II SA/Lu 779/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Referent Martyna Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2026 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2025 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu [...] [...] [...] od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 2 października 2025 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium, organ odwoławczy, organ II instancji), po rozpatrzeniu odwołania J. C. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta H. (dalej jako: Burmistrz, organ I instancji) z dnia 8 września 2025 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium przedstawiło następująco stan sprawy. Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2025 r. skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu zobowiązań wobec Funduszu Alimentacyjnego wraz z odsetkami, wynikających z wypłat dokonanych na rzecz jego córki S. C.. Wnioskodawca wskazał, że jego sytuacja życiowa i zdrowotna uległa znacznemu pogorszeniu. Został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Oświadczył, że jego jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek stały wypłacany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w H. (dalej jako: MOPS w H.), który jest niewystarczający do pokrycia kosztów bieżącego utrzymania. Zaległość alimentacyjna objęta wnioskiem wynika z braku realizacji świadczeń alimentacyjnych na rzecz córki S. C.. Podstawą ustalenia obowiązku alimentacyjnego był wyrok Sądu Rejonowego w H. z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt III [...], określający obowiązek alimentacyjny na kwotę 400 zł miesięcznie. Podwyższenie alimentów do kwoty 680 zł miesięcznie nastąpiło od dnia 31 stycznia 2025 r., na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w H. z dnia 25 marca 2025 r., sygn. akt III [...]. Zasądzone alimenty były egzekwowane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w H.. Z karty rozliczeniowej dłużnika alimentacyjnego z dnia 23 czerwca 2025 r. wynika, że egzekucja była częściowo skuteczna, jednakże w bardzo ograniczonym zakresie. Decyzją z dnia 25 czerwca 2025 r. Zastępca Kierownika MOPS w H., z upoważnienia Burmistrza, odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Po rozpatrzeniu odwołania strony, Kolegium decyzją z dnia 18 lipca 2025 r. uchyliło w całości ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji pismem z dnia 30 lipca 2025 r. wezwał stronę do sprecyzowania złożonego wniosku poprzez wskazanie, czy wnosi o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, na podstawie art. 30 ust. 1 czy art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (aktualny t.j. - Dz. U. z 2026 r. poz. 79, dalej jako: u.p.o.u.a.). W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca w piśmie z dnia 3 sierpnia 2025 r. wskazał, iż wnosi o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Pismem z dnia 11 sierpnia 2025 r. organ I instancji wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej, materialnej, zdrowotnej i rodzinnej, wskazując zakres niezbędnych dokumentów. Stosowne oświadczenia i dokumentację wnioskodawca przedstawił w dniu 19 sierpnia 2025 r. Decyzją z dnia 8 września 2025 r. Zastępca Kierownika MOPS w H., działając z upoważnienia Burmistrza, ponownie odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano, że z uwagi na brak wywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych w okresie ostatnich 3 lat, nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności alimentacyjnych wskazane w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Następnie organ I instancji dokonał analizy uzupełnionej w toku postępowania dokumentacji dotyczącej sytuacji rodzinnej, majątkowej, zdrowotnej i dochodowej skarżącego, w wyniku której ustalił, że skarżący zamieszkuje sam w mieszkaniu, którego jest współwłaścicielem. Z wykształcenia jest ślusarzem-mechanikiem. Nie posiada dochodu z tytułu zatrudnienia lub prac dorywczych, a także nie korzysta z pomocy rodziny lub innych osób, za wyjątkiem świadczeń z pomocy społecznej. Otrzymuje zasiłek stały (przyznany na okres od 9 kwietnia 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r. w wysokości 901,24 zł; na okres od 1 maja 2025 r. do 31 października 2025 r. w wysokości 847,29 zł; od 1 listopada 2025 r. w wysokości 1.229,00 zł) na stałe oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 444,33 zł (na okres od 1 maja 2025 r. do 31 października 2025 r.) Ponadto MOPS w H. opłaca jego składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wnioskodawca wskazał, że ponosi następujące stałe miesięczne wydatki: czynsz za mieszkanie (w tym media i podatek) - 294 zł, opłata za energię eklektyczną - 70 zł, opłata za butlę z gazem - 65 zł, opłata za telefon, internet i kablówkę - 30 zł, zakup leków - 120, zł, środki czystości i higieny osobistej - 50 zł, zakup artykułów spożywczych i żywności - 400 zł. Z zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień 23 czerwca 2025 r. wynosi wraz z odsetkami 46.840,15 zł. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. z dnia 29 stycznia 2025 r., zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Leczy się w poradni ortopedycznej, w tym korzysta z rehabilitacji. Według jego oświadczenia, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, a zadłużenie alimentacyjne jest jego jedynym nieuregulowanym zobowiązaniem. W przyszłości planuje podjęcie pracy w zakładzie pracy chronionej lub u pracodawcy, który przystosuje stanowisko pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej lub umożliwi wykonanie pracy zdalnej. Dokonując analizy powyższych informacji, organ I instancji stwierdził, iż stan zdrowia skarżącego nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, a dotychczasowa postawa, w szczególności brak aktywności zawodowej w ramach systemu penitencjarnego oraz brak jakichkolwiek dobrowolnych wpłat, przemawia za odmową umorzenia zobowiązania. Organ powołał się także na wyższy interes społeczny w postaci konieczności zapewnienia ochrony praw osób uprawnionych do alimentów. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą ocenę stanu faktycznego, skutkującą błędną decyzją w sprawie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z uwagi na bardzo trudną sytuację zdrowotną, finansową, bytową oraz wyjątkowe okoliczności. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że organ I instancji nieprawidłowo ocenił jego możliwości zarobkowe i majątkowe, pomijając posiadane przez niego orzeczenie o niepełnosprawności oraz fakt, iż znajduje się w trakcie rehabilitacji i leczenia, co wyklucza możliwość podjęcia zatrudniania z uwagi na trwałe ograniczenia zdrowotne. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczy Kolegium na wstępie przytoczyło treść art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a., stanowiącego materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis ten normuje dwa różne i niezależne od siebie tryby, w ramach których właściwy organ może weryfikować zaistnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów. Wydanie decyzji przez organ właściwy wierzyciela na wniosek dłużnika alimentacyjnego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z uwzględnieniem regulacji art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Organ właściwy wierzyciela powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Na organie spoczywa bowiem obowiązek wyważenia interesu społecznego (publicznego) oraz słusznego interesu strony, o których mowa w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.). Umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem podlegającym ścisłej interpretacji. Zachodzić może wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Sytuacja wnioskującego o udzielenie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinna być oceniana na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, a nie całego społeczeństwa. Przy ocenie sytuacji dochodowej należy mieć na uwadze nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania w bliżej określonej przyszłości. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Kolegium powtórzyło za organem I instancji ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, w tym ustalenia dotyczące wysokości źródeł jego utrzymania (zasiłku stałego i dodatku mieszkaniowego), oraz kwot ponoszonych comiesięcznych wydatków. Kolegium powtórzyło także, że na dzień 8 sierpnia 2025 r. wysokość zadłużenia strony wynosi 47.862,21 zł, wyjaśniając, że na kwotę tę składa się należność główna z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 36.232,86 zł oraz odsetki w wysokości 12.440,26 zł. Na podstawie przedstawionej przez stronę dokumentacji medycznej Kolegium ustaliło, że wnioskodawca leczy się w poradni ortopedycznej, ma problemy ze słuchem (obustronny niedosłuch) oraz korzysta z rehabilitacji. Legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. z dnia 29 stycznia 2025 r. o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. W ocenie organu II instancji, skarżący posiada możliwości zarobkowe, które sam też zadeklarował wskazując na plany podjęcia w przyszłości zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej lub u pracodawcy, który przystosuje stanowisko pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej lub umożliwi wykonanie pracy zdalnej. Organ II instancji stwierdził, że stan zdrowia skarżącego, w tym orzeczony stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia i polepszenia jego sytuacji materialnej w przyszłości. Wobec tego brak możliwości spłaty zadłużenia nie ma charakteru trwałego Podjęcia zatrudnienia nie wyklucza także stwierdzony niedosłuch z uwagi na posiadane przez skarżącego aparaty słuchowe. Organ odwoławczy zwrócił ponadto uwagę, że dochód strony przekracza o ok. 180 zł deklarowane wydatki, a zatem skarżący ma możliwość dokonywania choćby niewielkich spłat istniejącego zadłużenia, czego jednak dotychczas nie uczynił. Zdaniem Kolegium, uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest - zasadniczo - okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja osobista skarżącego jest trudna, jednak nie na tyle wyjątkowa, żeby zastosować instytucję umorzenia. Organ II instancji podkreślił, że dostrzega problemy finansowe, zdrowotne i życiowe wnioskodawcy, jednak uważa, że nie są one na tyle duże, aby uniemożliwiły mu uregulowanie istniejącego zadłużenia np. w układzie ratalnym. Wyjaśnił przy tym, że skarżący ma możliwość złożenia do organu orzekającego wniosku o rozłożenie na raty spłaty swojego zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. J. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w L. na decyzję organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; 2. naruszenie przepisów polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie; 3. naruszenie przepisów polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; 4. naruszenie przepisów dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego poprzez błędną ich wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przepisów; 5. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, pominięcie istotnych okoliczności dotyczących sytuacji zdrowotnej, życiowej i majątkowej skarżącego oraz brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego; 6. naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności, mimo że egzekucja jest całkowicie bezskuteczna, a sytuacja zdrowotna skarżącego wyklucza jakąkolwiek możliwość spłaty zadłużenia; 7. naruszenie zasady słusznego interesu obywatela oraz zasady proporcjonalności poprzez nieuwzględnienie rzeczywistych możliwości życiowych i zdrowotnych skarżącego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że decyzja w sprawie umorzenia należności alimentacyjnych ma charakter uznaniowy, lecz uznaniowość nie oznacza dowolności. Organ ma obowiązek przeprowadzenia rzetelnej i pogłębionej analizy sytuacji osobistej dłużnika, a także wyważenia interesu publicznego z interesem indywidualnym strony. W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie organ pominął rzeczywiste okoliczności dotyczące jego zdrowia i sytuacji życiowej, ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, że "brak jest podstaw do umorzenia". Skarżący podkreślił, że nie posiada żadnego majątku ani dochodu. Zadłużenie alimentacyjne, którego spłata jest obiektywnie niemożliwa, stanowi dla niego ciężar nie do udźwignięcia i nie prowadzi do zaspokojenia wierzyciela ani realizacji interesu publicznego. Według skarżącego, organ powinien był rozważyć umorzenie należności, skoro ich dochodzenie nie ma żadnych realnych szans powodzenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej w dniu 12 marca 2026 r. R. K., ustanowiona pełnomocnikiem skarżącego w ramach prawa pomocy, poparła skargę. Jednocześnie wniosła o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając przy tym, iż wynagrodzenie to nie zostało opłacone w części ani w całości (protokół rozprawy – k. 31 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta przebiega w trybie uregulowanym przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.), przy czym w świetle art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W toku badania legalności zaskarżonego aktu administracyjnego sąd ocenia, czy akt ten jest zgodny z przepisami prawa materialnego oraz, czy w istotny sposób nie narusza przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz w ustawach szczególnych przepisów postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji z dnia 8 września 2025 r. nie naruszają bowiem prawa. Na wstępie należy podkreślić, że w sprawie nie jest kwestionowane ustalenie przedstawione w treści kontrolowanych decyzji, iż dotychczas nieuregulowane zadłużenie skarżącego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz uprawnionej [...], wynosi 36.232.86 zł. Skarżący, jako dłużnik alimentacyjny, zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. jest zobowiązany do zwrotu tej należności, łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji w niniejszej sprawie przez organ I instancji wynosiły 21.078,40 zł. Wyjątek od zasady zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego został przewidziany w art. 30 u.p.o.u.a., który to przepis określa przesłanki umorzenia tego rodzaju należności. Ust. 1 tego artykułu stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (a więc m.in. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia – art. 28 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u.a.), w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Ust. 2 powyższego artykułu stanowi natomiast, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W niniejszej sprawie skarżący zwrócił się o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego do Burmistrza Miasta H. (Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H.), który - jak wynika z akt sprawy - jest jednocześnie organem właściwym wierzyciela (osoby uprawnionej do świadczeń), jak i organem właściwym dłużnika alimentacyjnego (skarżącego). W tej sytuacji - pomimo że skarżący, doprecyzowując wniosek w toku postępowania, jako jego podstawę wskazał art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. (pismo z dnia 3 sierpnia 2025 r. – k. 72 akt adm.) - zasadnie organ I instancji, a za nim organ odwoławczy, oceniły zasadność umorzenia zadłużenia skarżącego zarówno na gruncie tego przepisu, jak i w oparciu o przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Przesłanki zawarte art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. uzależniają możliwość zastosowania umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu, a akże wysokość ewentualnego umorzenia, od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. Umorzenie należności w minimalnym zakresie przewidzianym w tym przepisie (tj. w wysokości 30% zadłużenia) zależy od wykazania, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły w oparciu o dołączoną do akt kartę rozliczeniową dłużnika alimentacyjnego z dnia 23 czerwca 2025 r., przekazaną przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] (k. 58-59 akt adm.), że skarżący nie spełnia nawet tej najmniej rygorystycznej z przesłanek zawartych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., a tym bardziej nie spełnia przesłanek z pkt 2 i 3 tego ustępu. Z dokumentu tego wynika, że od 2019 r. (tj. od daty początkowej okresu objętego rozliczeniem) egzekucja prowadzona wobec skarżącego w żadnym miesiącu nie była skuteczna w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Ustalenie to eliminowało możliwość choćby częściowego umorzenia zadłużenia skarżącego w oparciu o art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Zastrzeżeń Sądu nie budzi również ocena wniosku skarżącego dokonana przez organy na gruncie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Powyższa regulacja przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Z jej brzmienia jednoznacznie jednak wynika, że organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń, co oznacza, że podejmowana w tym przedmiocie decyzja ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Skoro bowiem umorzenie tych należności uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie organ ma obowiązek ustalić i uwzględnić aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Innymi słowy, działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższego wynika jednak, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). W ocenie Sądu, przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, spełnia powołane wyżej wymogi postępowania administracyjnego. Organy w sposób rzetelny, a zarazem odpowiadający regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zgromadziły materiał dowodowy i ustaliły stan faktyczny, a podejmując decyzję o odmowie umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki, wzięły pod uwagę wszystkie okoliczności istotne w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W konsekwencji uznać należy, że podjęte rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności i mieści się w granicach przysługującego organom w przedmiotowej sprawie uznania administracyjnego. W zakresie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący ma obecnie 51 lat. W dniu 8 kwietnia 2025 r. opuścił Zakład Karny w H., w którym odbywał karę 7 lat pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. z dnia 21 stycznia 2019 r. (świadectwo zwolnienia - k. 46 akt adm. I inst., postanowienie o warunkowym przedterminowym zwolnieniu - k. 48 akt adm. I inst.). Obecnie zamieszkuje w H. w mieszkaniu, którego jest współwłaścicielem, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z wykształcenia jest ślusarzem-mechanikiem. Ponadto, odbywając karę pozbawienia wolności, ukończył szkolenie zawodowe oraz zajęcia aktywizacji zawodowej (informacja o udzielonej osadzonemu pomocy postpenitencjarnej - k. 19 akt adm. I inst.) Na dochód skarżącego składa się zasiłek stały przyznany na stałe (wraz z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne), którego wysokość w okresie od 9 kwietnia 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r. wynosiła 901,24 zł, od 1 maja 2025 r. do 31 października 2025 r. - 847,29 zł, natomiast od 1 listopada 2025 r. wynosi 1.229,00 zł – decyzja z dnia 24 kwietnia 2025 r., k. 53-55 akt adm.). Ponadto w okresie od 1 maja 2025 r. do 31 października 2025 r. skarżący miał przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 444,33 zł miesięcznie (plus ryczałt w wysokości 21,38 zł – decyzja z dnia 16 kwietnia 2025 r. – k. 90 akt adm. I inst.). Wnioskodawca wskazał, że ponosi następujące stałe miesięczne wydatki: czynsz za mieszkanie (w tym media i podatek) - 294 zł, opłata za energię eklektyczną - 70 zł, opłata za butlę z gazem - 65 zł, opłata za telefon, internet i kablówkę - 30 zł, zakup leków - 120, zł, środki czystości i higieny osobistej - 50 zł, zakup artykułów spożywczych i żywności - 400 zł. Jeżeli zaś chodzi o sytuację zdrowotną skarżącego, organy w oparciu o zgromadzone dokumenty prawidło ustaliły, że legitymuje się on orzeczeniem zaliczającym do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. z dnia 29 stycznia 2025 r. – 86 akt adm. I inst.). Ponadto ma problemy ze słuchem (upośledzenie słuchu obustronne – karta wizyty w poradni otolaryngologicznej z dnia 6 lutego 2023 r. – k. 83 akt adm. I inst.) Leczy się tez z powodu schorzeń ortopedycznych (k. 78-82 akt adm. I inst.). Treść kontrolowanych decyzji potwierdza, że organy obu instancji, oceniając wniosek skarżącego na gruncie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., wzięły pod uwagę powyższe okoliczności, szczegółowo analizując przedstawione przez skarżącego oświadczenia i zgromadzone w aktach dokumenty. Dokonały tym samym rzetelnej i kompleksowej oceny sytuacji życiowej, finansowej i rodzinnej skarżącego. Sąd podziela natomiast stanowisko organów, że choć sytuacja finansowa skarżącego jest obiektywnie trudna, to jednak nie można zakwalifikować jej jako szczególnej, a przez to dającej podstawy do zastosowania najdalej idącej ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak słusznie natomiast zauważył organ odwoławczy, zła sytuacja finansowa jest cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności. Zatem umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą normę prawną statuującą obowiązek zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt I OSK 2247/22), co - jak słusznie wskazały organy - może mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, skoro skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe oraz posiada stały dochód, który choć obiektywnie jest niski, to jednak przewyższa wykazane przez niego niezbędne koszty utrzymania. Oczywiście analizując sytuację dochodową dłużnika alimentacyjnego należy uwzględnić nie tylko otrzymywane dochody, ale także i inne okoliczności, takie jak stan zdrowia dłużnika alimentacyjnego oraz związane z nim możliwości uzyskania dochodu. W niniejszej sprawie również tego rodzaju okoliczności zostały jednak wzięte pod uwagę, natomiast Sąd w pełni podziela stanowisko organów, że także stan zdrowia skarżącego nie czyni jego sytuacji wyjątkowej, a przez to zasługującej na umorzenie ciążącego na nim zadłużenia. Jakkolwiek skarżący zmaga się z opisanymi wyżej schorzeniami i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, to jednak stan jego zdrowia nie pozbawia go całkowicie możliwości podjęcia zatrudnienia. Z przedstawionego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że skarżący może wykonywać pracę w warunkach pracy chronionej. Jest przy tym osobą relatywnie młodą (51 lat), posiada wyuczony zawód, a dodatkowo podczas pobytu w Zakładzie Karnym przeszedł szkolenia mające na celu umożliwienie mu aktywizacji zawodowej. Skarżący ma zatem realną możliwość poprawy swojej sytuacji finansowej w stopniu, który umożliwi mu spłatę zaległości alimentacyjnych. Jak trafnie zauważono skardze, w toku postępowania administracyjnego sam zresztą oświadczył, że w przyszłości przewiduje podjęcie zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej lub u pracodawcy, przystosuje stanowisko pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej lub który umożliwi mu wykonywanie pracy zdanie (protokół z wyjaśnienia dotyczących sytuacji dochodowej, materialnej, rodzinnej, zdrowotne – k. 91-92 akt adm. I inst.). Okoliczności te miały istotne znaczenie dla oceny wniosku o umorzenie zadłużenia, albowiem orzekając w tym przedmiocie organ ma obowiązek uwzględniać nie tylko aktualną sytuację dłużnika, ale także to, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 221/19). Pomimo zatem obiektywnie trudnej sytuacji życiowej skarżącego, w jego przypadku w pierwszej kolejności winny być ewentualnie brane pod uwagę wymienione w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. obok instytucji umorzenia, możliwość odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zadłużenia na raty, które to rozwiązania są korzystniejsze z punktu widzenia interesów społecznych. Instytucja umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest bowiem wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny. W przypadku uchylania się od tego obowiązku osobie uprawnionej mogą być przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jednak system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano, umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa, bytowa i zdrowotna zobowiązanego nie pozwala mu na całkowite wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, czego w niniejszej sprawie stwierdzić nie można. Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje bowiem przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. np. wyroki NSA: z dnia 30 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2432/23; z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 718/22; z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 721/19; z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt I OSK 2247/22; z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 183/24; z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1100/17; z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 724/17). Co więcej, wydanie pozytywnej dla dłużnika decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 269/20). W przypadku skarżącego, jego zadłużenie wobec funduszu alimentacyjnego jest skutkiem wieloletniego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego wobec własnego dziecka Jednocześnie w świetle materiału dowodowego brak jest podstaw do uznania, że obecna, trudna sytuacja finansowa skarżącego wynika z przyczyn od niego niezależnych. Ubocznie należy wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego z dnia 11 czerwca 2025 r. (dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego córki świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy, jako związane tym wnioskiem, nie mogły zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty. Strona, jeśli uzna to za właściwe, uprawniona jest zatem do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg. Reasumując, analiza skuteczności egzekucji zobowiązań alimentacyjnych skarżącego potwierdza zasadność oceny organów, iż nie spełnia on żadnej z przesłanek umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zawartych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Jednocześnie odmowa umorzenia jego zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz jego córki świadczeń alimentacyjnych, na podstawie ust. 2 tego unormowania, nie narusza granic uznania administracyjnego, jako poparta rzetelnie zgromadzonym i przeanalizowanym materiałem dowodowym. Zakres ustaleń faktycznych poczynionych przez organy był wystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a wobec tego organom nie można zarzucić naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jednocześnie uzasadnienia kontrolowanych decyzji spełniają wymogi wynikające z art. 107 § 3 k..p.a. Bezzasadne tym samym okazały się zarzuty skargi. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, jako uprawnione jawi się stanowisko, iż sytuacja życiowa skarżącego, w tym zdrowotna, jakkolwiek trudna, nie uzasadnia umorzenia przedmiotowych należności. Powinnością skarżącego, wobec posiadania zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego, jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy jego sytuacji w takim stopniu, by mógł on wywiązać się z ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku zwrotu. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono natomiast na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 136). Powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku orzecznictwo sądowoadministracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.