II SA/Lu 723/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Referent Agata Kuśmirska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi N. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2025 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat P. B.-D. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] września 2025 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania N. M. od decyzji Wójta Gminy J. z dnia [...] lipca 2025 r., znak: [...] w sprawie ustalenia specjalnego zasiłku opiekuńczego za nienależnie pobrany za okres od 31.01.2024 r. do 31.10.2024 r. w kwocie [...]zł oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i uznało specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie od 31.01.2024 r. do 31.10.2024 r. w kwocie [...]zł za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązało N. M. do zwrotu nienależnego pobranego świadczenia w kwocie [...]zł. Stan sprawy przedstawia się następująco. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r., znak: [...] organ przyznał N. M. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem R. M. na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. W dniu 2 czerwca 2025 r. N. M. złożyła do organu pismo, w którym poinformowała, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał R. M. świadczenie wspierające od dnia 31 stycznia 2024 r. do dnia 31 stycznia 2031 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2025 r., znak: [...] organ uchylił w całości z dniem 31 stycznia 2024 r. decyzję z dnia [...] grudnia 2023 r., znak: [...] przyznającą N. M. specjalny zasiłek opiekuńczy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało się na treść art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej jako u.ś.r.), a także art. 63 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej: u.ś.w.), w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Organ przytoczył również treść art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. W ocenie Kolegium, jak wprost wynika z powyższych uregulowań, specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacony skarżącej za okres przyznanego osobie niepełnosprawnej świadczenia wspierającego jest świadczeniem nienależnie pobranym i jako taki podlega zwrotowi. Organ dodał, że skarżąca pismem z 26 września 2023 r. została poinformowana o zmianie w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Informacja ta, udzielona na podstawie art. 63 ust. 16 u.ś.w., została doręczona skarżącej w dniu 9 października 2023 r. Skarżąca miała zatem świadomość pobierania nienależnego specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 31 stycznia 2024 r. do 31 maja 2025 r. Kolegium wskazało, że przyczynę podjęcia rozstrzygnięcia reformatoryjnego stanowi zawarcie w dyspozytywnej części decyzji obowiązku zwrotu odsetek. Wskazane przepisy nie stanowią, że od nienależnie pobranych świadczeń określonych w art. 63 ust. 11 u.ś.w. nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie. Katalog okoliczności dotyczących konieczności naliczania odsetek od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazany jest w art. 30 ust. 2 pkt 1-3 i 5 u.ś.r. Nie określa on jednak wystąpienia sytuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w zbiegu z otrzymanym świadczeniem wspierającym przez osobę wymagającą opieki. W związku z powyższym od kwoty nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w zbiegu z uzyskanym uprawnieniem do otrzymywania świadczenia wspierającego nie nalicza się ustawowych odsetek (wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 czerwca 2025 r., II SA/Lu 159/25; wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 maja 2025 r, II SA/Lu 74/25). Kolegium wskazało ponadto, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, co wymaga złożenia odpowiedniego wniosku przez stronę. W skardze na decyzję Kolegium N. M. zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 2b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię przejawiającą się niezasadnym przyjęciem, że skarżąca nienależnie pobrała specjalny zasiłek opiekuńczy i błędne uznanie, że skarżąca miała świadomość braku prawa do pobierania danego świadczenia, podczas gdy dopiero w dniu 19 maja 2025 r. odebrała decyzję WZON w L. ustalającą poziom potrzeby wsparcia (nr decyzji [...]) dotyczącą jej małżonka R. M. i dopiero od tej daty można mówić o "świadomości świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego" przez skarżącą; 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia i nierozpoznanie zgromadzonego materiału dowodowego w sposób wszechstronny, a w szczególności niewzięcie pod uwagę faktu, że skarżąca w dniu 19 maja 2025 r. powzięła wiedzę o wydaniu decyzji WZON w L. ustalającą poziom potrzeby wsparcia (nr decyzji [...]) dotyczącą jej małżonka R. M., dlatego zarzucanie skarżącej istnienia świadomości braku prawa do pobierania danego świadczenia przed wskazaną datą jest nieuprawnione i narusza zasadę zaufania obywateli do państwa. W związku z powyższym skarżąca zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu zarzutów skargi skarżąca wyjaśniła, że świadomość, iż świadczenie jest nienależne, ma istnieć w dacie jego pobierania, a nie dotyczyć sytuacji przyszłych, niemożliwych do przewidzenia w trakcie jego pobierania. Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków takiego stanu rzeczy. Przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną nie może mieć wpływu na ocenę świadomości w aspekcie należnego świadczenia pobieranego przed wydaniem decyzji. W tej sytuacji bez wpływu na ocenę świadomości skarżącej ma skuteczność pouczeń kierowanych do niej przez organy w trakcie trwającego postępowania (wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 stycznia 2025 r., II SALd779/24). Skarżąca wskazała, że dopiero w dniu 19 maja 2025 r. powzięła wiedzę o wydaniu decyzji WZON w L. ustalającą poziom potrzeby wsparcia. Nie sposób oczekiwać od strony przewidywania graniczącego z pewnością co do wyniku toczącego się postępowania administracyjnego. Zarzucanie skarżącej istnienia świadomości braku prawa do pobierania danego świadczenia przed datą 19 maja 2025 r. jest nieuprawnione. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej powołał się dodatkowo na bardzo ciężką sytuację materialną skarżącej, w tym na okoliczność kilkakrotnego zalania domu jej i jej męża. Przedstawił zdjęcia i dokumenty potwierdzające te zdarzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sporu jest uznanie przez organ wypłaconego skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem w okresie od 31.01.2024 r. do 31.10.2024 r. w kwocie [...]zł za świadczenie nienależnie pobrane. Skarżąca zakwestionowała zgodność z prawem tego rozstrzygnięcia, stając na stanowisku, że niezbędna przesłanką uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że świadczenie mu się nie należy. Skarżąca stwierdziła, że nie miała świadomości tego, że nie można pobierać jednocześnie – w tym samym okresie – specjalnego zasiłku opiekuńczego (przez opiekuna osoby niepełnosprawnej) oraz świadczenia wspierającego (przez osobę niepełnosprawną). Na wstępie należy wskazać, że na mocy ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r., do polskiego systemu prawnego wprowadzona została nowa forma wsparcia w postaci świadczenia wspierającego, którego celem jest udzielenie osobom niepełnosprawnym pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem ich szczególnych potrzeb życiowych (art. 3 ust. 1 ustawy). Ustawodawca przyjął, że nie ma możliwości realizacji za ten sam okres uprawnień do pobieranego na dotychczasowych zasadach specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz do wprowadzonego z dniem 1 stycznia 2024 r. świadczenia wspierającego. Świadczenia te są wobec siebie konkurencyjne, co jasno wynika z art. 63 ust. 6 u.ś.w., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie oświadczeniach rodzinnych w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w jej art. 51, nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Z powyższą regułą w pełni koresponduje norma zawarta w art. 63 ust. 9 ustawy stanowiąca, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego (a także specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna), o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Art. 63 ust. 11 u.ś.w., będący materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji, stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Intencja ustawodawcy wynika z faktu, że jakkolwiek beneficjentami obydwu świadczeń są inne osoby, to jednak świadczenia te pełnią dokładnie tę samą funkcję. Świadczenie wspierające ma posłużyć osobie niepełnosprawnej do pokrycia kosztów opieki sprawowanej przez inną osobę. Nie jest zatem możliwe, aby obydwa świadczenia, tj. specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie wspierające, były pobierane jednocześnie za ten sam okres, nawet przez inne osoby. Wprowadzono zatem regulację, zgodnie z którą otrzymanie przez osobę z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacony jej opiekunowi za ten sam okres, za który przyznano świadczenie wspierające, staje się świadczeniem nienależnie pobranym. Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę za prawidłowy należy uznać wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest to odrębny i niezależny od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis szczególny. Skutkuje to uznaniem, że poza przesłanką pobierania za ten sam okres dwóch świadczeń (specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia wspierającego) nie jest wymagane spełnienie innych warunków dla ustalenia, że specjalny zasiłek opiekuńczy został pobrany nienależnie. Kwalifikacja specjalnego zasiłku opiekuńczego jako nienależnie pobranego opiera się wyłącznie na elemencie obiektywnym – zbiegu ze świadczeniem wspierającym. Dla rozstrzygnięcia nie mają zatem żadnego znaczenia okoliczności subiektywne, tj. zła wola czy wina osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, a nawet świadomość tej osoby, że pobiera nienależnie świadczenie. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem szczególnym, stanowiącym odrębną od zasad ogólnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) podstawę kwalifikacji świadczeń jako nienależnie pobranych. Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym tutejszego sądu (por. wyroki WSA w Lublinie z 8 maja 2025 r., II SA/Lu 74/25; z 10 czerwca 2025 r., II SA/Lu 159/25; wyroki WSA w Białymstoku z 13 marca 2025 r., II SA/Bk 796/24; z 16 października 2025 r., II SA/Bk 1318/25; wyrok WSA w Rzeszowie z 22 maja 2025 r., II SA/Rz 1573/24; wyroki WSA w Gliwicach z 23 maja 2025 r., II SA/Gl 1671/24; z 24 czerwca 2025 r., II SA/Gl 94/25; z 21 listopada 2025 r., II SA/Gl 1128/25; z 26 listopada 2025 r., II SA/Gl 981/25; wyroki WSA w Warszawie z 10 lipca 2025 r., I SA/Wa 555/25; z 15 października 2025 r., I SA/Wa 1196/25; z 22 października 2025 r., VIII SA/Wa 690/25; wyroki WSA w Łodzi z 11 lipca 2025 r., II SA/Łd 243/25; z 16 października 2025 r., II SA/Łd 612/25; z 19 grudnia 2025 r., II SA/Łd 551/25; wyroki WSA w Gdańsku z 10 września 2025 r., II SA/Gd 299/25; z 15 października 2025 r., II SA/Gd 422/25; wyrok WSA w Poznaniu z 16 października 2025 r., II SA/Po 457/25; wyrok WSA w Kielcach z 25 listopada 2025 r., II SA/Ke 401/25). W związku z tym należy przyjąć, że podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż nie była świadoma tego, że specjalny zasiłek opiekuńczy jej się nie należy, nie ma wpływu na uznanie tego świadczenia za nienależnie pobrane. Niezależnie od powyższego w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób przyjąć, aby skarżąca nie miała świadomości, że nie może pobierać dwóch wskazanych wyżej świadczeń jednocześnie. Z akt sprawy wynika, że skarżąca została pouczona pismem z 26 września 2023 r. o zasadach przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego i niemożności jednoczesnego pobierania tego świadczenia i świadczenia wspierającego. Przesyłka zawierająca pismo z informacją o nowych zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego została jej doręczona w dniu 9 października 2023 r. - odbiór został pokwitowany własnoręcznie przez skarżącą. W piśmie tym organ poinformował skarżącą o wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym oraz jej skutkach dla osób pobierających specjalny zasiłek opiekuńczy. Informacja, jaka dotarła do strony, jest jasna i wystarczająca. Innymi słowy, skarżąca została prawidłowo poinformowana o wspomnianych wyżej zmianach w systemie wparcia osób niepełnosprawnych, w tym o zasadzie wykluczającej dopuszczalność jednoczesnego pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego przez opiekuna oraz świadczenia wspierającego przez osobę niepełnosprawną (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Takie pouczenie (wytłuszczonym drukiem) znajduje się w punkcie 5 informacji z 26 września 2023 r., którą skarżąca odebrała 9 października 2023 r. Podsumowując, zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że: 1) w okresie od 31 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem; 2) mąż skarżącej uzyskał prawo do świadczenia wspierającego od dnia 31 stycznia 2024 r. do dnia 31 stycznia 2031 r.; 3) decyzja przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy została uchylona. Decyzja uchylająca jest ostateczna (nie wniesiono od niej odwołania). W tej sytuacji spełnione zostały określone w art. 63 ust. 11 u.ś.w. przesłanki zakwalifikowania specjalnego zasiłku opiekuńczego pobranego przez skarżącą w okresie od 31 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. jako nienależnie pobranego, co skutkuje koniecznością jego zwrotu na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. Organ drugiej instancji prawidłowo uznał, że katalog okoliczności dotyczących konieczności naliczania odsetek od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazany jest w art. 30 ust. 2 pkt 1-3 i 5 u.ś.r. Nie określa on jednak wystąpienia sytuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w zbiegu z otrzymanym świadczeniem wspierającym przez osobę wymagającą opieki. W związku z powyższym od kwoty nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w zbiegu z uzyskanym uprawnieniem do otrzymywania świadczenia wspierającego nie nalicza się ustawowych odsetek (wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 czerwca 2025 r., II SA/Lu 159/25; wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 maja 2025 r, II SA/Lu 74/25). Wobec powyższego rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest zgodne z prawem, w konsekwencji czego skarga została oddalona przez Sąd jako bezzasadna na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.). Przedstawione na rozprawie okoliczności związane z trudną sytuacją materialną skarżącej, w tym dotyczące zniszczenia budynku mieszkalnego skarżącej spowodowanego zalaniem piwnic (k. 40 akt sądowych) mogą stanowić podstawę do ubiegania się o całkowite albo częściowe umorzenie należności, do której zwrotu skarżąca została zobowiązana. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł, w tym 110,40 zł z tytułu podatku od towarów i usług, zostało wydane na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2026 r. poz. 87). Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.