II SA/Lu 798/18
WyrokWSA w Lublinie2018-12-11
Skład orzekający: Marta Laskowska-Pietrzak, Joanna Cylc-Malec, Bogusław Wiśniewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Stowarzyszenie zwykłe, reprezentowane przez swojego prezesa na podstawie uchwały zarządu, posiada legitymację procesową do wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej oraz skargi do sądu administracyjnego, a w konsekwencji, czy organ administracji może odmówić wszczęcia postępowania odwoławczego na podstawie art. 61a k.p.a. z powodu braku tej legitymacji?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie wszczęcia postępowania. Uznał, że Stowarzyszenie zwykłe, działając na podstawie uchwały zarządu i regulaminu, który szczegółowo określa zakres umocowania do reprezentacji, posiada legitymację procesową do wniesienia odwołania i skargi. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a. była wadliwa, ponieważ przepis ten nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym, a brak legitymacji procesowej powinien skutkować stwierdzeniem niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 134 k.p.a.Stan faktyczny
Stowarzyszenie wniosło odwołanie od decyzji Wójta Gminy D. odmawiającej ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla budowy chlewni, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania, uznając, że stowarzyszenie zwykłe nie posiada legitymacji procesowej do wniesienia odwołania, gdyż pismo nie zostało podpisane przez wszystkich członków, a przedstawiciel nie miał odpowiedniego umocowania. Stowarzyszenie wniosło skargę do WSA, zarzucając organowi naruszenie przepisów o terminach załatwiania spraw, przewlekłość postępowania oraz błędne zastosowanie art. 61a k.p.a.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego i zasądzono od Kolegium na rzecz Stowarzyszenia kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej środowiskowych uwarunkowań zgody dla realizacji przedsięwzięcia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Stowarzyszenia kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2017r. Wójt Gminy D. odmówił ustalenia K. Ż. środowiskowych uwarunkowań na budowę chlewni o obsadzie [...] i infrastruktury towarzyszącej na działce nr [...] w D[...]. W dniu [...] września 2017r. odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji wniosło Stowarzyszenie "[...]" reprezentowane przez M. D..
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2018r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 61a oraz art.124 i art.125 § 1 kpa odmówiło wszczęcia postępowania w tej sprawie. W uzasadnieniu podano, że w świetle przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017r., poz.210, z późn. zm.) stowarzyszenie zwykłe, jakim jest odwołująca, jest uproszczoną formą stowarzyszenia i nie posiada osobowości prawnej. Osoby w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Z przepisów tej ustawy wynika, że stowarzyszenie zwykłe tworzą wszyscy członkowie, zaś przedstawiciel stowarzyszenia jest osobą reprezentującą stowarzyszenie, ale nie jest organem stowarzyszenia. Tym samym więc, jakkolwiek stowarzyszenie zwykłe - co do zasady - ma zdolność do występowania w postępowaniu administracyjnym na prawach strony (art.31 §3 kpa), to aby mogło skutecznie realizować swoje uprawnienia procesowe, na przykład wnieść odwołanie, czy inny środek prawny, pismo musi być podpisane przez wszystkie osoby będące członkami stowarzyszenia, chyba, że wszyscy członkowie stowarzyszenia ustanowią pełnomocnika do działania w ich imieniu ( art.32 kpa), którym może być też osoba będącą według regulaminu przedstawicielem stowarzyszenia, o ile spełniałaby warunki wymienione w art. 33 §1 kpa. Umocowanie takie, zdaniem Kolegium, powinno być udzielone w związku z konkretną sprawą, zatem nie może wynikać z regulaminu stowarzyszenia, bowiem regulamin jest dokumentem statuującym powstanie stowarzyszenia zwykłego. Działanie z powołaniem się na umocowanie ogólne, nie powiązane z konkretną sprawą (w tym wypadku administracyjną) należy traktować w kategoriach czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, bowiem skutki takiego działania mogą mieć w rezultacie również wymiar ekonomiczny (majątkowy), skoro w myśl art.40 ust.1b ustawy o stowarzyszeniach każdy członek stowarzyszenia zwykłego odpowiada za zobowiązania takiego stowarzyszenia bez ograniczeń całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi członkami oraz ze stowarzyszeniem. Skoro Stowarzyszenie "[...]" jest stowarzyszeniem zwykłym, wezwano je do przedłożenia informacji o poszczególnych członkach i ich adresach. Pismo w tej sprawie doręczone zostało M. D. P. Zarządu Stowarzyszenia, który był jedyną osobą, której zarówno personalia jak i adres były znane Kolegium. W odpowiedzi złożono uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2017r.w sprawie reprezentacji Stowarzyszenia. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania można byłoby rozpatrywać wyłącznie jako wniosek wniesiony przez M. D. w imieniu własnym oraz w imieniu trzech innych osób, które wymieniane są jako członkowie Zarządu Stowarzyszenia, czyli M. U., J. K. i W. D.. Tylko bowiem w kategoriach pełnomocnictwa w rozumieniu art. 33 § 1 kpa można byłoby traktować dokument w postaci złożonej uchwały. Aktualnie bowiem Stowarzyszenie liczy 16 członków zwyczajnych (w dacie założenia Stowarzyszenia było to 13 osób). Nawet zatem przyjmując, że M. D., oprócz siebie reprezentuje, jako pełnomocnik w rozumieniu art. 33 kpa, osoby będące członkami tego stowarzyszenia, a przy tym będące członkami Zarządu Stowarzyszenia, to nie reprezentuje (nie jest pełnomocnikiem) pozostałych osób, członków Stowarzyszenia "[...]", a już z całą pewnością nie wykazał tego w terminie zakreślonym przez Kolegium. Powyższe okoliczności wskazują, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został złożony przez podmiot, który nie posiada legitymacji procesowej. Z kolei brak legitymacji procesowej do występowania w postępowaniu administracyjnym jest z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art.61 a kpa inną uzasadnioną przyczyną, z której powodu postępowanie nie może być wszczęte.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Stowarzyszenie "[...]" reprezentowane przez M. D. wskazało, że w dniu [...] września 2017 r. złożyło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu odwoławczym i uznaniu jej za stronę postępowania, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z kopią zwolnienia lekarskiego prezesa zarządu, odwołanie od decyzji Wójta Gminy D. z dnia [...] czerwca 2017 r. oraz przedłożono regulamin stowarzyszenia, zaświadczenie o wpisaniu stowarzyszenia do ewidencji stowarzyszeń zwykłych starostwa [...]. Ponadto na kolejne - modyfikowane żądania organu, doręczano kolejne dokumenty oraz składano wyjaśnienia. Mimo to Kolegium ani nie dopuściło stowarzyszenia do udziału w postępowaniu odwoławczym, ani też nie odmówiło dopuszczenia do udziału w tym postępowaniu. Wobec powyższego skarżąca w dniu [...] marca 2018 r. skierowała ponaglenie w sprawie rozpoznania powyższego wniosku, będące jednocześnie wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa polegającego na braku wydania postanowienia o dopuszczeniu lub niedopuszczeniu stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. Pomimo ponaglenia, organ nadal nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie dopuszczenia stowarzyszenia na prawach strony, ani też nie odmówił dopuszczenia stowarzyszenia na prawach strony, w formie zaskarżalnego aktu, który umożliwiłoby stronie dochodzenie swoich praw przed sądem. Dopiero na skutek skargi do WSA wydano zaskarżone postanowienie. Tym samym, zdaniem skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło zasady określone w art. 35 kpa i 36 kpa, gdyż nie załatwiło sprawy w terminie przewidzianym w art. 35 kpa, ani też nie organ nie zawiadomił skarżącej o niedotrzymaniu ustawowego terminu i przyczynach tego stanu rzeczy, ani też organ nie wyznaczył nowego termin załatwienia sprawy. W przedmiotowej sprawie organ nie wypełnił żadnego z obowiązków, które ciążą na nim w sytuacji przekroczenia terminów do załatwienia sprawy administracyjnej. Ponadto organ prowadził sprawę opieszale, w sposób przewlekły, a i tak nie rozstrzygnął co do meritum sprawy. Zamiast tego organ wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Tymczasem w przypadku wniesienia odwołania przez podmiot do tego nieuprawniony, organ powinien rozstrzygnąć o niedopuszczalności wniesienia odwołania, a w przypadku odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, również o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Ponadto, zdaniem skarżącej, w związku z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, organ zobowiązany był do rozstrzygnięcia również tej kwestii i wydania stosowanego postanowienia. Żadnego z powyższych rozstrzygnięć organ nie wydał. Zamiast tego organ na podst. art. 61a kpa wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, pomimo że przepis ten nie jest stosowany w postępowaniu odwoławczym, gdyż w tym przypadku odpowiednikiem tego przepisu jest art. 134 kpa (gdy zachodzi oczywisty brak legitymacji procesowej). Oczywisty brak legitymacji procesowej to taki, który ma charakter obiektywny i jego ustalenie nie wiąże się z oceną interesu prawnego. O istnieniu interesu prawnego danego podmiotu decydują z jednej strony (w sferze fatycznej) charakter, cechy i skutki planowanej inwestycji dla całego obszaru potencjalnego jej oddziaływania, z drugiej zaś strony (w sferze normatywnej) treść przepisów prawa materialnego, które ze względu na zasadnicze parametry planowanej inwestycji i terytorialny zasięg jej oddziaływania mogą i powinny mieć zastosowanie (teza pierwsza wyroku WSA w Rzeszowie z 31 maja 2016 r., II SA/Rz 1426/15). Skarżąca podkreśliła, że w postępowaniu administracyjnym, w którym stowarzyszenie złożyło odwołanie, niewątpliwie stowarzyszenie ma interes prawny i faktyczny. Zgodnie z art. 31 § 1 i 2 kpa organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Przedmiot postępowania jest zbieżny z celami jej działalności, w interesie społecznym jest ochrona mieszkańców wsi przed negatywnymi konsekwencjami oddziaływania inwestycji na zdrowie i styl życia mieszkańców, jak również konieczność ochrony środowiska przed degradującym wpływem inwestycji zawsze znacznie oddziałującej na środowisko (w szczególności istnieje konieczność ochrony żółwia błotnego - gatunku zagrożonego wyginięciem, wpisanego do czerwonej księgi zwierząt). Skarżąca zaznaczyła, że uczestniczyła w postępowaniu pierwszo-instancyjnym (prowadzonym przez Wójta Gminy D.) na prawach strony, pomimo że wójt gminy nie potwierdził tego faktu w sposób formalny (w formie postanowienia). Wójt pismem z dnia [...] grudnia 2016 wezwał stowarzyszenie do udokumentowania i potwierdzenia faktu zarejestrowania stowarzyszenia, wskazania osób do reprezentacji, wskazania siedziby oraz przedłożenia regulaminu działalności, a więc badał przesłanki o których mowa w art. 31 § 1 kpa. W jej ocenie powyższe działania służyły potwierdzeniu, że jest organizacją o której mowa w art. 31 § 1 kpa i uznaniu jej za stronę prowadzonego postępowania administracyjnego. Nie otrzymała żadnej informacji o tym, że organ I instancji odmówił jej prawa do posiadania przymiotu strony postępowania administracyjnego. A zatem należało uznać, że zgodnie z art. 31 § 2 kpa uczestniczy w postępowaniu pierwszo- instancyjnym na prawach strony. Potwierdza to kierowana do niej korespondencja w toczącym się pierwszo-instancyjnym postępowaniu administracyjnym, pomimo, że nie potwierdziła tego w sposób formalny - w formie postanowienia. Na poparcie tej tezy skarżąca wskazała wyroki NSA z dnia (II OSK 2014/10), 20 października 2005r. ( II OSK 94/05) oraz z 17 listopada 1988 r. (IV SA 855/88 ONSA 1990 nr 1, poz. 3) Jedynie z ostrożności procesowej złożyła formalny wniosek o uznanie za stronę toczącego się postępowania administracyjnego w postępowaniu odwoławczym, pomimo, że organizacja ekologiczna, która nie brała udziału w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa przed organem I instancji, może wnieść odwołanie. W takiej sytuacji wniesienie odwołania jest równoznaczne ze zgłoszeniem chęci uczestniczenia w postępowaniu i wówczas w postępowaniu odwoławczym organizacja uczestniczy na prawach strony.
W ocenie skarżącej w wystarczającym stopniu udokumentowało, że spełnia przesłanki wynikające z art. 31 § 1 kpa, przedkładając dokument potwierdzający fakt zarejestrowania stowarzyszenia w Ewidencji Stowarzyszeń Zwykłych Starostwa Powiatowego B. P., regulamin działalności (z dnia [...] listopada 2016 r. znowelizowany w dniu [...] lutego 2018 r.), informacje o osobach uprawnionych do reprezentacji stowarzyszenia tj. o zarządzie oraz uchwałę zarządu stowarzyszenia nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r. w sprawie udzielenia prezesowi zarządu, upoważnienia całego zarządu do jednoosobowej reprezentacji Zarządu Stowarzyszenia "[...]" w sprawie związanej z wydaniem decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań dla budowy chlewni na działce [...] w D. . Skarżąca zauważyła, że zgodnie z postanowieniem NSA z 23 września 2016 r. (II OZ 972/16) ustalenie przez Kolegium, czy zakres działalności statutowej danej organizacji uzasadnia jej udział w postępowaniu, powinno sprowadzać się do porównania zakresu całokształtu działalności Stowarzyszenia z przedmiotem danej sprawy oraz czy wniosek złożył organ uprawniony do występowania w imieniu stowarzyszenia (§19 ust. 1 lit. e, I, ł regulaminu stowarzyszenia oraz uchwała nr 1/2017 zarządu stowarzyszenia). W tym przypadku złożenie odwołania pozostawało w zgodzie z jej celami statutowymi i interesem społecznym.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie argumentując, że skargi nie podpisali wszyscy członkowie stowarzyszenia, a nawet, gdyby uznać, że skargę składa pełnomocnik, to także pełnomocnictwo do wniesienia skargi nie zostało podpisane przez wszystkich członków stowarzyszenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z przepisu tego wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyn tych ustawa nie konkretyzuje, natomiast należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Z pewnością przypadek taki zachodzi wtedy, gdy żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej; żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej już decyzją lub w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw; brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W orzecznictwie nie budzi jednak wątpliwości, że zastosowanie art. 61a § 1 kpa może mieć miejsce tylko w przypadkach oczywistych, a zatem niewymagających postępowania wyjaśniającego. Odmowa wszczęcia postępowania w tym trybie z braku interesu prawnego wnioskodawcy może zostać wydana o tyle, o ile już z samej treści żądania (podania) niewątpliwie wynika brak takiego interesu, w związku z czym wszczęcie i przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego byłoby bezcelowe. Po wniesieniu żądania (podania) organ przeprowadza najpierw jego ogólne badanie wstępne pod kątem procesowo-formalnym i to w jego ramach może stwierdzić zaistnienie przesłanki z art. 61a § 1 kpa. Podjęcie z kolei czynności wyjaśniających może nastąpić tylko w postępowaniu administracyjnym, a zatem już po jego wszczęciu – wówczas jednak właściwą formą rozstrzygnięcia przy tożsamej konkluzji organu byłaby decyzja o umorzeniu wszczętego postępowania, niedopuszczalna zaś stałaby się odmowa jego wszczęcia. Z istoty zatem art. 61a § 1 w zw. z art. 12 kpa (w świetle art. 35 § 1-3 kpa) wynika, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, jeżeli spełnione zostają ku temu przesłanki, powinno być wydawane przez organ niezwłocznie po otrzymaniu podania. Już chociażby z uwagi na powyższe zastosowanie przez Kolegium art. 61a kpa było wadliwe. Bezsprzecznie bowiem organ usiłował ustalić osoby uprawnione do reprezentowania stowarzyszenia, żądając przedstawienia listy jego członków oraz uchwał na podstawie których wniesiony został wniosek w trybie art. 49b kpa. Czynności te, wobec powstałych wątpliwości, jak wyżej wskazano, powinny mieć miejsce dopiero po wszczęciu postępowania. Odmowa wszczęcia postępowania nie ma zastosowania także z tego powodu, że złożenie odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia nie stanowi nowego postępowania w sprawie. Postępowanie odwoławcze stanowi kontynuację postępowania zakończonego rozstrzygnięciem organu i instancji i ma na celu ponowne zbadanie sprawy. Stąd też brak byłoby podstaw do odmowy wszczęcia postępowania odwoławczego na podstawie art. 61a § 1 kpa. Z uzasadnienia postanowienia kolegium wnosić zresztą należy, że także dla Kolegium było to oczywiste, podstawą zaś odmowy postępowania był brak legitymacji procesowej skarżącej, polegającej na wadliwym jego zdaniem umocowaniu do podejmowania czynności procesowych, co także zakwalifikowano jako inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania. Jeśli jednak, jak już wskazano odwołanie powoduje kontynuację postępowania, także ta przyczyna nie mogła być podstawą do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 kpa, natomiast ewentualny brak legitymacji odwoławczej, jak trafnie zauważył skarżący, powinien skutkować stwierdzeniem niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 134 kpa. Bez wątpienia za niedopuszczalne należy uznać wniesienie odwołania przez organizacje społeczną, która nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu na prawach strony ( wyroki NSA z 12 maja 2015 r. II OSK 2036/13, 8 stycznia 2014 r. II OSK 1866/12 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Nie ma przy tym znaczenia, że organizacja społeczna faktycznie była informowana o sprawie, czy doręczano jej podjęte rozstrzygnięcia. Mimo powołanych w skardze orzecznictwa przeważający jest pogląd, że dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu może nastąpić jedynie w formie postanowienia organu I instancji ( tak też Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz pod redakcją Romana Hausera i Marka Wierzbowskiego Wyd. C.H.Beck wydanie 5 str. 402 – 403, wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2018r. II OSK 805/16 opubl. w CBOSA ). Uprawnienie do złożenia odwołania organizacji społecznej, która nie brała udziału w postępowaniu, może natomiast przyznawać przepis szczególny. Takim przepisem jest art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko ( Dz.U. z 2017 r., poz. 1405, z późn. zm.) według którego organizacji ekologicznej służy prawo wniesienia odwołania od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa prowadzonym przez organ pierwszej instancji; wniesienie odwołania jest równoznaczne ze zgłoszeniem chęci uczestniczenia w takim postępowaniu. W postępowaniu odwoławczym organizacja ekologiczna uczestniczy na prawach strony. Przepis ten nie mógł mieć jednak w sprawie zastosowania. Art. 44 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w nim na prawach strony, jeżeli prowadzą działalność statutową w zakresie ochrony środowiska lub ochrony przyrody przez minimum 12 miesięcy przed dniem wszczęcia tego postępowania. Ten sam warunek obowiązuje przy zastosowaniu art. 44 ust.2. Z zaświadczenia Starosty [...] wynika, że skarżąca została wpisana do ewidencji Stowarzyszeń zwykłych [...] grudnia 2016r. pod nr [...], natomiast decyzja w sprawie odmowy ustalenia K. Ż. środowiskowych uwarunkowań na budowę chlewni Wójt Gminy D. wydał już dnia [...] czerwca 2017r. Według uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lutego 2018r. uchylającej powyższą decyzję wynika jednoznacznie, że postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte jeszcze przed dniem [...] grudnia 2016r., skoro już w 2016r. sporządzono raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Zważyć jednak należy, że w sytuacji gdy postępowanie odwoławcze zostanie skutecznie wszczęte przez inny podmiot organizacja społeczna może przystąpić do tego postępowania na zasadach ogólnych. W tej sprawie Stowarzyszenie nie wystąpiło wprawdzie do organu I instancji z wnioskiem o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu na prawach strony na podstawie art. 31 kpa, błędnie mniemając, że miało to miejsce przez czynności faktyczne organu, lecz taki wniosek złożyła [...] września 2017r. wraz z odwołaniem od decyzji z [...] czerwca 2017r. Ponieważ postępowanie odwoławcze zostało wszczęte przez K. Ż., wniosek ten podlegał rozpoznaniu przez organ II instancji (por. wyroki NSA z dnia 9 czerwca 2016 r. sygn. II OSK 2415/14 i 28 czerwca 2016 r. sygn. II OSK 2645/14 opubl. w CBOSA). Warto wskazać, że zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu, o której mowa w art. 31 § 1 pkt 2 kpa nie staje się bezprzedmiotowy, nawet mimo formalnie ostatecznej decyzji kończącej postępowanie w sprawie, jeśli został złożony w toku postępowania administracyjnego i przed jego ostatecznym zakończeniem. Chyba, że organizacja społeczna zaniedbała wykorzystania środków procesowych przeciwko bezczynności organu w rozpatrzeniu jej wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie. Od wyniku merytorycznego rozpatrzenia tego wniosku zależy bowiem, czy organizacja społeczna będzie mogła realizować swoje uprawnienia wynikające z art. 31 § 1 pkt 2 i § 3 kpa do uczestniczenia w sprawie na prawach strony w postępowaniach dotyczących tej materialnoprawnej sprawy, np. domagać się doręczenia decyzji wydanej w sprawie, składać odwołania od decyzji, czy żądać wznowienia postępowania na tej podstawie, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 kpa wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2007r. II GSK 20/07 opubl. w CBOSA ). W sprawie takie zaniedbanie nie zachodzi, skoro jak już wskazano, stowarzyszenie złożyło wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu na prawach strony wraz z odwołaniem od decyzji z [...] czerwca 2017r. Nie można także zgodzić się z Kolegium, że skarżąca nie wykazała legitymacji do wniesienia odwołania. Trafnie wprawdzie stwierdził organ odwoławczy, że stowarzyszeniu zwykłemu niewątpliwie przysługuje zdolność sądowa jako organizacji społecznej, jednak legitymację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Oznacza to, że przedstawiciel lub zarząd wskazany w regulaminie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe, jeżeli pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w należytej formie prawnej. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że właściwym dokumentem, z którego wynika upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. Źródłem takiego upoważnienia nie można natomiast uznać regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2018r. II OSK 1157/17 i podane tam orzecznictwo opubl. w CBOSA ). W postanowieniu z dnia 14 lutego 2017r. ( II OZ 107/17 opubl. w CBOSA ) NSA zwrócił jednak uwagę, że wprawdzie prawo do reprezentowania stowarzyszenia zwykłego wynikające z ustawy Prawo o stowarzyszeniach i regulaminu należy rozumieć wąsko i wymaga doprecyzowania dla podejmowania konkretnych czynności, to brak jest przeszkód, żeby tego rodzaju doprecyzowanie nastąpiło w regulaminie stowarzyszenia, w formie ogólnego lub szczegółowego pełnomocnictwa. Regulamin przyjmowany jest bowiem w formie uchwały wszystkich członków stowarzyszenia i jest dopuszczalne, żeby już na tym etapie członkowie stowarzyszenia udzielili przedstawicielowi lub zarządowi stowarzyszenia pełnomocnictwa do podejmowania określonych czynności w ich imieniu. Nie ulega wątpliwości, że Stowarzyszenie nadesłało regulamin przyjęty przez wszystkich członków Stowarzyszenia. Z treści §19 pkt.1 lit.e) regulaminu wynika, że do zakresu działań zarządu należy reprezentowanie Stowarzyszenia. W tym samym regulaminie ustalono ponadto, że uprawienie to obejmuje w szczególności reprezentowanie Stowarzyszenia przed organami jednostek samorządu terytorialnego, terenowymi organami administracji rządowej, centralnymi i naczelnymi organami administracji publicznej, sądami powszechnymi, Sądem Najwyższym, Wojewódzkimi Sądami Administracyjnymi, Naczelnym Sądem Administracyjnym, a także przed innymi organami orzekającymi w sprawach należących do zakresu działania Stowarzyszenia, jak i przed wszelkimi organami kompetentnymi w sprawach ochrony środowiska i pozostałych sprawach wynikających z celów działalności stowarzyszenia i regulaminu ( § 19 pkt.8 ). Jest to zatem szczegółowy zakres umocowania wykraczający poza prawo reprezentacji wynikające z ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Na podstawie tego zapisu [...] listopada 2016r. członkowie skarżącego stowarzyszenia upoważnili zarząd do udzielenia dalszych upoważnień i pełnomocnictw w tym do upoważnienia prezesa Zarządu lub innego członka zarządu do jednoosobowej reprezentacji i jednoosobowego występowania w imieniu stowarzyszenia oraz scedowania na niego praw wynikających z pełnomocnictwa. W dniu [...] lutego 2018r. pełnomocnictwa tej samej treści udzielili trzej pozostali członkowie stowarzyszenia, którzy ten status nabyli 25lutego 2018r. Uchwalą nr [...] z dnia [...] lipca 2017r. Zarząd skarżącej udzielił stosownego pełnomocnictwa prezesowi M. D.. Oznacza to, że zostały spełnione warunki wniesienia odwołania przez skarżącą, jak i samej skargi. Oznacza to również, że M. D. był upoważniony do złożenia odwołania i skargi w imieniu członków Stowarzyszenia. Stanowisko Kolegium zajęte w tej sprawie jest tym bardziej niejasne, jeśli zauważyć, że powyższa ocena legitymacji procesowej skarżącego stowarzyszenia i sposobu jego reprezentacji, właśnie z powołaniem się na postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2017r., została przedstawiona w postanowieniu z [...] października 2018r., którym uchyliło własne postanowienie z [...] sierpnia 2018r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie dopuszczenia stowarzyszenia do udziału w postępowaniu w sprawie środowiskowych uwarunkowań na budowę chlewni i umorzyło postępowanie. Trzeba jednak zaznaczyć, że w tym postanowieniu Kolegium uznało za konieczne podpisanie oświadczeń składanych przez zarząd przez wszystkich jego członków.
Z tych powodów na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2018r. poz. 1302 ) należało uchylić zaskarżone postanowienie. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 §1 wspomnianej ustawy. Obejmują one zwrot wpisu od skargi w kwocie [...] zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło