III SA/Lu 290/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Monika Kutarska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 lutego 2010 r. sprawy ze skargi D. S. - w imieniu małoletniej córki M. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], II. przyznaje adwokatowi M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług oraz kwotę 17 zł (siedemnaście złotych) uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, III. określa, że decyzje wymienione w pkt I nie podlegają wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Wojewody L., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez D. S., działającego jako przedstawiciel ustawowy małoletniej M. S., od decyzji z dnia [...] marca 2009 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L., orzekającej o anulowaniu czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu małoletniej M. S. na pobyt stały w lokalu przy ul. K. [...] w L., utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach: Organ I instancji wszczął na wniosek E. S. postępowanie w sprawie wymeldowania byłego męża wnioskodawczyni – D. S. oraz jego córki M. S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. K. [...] w L. E. S wyjaśniła, iż D. S. dobrowolnie opuścił przedmiotowe mieszkanie w styczniu 2008 r., zabierając swoje rzeczy osobiste oraz ubrania, natomiast jego małoletnia córka M. S. nigdy nie zamieszkiwała pod omawianym adresem. W toku postępowania organ wyłączył sprawę dotyczącą wymeldowania M. S. do odrębnego postępowania administracyjnego. Organ I instancji orzekł o anulowaniu czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu małoletniej M. S. w ww. lokalu, uzasadniając rozstrzygnięcie tym, że czynność została dokonana z naruszeniem przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż małoletnia M. S. nigdy w przedmiotowym lokalu nie zamieszkiwała, a została w nim zameldowana "automatycznie", z chwilą urodzenia, w miejscu stałego zameldowania ojca – D. S. W odwołaniu od powyższej decyzji działający w imieniu małoletniej córki D. S. podniósł, iż dopełnił obowiązku zgłoszenia dziecka w Urzędzie Stanu Cywilnego, co w świetle art. 14 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności zastępuje zameldowanie. Ponieważ sam był w tej dacie zameldowany na pobyt stały w przedmiotowym lokalu, skutkowało to równocześnie zameldowaniem córki pod tym samym adresem. Organ odwoławczy nie uwzględnił powyższych zarzutów, uznając zaskarżoną decyzję organu I instancji za zgodną z prawem. W uzasadnieniu stwierdził, iż kwestią bezsporną w niniejszej sprawie jest fakt, iż M. S. od chwili urodzenia w dniu [...] lipca 2008 r. w lokalu, w którym był zameldowany jej ojciec, nie zamieszkiwała. Ojciec małoletniej, pomimo zameldowania w przedmiotowym lokalu, jak wykazało postępowanie w sprawie jego wymeldowania już tam nie zamieszkiwał. W dacie urodzenia córki, jak i w dacie dokonywania zgłoszenia jej urodzenia D. S. zamieszkiwał pod innymi adresami, a nie w miejscu zameldowania stałego. Z powyższego wynika zdaniem organu, że D. S. dokonując zgłoszenia urodzenia córki nie poinformował organu o fakcie niezamieszkiwania dziecka w miejscu jego zameldowania. Organ ewidencyjny, zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności dokonał zameldowania noworodka pod adresem zameldowania ojca, który już wówczas w miejscu zameldowania nie zamieszkiwał i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Skoro małoletnia M. S. w lokalu, w którym została zameldowana nigdy nie zamieszkiwała, a warunkiem bezwzględnym zameldowania, stosownie do art. 6 ustawy jest fakt rzeczywistego zamieszkiwania w tym lokalu, to dokonana czynność zameldowania dokonana została z naruszeniem w/w przepisu i należało ją uchylić. W skardze na powyższą decyzję D. S., działający w imieniu małoletniej M. S., podniósł zarzuty naruszenia: - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności poprzez dowolne przyjęcie, że przepis ten daje podstawę do wymeldowania z pobytu stałego osób przebywających w miejscu zameldowania na pobyt czasowy; - art. 7 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niezastosowanie; - przepisów KPA poprzez wyłączenie do odrębnego postępowania sprawy o anulowanie zameldowania małoletniej córki skarżącego M. S.; - przepisów art. 8 KPA poprzez ignorowanie utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych; - przepisów art. 10 i 79 KPA poprzez niezapewnienie stronie skarżącej udziału w przesłuchaniu świadków. W uzasadnieniu skarżący wywodził, iż przywołany przez organ art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie mógł być zastosowany w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy zameldowania lub wymeldowania osoby z miejsca pobytu, a nie anulowania czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu. Podniósł, iż w świetle art. 26 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców. Ponieważ matka dziecka nie posiada stałego zameldowania na terenie Polski, zameldowanie dziecka w miejscu stałego zameldowania ojca było uzasadnione. W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie argumenty w niej podniesione są zasadne. Jako podstawa prawna zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazany został art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, z późn. zm.), przepis ten należy jednak interpretować w związku z ust. 1. Zgodnie z tymi przepisami organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest obowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania lub wymeldowania przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu, jak również innych zdarzeń objętych obowiązkiem meldunkowym. Jeżeli zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy. Pierwszy zarzut podniesiony w skardze opiera się na kwestionowaniu podstaw prawnych do wydania decyzji w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania. Zarzut ten jest niezasadny, gdyż wbrew twierdzeniom skarżącego podstawę taką może stanowić art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Jak stwierdził NSA w wyroku z 14 października 2008 r.: "Czynność materialno-techniczna, jaką jest zameldowanie, nie ma cech ostateczności ani prawomocności. Organ administracji właściwy w sprawach meldunkowych ma obowiązek skorygowania błędnego wpisu ewidencyjnego. Czynności tej - wyeliminowania błędnego wpisu - dokonuje organ administracji na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności" (II OSK 1189/07; LEX nr 516748; podobnie NSA we wcześniejszych wyrokach: z 4 grudnia 2001 r., II SA/Gd 523/00, LEX nr 76100 i z 22 stycznia 2008 r., I OSK 1903/06, niepubl.). Istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy były podstawy do anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania małoletniej M. S. na pobyt stały pod adresem ul. K. [...] w L. Zdaniem organów orzekających w sprawie takie podstawy istnieją, gdyż małoletnia nigdy w przedmiotowym lokalu nie zamieszkiwała, a zameldowanie jej pod wskazanym adresem nastąpiło automatycznie, z chwilą urodzenia. Pojęcie pobytu stałego definiuje art. 6 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W świetle utrwalonych poglądów orzecznictwa zamieszkanie w lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby. Miejscem pobytu stałego danej osoby będzie zatem miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp. Nie można mieć kilku równorzędnych miejsc pobytu stałego (por. wyrok NSA z 1.07.2008 r.; II OSK 739/07; LEX nr 498355 oraz wyrok WSA w Lublinie z 31.12.2007 r.; III SA/Lu 465/07; LEX nr 460737). Należy także zwrócić uwagę na treść art. 14 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym zgłoszenie urodzenia dziecka dokonane we właściwym urzędzie stanu cywilnego zastępuje zameldowanie. Datą zameldowania dziecka jest data sporządzenia aktu urodzenia. Zameldowania dokonuje organ gminy właściwy ze względu na miejsce pobytu stałego matki dziecka lub tego z rodziców, u którego dziecko faktycznie przebywa, a w przypadku braku miejsca pobytu stałego - organ właściwy ze względu na miejsce pobytu czasowego trwającego ponad 3 miesiące. Przepisy dotyczące meldunku osób małoletnich muszą być interpretowane w związku z przepisami Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 26 § 1 KC miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy. Z kolei zgodnie z art. 92 KRO dziecko pozostaje aż do pełnoletniości pod władzą rodzicielską. W świetle powyższego należy przyjąć, że przepisy ustawy o ewidencji ludności, interpretowane z uwzględnieniem przepisów KC i KRO wyłączają możliwość zameldowania małoletniego dziecka w innym miejscu, niż są zameldowani jego rodzice, lub przynajmniej to z nich, pod którego władzą rodzicielską dziecko się znajduje. Odnosząc powyższe do sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że organy skupiły się wyłącznie na ocenie kwestii faktycznego pobytu małoletniej pod wskazanym adresem, pomijając podnoszoną przez działającego w imieniu swej małoletniej córki D. S. kwestię związania zameldowania małoletniego dziecka z miejscem zameldowania jego rodziców. Skarżący podnosił, iż matka dziecka nie posiada stałego miejsca zameldowania na ternie Polski, zatem zameldowanie dziecka w miejscu stałego zameldowania ojca było uzasadnione. Skoro organ nie podważył tych okoliczności, nie mógł anulować czynności materialno-technicznej zameldowania małoletniej M. S. pod adresem, pod którym na pobyt stały zameldowany jest jej ojciec, wykonujący władzę rodzicielską. Rozstrzygnięcia organów administracyjnych pozostają w sprzeczności z treścią art. 14 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz art. 26 KC. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że małoletnia M. S. jest również zameldowana na pobyt czasowy pod innym adresem – tj. ul. K. [...] w L. W świetle art. 7 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Na tle relacji pomiędzy pobytem czasowym a pobytem stałym w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności w orzecznictwie ukształtował się pogląd, w świetle którego zameldowanie czasowe stanowi dla strony potwierdzenie, że dopełniła nałożone przepisami ustawy obowiązki w zakresie ewidencji meldunkowej i dopóki to czasowe zameldowanie nie zostanie uznane za niezgodne z ustawą o ewidencji ludności, tak długo nie może być kwestionowane zameldowanie na pobyt stały, z którego nastąpiło czasowe wymeldowanie się do innego lokalu (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2007 r., II OSK 263/06, LEX nr 321529). Pogląd ten znajduje oparcie w ustawowej definicji pobytu czasowego, w której wyraźnie zaakcentowano brak zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego. Odnosząc te uwagi do stanu zaistniałego w badanej sprawie, należy stwierdzić, iż nie można było anulować czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu małoletniej M. S. na pobyt stały w lokalu przy ul. K. [...], w sytuacji gdy jej ojciec D. S. nadal jest w tym lokalu zameldowany na pobyt stały. Wskazane wyżej uchybienia organów administracji publicznej niewątpliwie miały wpływ na wynik sprawy, a zatem muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Bezpośrednim przedmiotem skargi do sądu jest decyzja organu odwoławczego. Tym niemniej zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Oznacza to, że w sytuacji, gdy wadami uzasadniającymi usunięcie z obrotu prawnego dotknięta jest nie tylko decyzja bezpośrednio zaskarżona, ale także poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, należy objąć rozstrzygnięciem także tą ostatnią. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, co oznaczało konieczność uchylenia także decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] marca 2009 r. W ocenie sądu zasadny jest także podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niezapewnienie stronie postępowania administracyjnego udziału w postępowaniu poprzez niepoinformowanie o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków. Zgodnie z art. 79 KPA strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków przynajmniej na siedem dni przed terminem. Ponadto strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom oraz składać wyjaśnienia. M. S., będąca stroną postępowania administracyjnego jako osoba małoletnia była w nim reprezentowana przez swego ojca – D. S. Przepis art. 79 KPA ma w tej sytuacji odpowiednie zastosowanie do przedstawiciela małoletniej. W aktach administracyjnych nie ma potwierdzenia doręczenia zawiadomień o przesłuchaniach świadków, również protokoły przesłuchań nie potwierdzają obecności przedstawiciela małoletniej strony przy czynnościach przesłuchania świadków. Organ nie dopełnił zatem obowiązków, o których mowa w przytoczonym przepisie KPA. Uchybienie to nie miało decydującego znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż zasadniczy błąd organów polegał na niewłaściwym stosowaniu przepisów ustawy o ewidencji ludności. Tym niemniej w sprawach meldunkowych, gdzie decydującą rolę odgrywają ustalenia faktyczne dotyczące przebywania w określonym miejscu i gdzie to dowód z zeznań świadków jest najczęściej stosowanym dowodem zachowanie wymogów KPA w tym zakresie jest szczególnie ważne. Ojciec małoletniej strony powinien zatem mieć zapewniony udział w czynnościach dowodowych w postaci przesłuchania świadków. Uchylenie decyzji wydanych w obydwu instancjach powoduje konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji. Jak wykazano wyżej zasadnicze problemy w sprawie wynikają z faktu, iż pod spornym adresem, którego dotyczyła czynność zameldowania wadliwie anulowana przez organ, zameldowany jest na pobyt stały ojciec małoletniej M. S., sprawujący nad nią władzę rodzicielską. Ponadto sama małoletnia jest aktualnie zameldowana na pobyt czasowy w innym miejscu, co także jest przeszkodą dla anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania na pobyt stały. Trzeba jednak w tym miejscu wskazać na wyrok WSA w Warszawie z 4 lipca 2007 r. (IV SA/Wa 772/07, LEX nr 364653). W orzeczeniu tym Sąd wyraził następujący pogląd: "Nie można dopuścić do sytuacji, by osoba, w stosunku, do której wszczęte zostało postępowanie w sprawie wymeldowania z jej pobytu stałego niweczyła to postępowanie poprzez fikcyjne czasowe meldowanie się i zmuszała w ten sposób organy administracji do wydawania decyzji o odmowie wymeldowania z pobytu stałego. Jeśli w toku postępowania w sprawie wymeldowania danej osoby z pobytu stałego ujawnią się wątpliwości, co do prawidłowości jej zameldowania czasowego organ administracji prowadzący to postępowanie, winien z urzędu poinformować o tych wątpliwościach organ dokonujący zameldowania czasowego i o konieczności wszczęcia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia tych wątpliwości. Do czasu rozstrzygnięcia kwestii prawidłowości zameldowania czasowego przez właściwy organ postępowanie w sprawie wymeldowania danej osoby z pobytu stałego winno zostać zawieszone postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a." Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni zgadza się z wyżej przytoczonym stanowiskiem. Potwierdza to dodatkowo wzgląd na treść art. 8 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Zameldowanie na pobyt czasowy jest związane tylko z czasowym przeniesieniem centrum spraw życiowych w inne miejsce i nie może zastępować zameldowania na pobyt stały. Orzekając ponownie w sprawie czynności materialno-technicznej meldunku małoletniej M. S. organy powinny mieć na uwadze wyżej wyłożone kwestie. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2009 r. Rozstrzygnięcie w zakresie przyznania adwokatowi M. C. wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrotu poniesionych wydatków w postaci uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa uzasadnia treść art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28. września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348). Orzeczenie w punkcie III sentencji, zgodnie z którym decyzje nie podlegają wykonaniu w całości, uzasadnia treść art. 152 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.