczenia, bez łazienki i ciepłej wody. Z powodu chorób przewlekłych (nadciśnienie, niedosłuch oraz zaburzenia mowy) pozostaje pod stałą opieką lekarską i systematycznie przyjmuje leki. Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że w lutym 2024 r. doznał udaru mózgu i przebywał w szpitalu. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 13 czerwca 2024 r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 30 sierpnia 2024 r. uznano go za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Źródło utrzymania strony stanowi świadczenie emerytalne z ZUS w wysokości 2.434,88 zł, które wypłacane jest w kwocie pomniejszonej o potrącenia z tytułu należności alimentacyjnych (1.451,12 zł) oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne (219,014 zł), tj. w kwocie 764,62 zł. Strona otrzymuje ponadto dodatek pielęgnacyjny w kwocie 330,07 zł. Łączna kwota wypłacanych skarżącemu świadczeń wynosi 1.094,69 zł. Według wnioskodawcy, kwota ta nie wystarcza na zabezpieczenie podstawowych potrzeb, uregulowanie bieżących wydatków i wykupienie niezbędnych leków. Na mocy wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w O. L. z dnia 4 czerwca 2003 r. sygn. akt III RC 196/03, skarżący został zobowiązany łożyć tytułem alimentów na rzecz swoich dzieci: córki W. G. kwotę po 320 zł miesięcznie oraz syna Ł. G. kwotę po 340 zł miesięcznie, począwszy od dnia 10 kwietnia 2003 r. Wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w O. L. z dnia 17 października 2005r sygn. akt III [...] alimenty na rzecz syna skarżącego Ł. G. podwyższono z dniem 2 sierpnia do kwoty po 380 zł miesięcznie. Z kolei na mocy ugody z dnia 26 listopada 2009 r. zawartej przed Sądem Rejonowym w O. L. w sprawie o sygn. III [...] alimenty na rzecz jego córki W. G. podwyższono z dniem 3 grudnia 2009 r. do kwoty po 420 zł miesięcznie. Całkowite zadłużenie z tytułu wypłaconej w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 30 września 2008 r. zaliczki alimentacyjnej wynosi 18.123 zł. Organ I instancji ustalił, że skarżący od 2005 r. (tj. od momentu pierwszej wypłaty zaliczki alimentacyjnej) nie dokonał ani jednej dobrowolnej wpłaty tytułem zwrotu należności alimentacyjnych. W ocenie organu, pomimo, iż skarżący był wówczas w wieku produkcyjnym i miał możliwość spłaty części należności, nie podejmował żadnych starań, aby wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku. Z dokumentacji posiadanej przez GOPS w C. wynika, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w O. L., dokonując potrąceń z emerytury skarżącego, do dnia wydania decyzji przekazał na rachunek bankowy tego Ośrodka następującą kwotę 6.768,61 zł. Kwota ta została zaliczona na spłatę należności głównej zaliczki alimentacyjnej w wysokości 18.123 zł. Organ I instancji nie znalazł podstaw do umorzenia pozostającego do spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w wysokości 11.354,39 zł. Odwołując się do treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. wskazał, że umorzenie należności jest kompetencją o charakterze uznaniowym. Organ administracji publicznej dysponujący publicznymi środkami finansowymi jest zaś zobowiązany do zachowania szczególnej staranności w ich dysponowaniu. Dotyczy to zarówno wydatkowania środków finansowych, jak i podejmowania decyzji w przedmiocie ich umorzenia, czego nie można pomijać przy zaopatrywaniu przedmiotowej sprawy Organ I instancji podkreślił również, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalnia strony z obowiązku alimentacyjnego wobec własnego dziecka. Skoro skarżący nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań, powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością spłaty tych należności. Ponadto w momencie znalezienia się w trudnej sytuacji materialnej mógł zwrócić się do Sądu o obniżenie lub uchylenie zasądzonych alimentów. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wniósł o jej uchylenie i umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej z uwagi na jego zły stan zdrowia, podeszły wiek i proces leczenia (koszty zakupu leków i dojazdów do szpitala). Skarżący podkreślił, że w wyniku potrąceń na rzecz spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, emerytura wypłacana jest mu w kwocie 764,62 zł, która nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania i leczenia. Zaznaczył przy tym, że w całości spłacił zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w wysokości 30.961,96 zł wraz z odsetkami w kwocie 33.123,25 zł. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym Kolegium wskazaną na wstępie decyzją z dnia 8 października 2025 r. (zaskarżoną do Sądu) utrzymało w mocy decyzję Wójta. Organ odwoławczy powtórzył za organem I instancji ustalenia dotyczące sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, wskazując, m.in., że jest on osobą samotną, rozwiedzioną, nie pracuje zawodowo i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium powtórzyło także ustalenia dotyczące wysokości dochodu skarżącego oraz ciążącego na nim zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Podkreśliło, że zadłużenie to pochodzi z okresu od września 2005 r. do września 2008 r., kiedy to strona była w stanie regulować na bieżąco zasądzone alimenty, ponieważ ustalony stopień niepełnosprawności datuje się dopiero od 29 kwietnia 2024 r. Organ II instancji stwierdził, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału należy uznać, iż odwołujący jest osobą znajdującą się w trudnej sytuacji zdrowotnej, jednakże umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem dłużnika alimentacyjnego. Kolegium zaznaczyło, że dostrzega fakt, iż strona nie uchylała się od zobowiązań. Zdaniem organu odwoławczego, analizowany materiał dowodowy nie daje jednak podstaw do wyjątkowego potraktowania strony, a co za tym idzie, w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania ulga w postaci umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności. Organ II instancji podkreślił, że trudna sytuacja dochodowa lub rodzinna dłużnika i związana z tym niemożność wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego powinna być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie okoliczności mogą uzasadniać umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Kolegium, z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Przesłanką do zastosowania takiej ulgi nie jest natomiast brak lub uzyskiwanie niskich dochodów, gdyż co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje wystarczających dochodów do wywiązania się z ciążących na nim zobowiązań (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 maja 2024 r., sygn. II SA/01 74/24) Kolegium podkreśliło, że przy wydaniu rozstrzygnięcia organ ma obowiązek ustalenia sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika. Jak wynika z akt sprawy, strona uchylała się od obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, co z kolei dało podstawy do przyznania im świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy również nie znalazł podstaw od umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Stwierdził, że obowiązkiem strony jest dołożenie wszelkich starań, by realizować ciążący na nim obowiązek alimentacyjny i dokonać spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, tj. własnych dzieci. J. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Kolegium. W skardze zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z uwzględnieniem trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego. W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie wskazał, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, co wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego do dnia 30 czerwca 2026 r. oraz z dokumentów potwierdzających niskie dochody emerytalne. Po potrąceniu należności alimentacyjnych, składek zdrowotnych i innych obciążeń, dochód skarżącego jest bardzo niski i nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący podniósł, że organ administracji, mimo udokumentowanej niezdolności do pracy i trudnej sytuacji finansowej, odmówił zastosowania ulgi w spłacie należności z funduszu alimentacyjnego, ograniczając się do literalnej interpretacji przepisów. Organ nie wziął w sposób wystarczający pod uwagę szczególnych okoliczności zdrowotnych i rodzinnych skarżącego, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a więc zasad pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa oraz obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tej sytuacji, zdaniem skarżącego, decyzja Kolegium jest niezgodna z prawem i powinna zostać uchylona. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący, w terminie 14 dni od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Żądania przeprowadzenia rozprawy nie zgłosił również w dalszym toku postepowania pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy, natomiast w piśmie procesowym z dnia 17 lutego 2026 r. poinformował, że po przeanalizowaniu akt sprawy przyłącza się do stanowiska skarżącego, argumentacji podniesionej przez niego w uzasadnieniu skargi oraz wywiedzionych przez niego wniosków końcowych. W ocenie pełnomocnika, materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej prowadzi do niepodważalnych wniosków o dramatycznej sytuacji finansowej skarżącego, jak również wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, związanej między innymi z jego zaawansowanym wiekiem oraz przebytymi chorobami. Skarżący został uznany z osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2028 r., a także orzeczono w stosunku do niego znaczny stopień niepełnosprawności. Z kolei z zaświadczenia lekarskiego z dnia 12 sierpnia 2025 r. znajdującego się w aktach sprawy wynika, że skarżący przeszedł udar niedokrwienny mózgu. Uzyskiwane przez niego dochody są zaś skrajnie niskie. W ocenie pełnomocnika skarżącego, w realiach niniejszej sprawy, po dogłębnym przeanalizowaniu sytuacji dochodowej oraz rodzinnej skarżącego, umorzenie należności wydaje się uzasadnione. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów udzielonej skarżącemu z urzędu pomocy prawnej, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji dotknięte są bowiem uchybieniami, które uzasadniają ich uchylenie. W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci zaliczek alimentacyjnych, przyznanych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm., dalej jako: ustawa z 2005 r.). Z niekwestionowanych ustaleń organów wynika, że zadłużenie to opiewa na kwotę 11.354,39 zł. Przedmiotowy wniosek skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Tak motywowany wniosek podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Podkreślić należy, że jakkolwiek w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. – odmiennie niż w ust. 1 tego artykułu – nie zawiera odesłania do art. 28 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a., dotyczącego zaliczki alimentacyjnej przyznanej w oparciu o przepisy ustawy z 2005 r., to jednak przyjąć należy, że jego hipotezą – tak jak i w przypadku ust. 1 - objęte są tak świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak i należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Odmienna wykładnia prowadziłaby bowiem do nieuzasadnionego pozbawienia dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11; wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 559/12). Przepis art. 12 ust. 1 ustawy z 2005 r. wyrażał zasadę, iż dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %. Wynikający z tej zasady obowiązek dłużnika alimentacyjnego nie jest jednak bezwzględny, bowiem w określonych sytuacjach (w tym wskazanych właśnie w treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.) może zostać ograniczony bądź nawet całkowicie zniesione. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że orzekając na tej podstawie organy działają na zasadzie dowolności. Skoro bowiem zastosowanie przewidzianych w omawianym przepisie ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie organ ma obowiązek szczegółowo ustalić i uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia wszakże organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Innymi słowy, organ nie jest zwolniony z obowiązku wszechstronnego i rzetelnego ustalenia stanu faktycznego oraz oceny sprawy w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Nadto organ ma obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji zgodnego z wymogami wynikającymi z zasady przekonywania określonej w art. 9 k.p.a., a której rozwinięciem jest art. 107 § 3 k.p.a. Słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 8360/16, iż wydanie decyzji uznaniowej powinno wiązać się z wyczerpującym uwzględnieniem wszelkich okoliczności sprawy, w tym odniesieniem się organu administracyjnego do przywołanej przez stronę postępowania argumentacji. Wydanie tego rodzaju decyzji wymaga zwrócenia szczególnej uwagi na aspekty związane z motywowaniem rozstrzygnięcia (uzasadnienie decyzji), które może stanowić podstawę nie tylko do negatywnego załatwienia wniosku. Na tym właśnie polega decyzja uznaniowa, która wymaga niezwykle starannego i wnikliwego rozważenia wszelkich okoliczności, nie tylko w postępowaniu wyjaśniającym, lecz także w uzasadnieniu pisemnym rozstrzygnięcia (por. także wyroki NSA: z dnia 21 grudnia 2016 r. sygn. akt II OSK 1234/16; z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1993/18). Istota decyzji uznaniowej polega bowiem na tym, że organ administracyjny ma prawo i zarazem obowiązek znaleźć rozwiązanie najlepsze ze skali rozwiązań możliwych do przyjęcia w świetle prawa z tym, że może (i powinien) to uczynić dopiero wtedy, gdy rozważy wszystkie okoliczności sprawy i da temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 67/22). W ocenie Sądu, powyższe obowiązki nie zostały prawidłowo zrealizowane przez organy orzekające w niniejszej sprawie. Jak wprost wynika z treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., zastosowanie przewidzianych w tym przepisie ulg w spłacie zadłużenia uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Orzekając w tym przedmiocie organ ma zatem obowiązek ustalić i uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Ocena ta winna uwzględniać przede wszystkim aktualną sytuację dłużnika, a także to, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 221/19). Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodsze nie legitymującej się takim orzeczeniem, mające możliwości zarobkowania (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2017 r. o sygn. akt I OSK 2417/17). Kryterium przesądzającym o odmowie udzielenia na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ulgi w spłacie zadłużenia nie może natomiast stanowić okoliczność, iż zadłużenie powstało wskutek niewywiązywania się w przeszłości przez dłużnika z obowiązków alimentacyjnych, albowiem taka okoliczność - co oczywiste - towarzyszy wszystkim dłużnikom alimentacyjnym, w zastępstwie których na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego osobom uprawnionym wypłacano ze środków publicznych zaliczki alimentacyjne lub świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W orzecznictwie trafnie wskazuje się, że analizując sytuację dochodową dłużnika alimentacyjnego należy uwzględnić nie tylko otrzymywane dochody, ale także i inne okoliczności, takie jak stan zdrowia dłużnika alimentacyjnego oraz związane z nim możliwości uzyskania dochodu. Na podstawie tych ustaleń organy winny następnie ocenić, w jaki sposób zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego będzie miał wpływ na sytuację życiową dłużnika, w szczególności, czy pozbawienie go tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o wsparcie na podstawie odrębnych przepisów, np. ustawy o pomocy społecznej. Organy powinny zatem ustalić, czy inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu należności, będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe. Należy bowiem oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 420/17). Jakkolwiek orzekające w niniejszej sprawie organy w uzasadnieniach podjętych decyzji przytoczyły poczynione w toku postępowania ustalenia odnośnie do aktualnej sytuacji życiowej skarżącego, to jednak, zdaniem Sądu, oceniając zasadność udzielenia skarżącemu ulgi w spłacie zadłużenia, okoliczności wynikające z tych ustaleń w istocie pominęły i w sposób dowolny przyjęły, że stan zdrowia i sytuacja materialna skarżącego nie jest szczególna i tym samym nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku. Rozstrzygnięcia organów oparte przy tym zostały na argumencie, iż ciążące na skarżącym zadłużenie jest skutkiem uchylenia się w przeszłości od obowiązku alimentacyjnego, co – jak wskazano wyżej – w świetle przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie mogło mieć decydującego znaczenia dla oceny wniosku. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że organy nie dokonały rzetelnej i szczegółowej analizy aktualnej sytuacji życiowej skarżącego i orzekając o odmowie umorzenia przedmiotowych należności, nie wzięły pod uwagę istotnych dla sprawy okoliczności. Co do zasady trafne jest spostrzeżenie Kolegium, iż umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, tj. wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, zaś stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Powyższy pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie (por. np. wyroki NSA: z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 611/16; z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 746/18). W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób jednak podzielić oceny organów, wedle której sytuacja skarżącego nie spełnia opisanych wyżej kryteriów sytuacji wyjątkowej będącej efektem czynników obiektywnych. Jak wynika z akt sprawy, skarżący jest osobą w zaawansowanym wieku (ma 71 lat), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do 30 czerwca 2026 r., z którego wynika, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k. 24 akt adm. I inst.). Do wniosku dołączył także orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS stwierdzające, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 30 września 2025 r. (k. 22 akt adm.). Z przedstawionej przez wnioskodawcę dokumentacji medycznej wynika ponadto, że w 2024 r. doznał udaru lewej półkuli mózgu, którego konsekwencją są zaburzenia mowy typu dysfazji motorycznej. Ponadto stwierdzono u niego nadciśnienie tętnicze. Strona leczy się także na choroby układu oddechowego (k. 10-15 akt adm. I inst.). Mając na uwadze wiek i wynikający z powyższych dokumentów stan zdrowia skarżącego, nie sposób zatem uznać, że ma on jakiekolwiek możliwości zarobkowania, a nadto, że stan ten może ulec zmianie w przyszłości. Jako nielogiczna jawi się wobec tego konkluzja uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wedle której skarżący winien dołożyć wszelkich starań, by realizować ciążący na nim obowiązek alimentacyjny i dokonać spłaty należności z tytułu świadczeń wypłaconych na rzecz jego własnych dzieci. W świetle powyższych okoliczności nie sposób bowiem dostrzec realną możliwość podjęcia przez niego jakichkolwiek działań w tym celu. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżący dysponuje skrajnie niskim dochodem w postaci świadczenia emerytalnego, które po potrąceniach komorniczych oraz odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne, wypłacane jest mu w kwocie 764,62 zł. Jedyne dodatkowe środki pieniężne, jakie otrzymuje, to zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 330,07 zł. W ocenie Sądu, nie budzi zatem żadnych wątpliwości wiarygodność twierdzenia skarżącego, iż ze środków pieniężnych, jakie są mu wypłacane po dokonaniu potrąceń komorniczych, nie jest w stanie pokryć kosztów swojego leczenia ani też zaspokoić innych podstawowych potrzeb życiowych. Dostrzec też należy trudne warunki bytowe skarżącego, albowiem z wywiadu środowiskowego wynika, że zamieszkując w drewnianym, parterowym domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem, zajmuje on dwa skromnie wyposażone w podstawowe sprzęty codziennego użytku pomieszczenia, bez łazienki i ciepłej wody. W świetle powyższych ustaleń za arbitralną uznać należy ocenę Kolegium, iż materiał dowodowy "nie daje podstaw do wyjątkowego potraktowania strony". W ocenie Sądu, organy całkowicie pominęły znaczenie okoliczności, które wynikały ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, a które wskazują jednoznacznie na skrajnie trudną sytuację osobistą skarżącego, który ma znikome dochody, jest osobą w zaawansowanym wieku, ma poważne problemy ze zdrowiem i nie ma żadnego istotnego majątku. Organy nie rozważyły przy tym, czy konieczność dalszej spłaty przez skarżącego należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (ich dalsza egzekucja) nie doprowadzi do sytuacji, której niezbędne będzie objęcie go pomocą przez organ pomocy społecznej. Ocena zasadności udzielenia ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. winna natomiast uwzględniać potencjalne negatywne skutki decyzji odmownej dla możliwości zaspokajania przez skarżącego niezbędnych potrzeb bytowych. Reasumując, brak w kontrolowanych decyzjach rozważań co do konkretnych, wynikających z akt sprawy okoliczności świadczących o niewątpliwie wyjątkowo trudnej sytuacji skarżącego, nie pozwala przyjąć, że podjęte w sprawie rozstrzygniecie jest wynikiem wszechstronnego i wnikliwego rozważenia wszystkich istotnych aspektów sprawy i tym samym nie narusza granic uznania administracyjnego. W konsekwencji nie można uznać, że organy właściwie wyważyły w niniejszej sprawie słuszny interes obywatela i interes społeczny, do czego były zobowiązane orzekając w ramach w ramach uznania administracyjnego. Podkreślić należy, że art. 7 k.p.a., wprowadzając zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nie określa hierarchii tych wartości, ani zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Powyższą zasadę należy rozumieć w ten sposób, że w wypadku sprzeczności (kolizji) między tymi interesami, organ powinien załatwić sprawę, realizując w sposób możliwie najpełniejszy oba rodzaje interesów (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 814/19). Szczególnie mocno podkreślił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93 (OSNC 1994/9/181), w którym stwierdził, że w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej (por. też wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 289/12). Powyższych wymogów nie spełnia ogólnikowe stwierdzenie przez Kolegium, że: "umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem dłużnika alimentacyjnego". Zaniechania w powyższym zakresie uzasadniają stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji uchybiają regułom postępowania wyrażonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zaś ich uzasadniania nie odpowiadają wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tym samym determinują konieczność uchylenia podjętych przez organy obu instancji decyzji celem przeprowadzenia ponownej analizy wynikających z akt sprawy okoliczności związanych z sytuacją bytową, materialną (dochodową) i zdrowotną skarżącego, a następnie podania ich ocenie na gruncie przesłanek wynikających z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Podkreślić przy tym należy, że zasadniczo bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, o którym mowa w powyższym przepisie, pozostają okoliczności powstania długu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 859/19). Z przedstawionych wyżej względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu (pkt II sentencji wyroku), orzeczono natomiast na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 87).