III SA/Lu 235/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 maja 2013 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 19 lutego 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 9 stycznia 2013 r., umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte na skutek wniosku S. M. w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, w łącznej kwocie 3.484,07 zł, w tym 2.475,71 zł na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego i 1.008,36 zł na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm., dalej wymienianej jako u.s.u.s. lub jako ustawa), istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek z odsetkami za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty, niemniej jednak z art. 30 ustawy wynika, że powyższa regulacja nie znajduje zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne podejmowanie w stosunku do tych składek jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 ustawy. Wobec tego, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej wymienianej jako K.p.a.), Zakład umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W skardze na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. M. zarzucił organowi stronniczość przy wydawaniu decyzji wyrażającą się w odmowie umorzenia składek, pomimo możliwości umorzenia w szczególnych losowych przypadkach. Skarżący wskazał, że jego sytuacja zdrowotna i materialna nie zostały uwzględnione przez Zakład, mimo przedłożonej dokumentacji. Nadto skarżący zarzucił, że Zakład nie dotrzymał wcześniejszej obietnicy umorzenia składek oraz wykazał się brakiem obiektywnego spojrzenia i bezdusznością w ocenie sytuacji życiowej skarżącego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, że sąd administracyjny kontrolując działalność organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) bada, czy organy w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania; ponadto sąd stwierdza nieważność zaskarżonego aktu, gdy ustali, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności - art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie skarga nie może być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi powodującymi jej uchylenie bądź stwierdzenie nieważności. Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmujący zarówno należności, które mogą podlegać umorzeniu na podstawie art. 28 u.s.u.s., jak i należności określone w art. 30 u.s.u.s., to jest z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Organ w związku z tym wydał dwie decyzje. Jedną decyzją Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek, obejmując nią składki, których nie dotyczy art. 30 u.s.u.s. oraz odsetki za zwłokę od wszystkich składek, w tym także od tych składek, których dotyczy art. 30 u.s.u.s., a więc finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, Drugą decyzją – dotyczącą składek określonych w art. 30 u.s.u.s., czyli składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek – Zakład umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Należy w tym miejscu podkreślić, że w niniejszej sprawie kontrolowana była przez Sąd decyzja utrzymująca w mocy decyzję w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (art. 30 u.s.u.s.), a nie decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałych należności z tytułu składek Ma to zasadnicze znaczenie dla sprawy, bowiem z treści skargi wynika, że skarżący nie zauważa odmienności tych rozstrzygnięć i powołuje się na okoliczności, które badane są tylko w kontekście umorzenia należności. Zaskarżoną decyzją Zakład utrzymał w mocy swoją decyzję, wydaną na podstawie art.105 § 1 K.p.a. Według tego przepisu organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego występuje wówczas, gdy organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przyczyny bezprzedmiotowości mogą leżeć zarówno po stronie podmiotu, jak i przedmiotu postępowania. W niniejszej sprawie występuje bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego ze względu na przyczyny przedmiotowe spowodowane brakiem podstaw prawnych do podjęcia jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku S. M. o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek. Jak bowiem wcześniej wspomniano, zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Sformułowanie "nie stosuje się" oznacza, że w stosunku do wskazanych w art. 30 ustawy należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 ustawy. Ostatnie z wymienionych przepisów stanowią natomiast podstawę do umarzania należności z tytułu składek, rozkładania ich na raty i odraczania terminu ich płatności. Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości decydowania o umarzaniu, rozkładaniu na raty, czy odraczaniu terminu płatności składek. Inaczej mówiąc, nie istnieją w omawianej sytuacji podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie składek, a więc nie można wydać ani decyzji o umorzeniu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, ani decyzji odmawiającej umorzenia składek. W takim przypadku postępowanie wszczęte na skutek wniosku strony powinno być umorzone na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. jako bezprzedmiotowe. Pogląd taki wyrażany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r. w sprawie II GSK 796/10, SIP Lex nr 10688710 oraz z dnia 14 grudnia 2010 r. w sprawie II GSK 1060/09 i z dnia 25 października 2012 r. w sprawie II GSK 1520/11, obydwa zamieszczone w CBOSA pod adresem internetowym - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a także wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 lutego 2009 r. w sprawie I SA/Ol 495/08, SIP LEX nr 484050; wyroki WSA w Warszawie z dnia 27 września 2006 r. w sprawie III SA/Wa 1765/06, SIP Lex nr 265481 oraz z dnia 30 listopada 2006 r. w sprawie III SA/Wa 2036/06, SIP LEX nr 328195; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2010 r. w sprawie III SA/GL 104/10, LEX nr 674778). Wobec powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych był zobowiązany do umorzenia postępowania, w tym zakresie w jakim wniosek S. M. o umorzenie należności z tytułu składek obejmował składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek; w tym przypadku przez zatrudnionych przez wnioskodawcę pracowników. Wskazać należy, że organ prawidłowo decyzją o umorzeniu postępowania nie objął należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek, których dotyczy art. 30 u.s.u.s., a więc finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Należy bowiem uwzględnić, że art. 28 ustawy dotyczy umarzania nie tylko samych składek w ścisłym rozumieniu tego słowa, lecz należności z tytułu składek, które to pojęcie, według art. 24 ust. 2 u.s.u.s., obejmuje składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Jednoznaczne zdefiniowanie w art. 24 ust. 2 ustawy pojęcia "należności z tytułu składek", nakazuje przyjąć, że art. 30 ustawy wyłącza stosowanie art. 28 jedynie wobec składek, nie wyłącza natomiast dopuszczalności rozważania przez organy orzekające zastosowania art. 28 wobec pozostałych elementów składających się na ustawowo zdefiniowane pojęcie "należności z tytułu składek", w tym odsetek z zwłokę (por. między innymi wymieniony wcześniej wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2010 r. w sprawie II GSK 1060/09 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 października 2007 r. w sprawie V SA/Wa 1816/07, SIP Lex nr 492250 i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2011 r. w sprawie III SA/Po 46/11, SIP Lex nr 959666). W niniejszej sprawie z akt sprawy wynika, że należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek objęte zostały (razem z innymi należnościami) odrębną decyzją odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja ta była przedmiotem kontroli sądowej w innej sprawie. Mając na względzie przedstawione okoliczności, stwierdzić należy, że nie są zasadne zarzuty zawarte w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, bowiem te odnoszą się do odmowy umorzenia składek. W rozpoznanej sprawie organ nie mógł badać, czy zaistniały przesłanki umorzenia składek. Organ prawidłowo, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., umorzył postępowanie, wszczęte na wniosek skarżącego, z uwagi na brak przedmiotu postępowania, w tym znaczeniu, że w zakresie w którym wniosek dotyczył składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek ,nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ustawy. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności oraz stwierdzając brak podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.